Năm 2023, chỉ 16 ngân hàng trong số 50 định chế tài chính lớn nhất thế giới bận tâm xây dựng nguyên tắc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có trách nhiệm. Tuy nhiên hiện nay, khi tốc độ triển khai công nghệ tăng gấp 3 lần với hơn 1.100 trường hợp ứng dụng thực tế đi vào vận hành, bức tranh đã đảo chiều: tất cả chỉ trừ đúng một ngân hàng đã lập tức dựng lên các bộ quy tắc kiểm soát nghiêm ngặt.
Sự chuyển hướng gấp gáp này cho thấy các ông lớn ngành tài chính không còn nhìn AI bằng lăng kính màu hồng, mà bắt đầu nhìn thấy những rủi ro tiền bạc hiện hữu.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Thay vì chỉ mải mê chạy đua công nghệ, các ngân hàng lớn nhất thế giới đang cấp tập siết chặt kiểm soát để ngăn trí tuệ nhân tạo gây tổn thất tài chính (Ảnh: Getty).
Rót tiền ồ ạt nhưng không buông lỏng kiểm soát
Làn sóng đưa AI vào các quy trình nghiệp vụ cốt lõi đang mang lại những chuyển biến rõ nét về mặt kinh doanh. Báo cáo từ tổ chức nghiên cứu Evident cho biết số ngân hàng ghi nhận thu được lợi tức từ các dự án AI đã tăng từ 8 lên 12 đơn vị. Những công cụ tự động hóa viết mã phần mềm hay trợ lý tư vấn tài chính đang chứng minh hiệu quả kinh tế rõ rệt tại các tập đoàn tài chính như JPMorgan Chase, Bank of America, Wells Fargo, Citigroup và BNY.
Trong bảng xếp hạng mức độ trưởng thành về AI của Evident, JPMorgan Chase và Capital One chia nhau các vị trí dẫn đầu, theo sau là Royal Bank of Canada và CommBank. Điểm chung của những cái tên dẫn đầu là sự dung hòa tốt giữa năng lực đổi mới và cơ chế giám sát. Thay vì để nhân viên tự do thử nghiệm, hơn 2/3 ngân hàng đã áp dụng quy trình kiểm tra gắt gao dữ liệu đầu vào và đầu ra, đồng thời giới hạn danh mục công cụ được phép sử dụng.
Bà Alexandra Mousavizadeh, đồng sáng lập kiêm đồng Giám đốc điều hành Evident, chia sẻ: "Các ngân hàng dẫn đầu xác định một lần các hàng rào bảo vệ, quyền hạn, quy trình đánh giá, yêu cầu giám sát và cơ chế xử lý khi có vấn đề theo tiêu chuẩn thống nhất, sau đó tích hợp trực tiếp vào nền tảng và kiến trúc cấp doanh nghiệp".
Theo bà Mousavizadeh, AI hoạt động trong một hệ thống tài chính dựa trên niềm tin và chịu sự quản lý ngặt nghèo. Khi công nghệ can thiệp trực tiếp vào việc xét duyệt hạn mức tín dụng, giao dịch hay phát hiện gian lận, chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể dẫn đến thất thoát tiền bạc, vi phạm pháp lý hoặc tạo ra rủi ro danh tiếng cho nhà băng.
Để phòng ngừa, đội ngũ nhân sự chuyên trách quản trị rủi ro AI tại 50 định chế hàng đầu đã tăng tới 33% trong năm qua. Dữ liệu từ Accenture cũng chỉ ra rằng hơn một nửa lãnh đạo công nghệ kỳ vọng các phần mềm AI tự vận hành sẽ được tích hợp sâu vào chức năng kiểm toán nội bộ và giám sát giao dịch.
Thước đo pháp lý mới từ thị trường quốc tế
Trước tốc độ tự chủ ngày càng cao của các hệ thống tự động, giới quản lý tiền tệ quốc tế đã nhanh chóng vào cuộc để lập lại trật tự. Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) vừa ban hành bộ hướng dẫn về quản lý rủi ro AI trong ngành tài chính, đặt ra yêu cầu giám sát xuyên suốt toàn bộ vòng đời của công nghệ. Hướng dẫn này sẽ bắt đầu có hiệu lực theo từng giai đoạn, mở đầu từ tháng 10/2027 và hoàn thiện vào tháng 10/2028.
Quy định mới của MAS phân định trách nhiệm rất rành mạch rằng hội đồng quản trị và ban điều hành phải chịu trách nhiệm cao nhất về mọi rủi ro phát sinh. Đáng chú ý, ngay cả khi tổ chức tài chính thuê ngoài các dịch vụ AI từ bên thứ ba, nhà băng vẫn phải chịu trách nhiệm tuyệt đối trước khách hàng. Nếu các nhà cung cấp bên ngoài không thể chứng minh độ an toàn hoặc không đáp ứng được khẩu vị rủi ro, ngân hàng buộc phải tạm dừng hoặc thay thế dịch vụ.
Bà Ho Hern Shin, Phó Tổng giám đốc MAS, nhận định AI mang lại tiềm năng to lớn trong việc cải thiện dịch vụ khách hàng, nâng cao năng suất và tạo ra các sản phẩm mới. Tuy nhiên, lợi ích này chỉ bền vững khi các định chế tài chính kiểm soát được những mặt trái đi kèm. "Với sự rõ ràng hơn về mặt quản lý, các tổ chức có thể đổi mới với sự tự tin, đồng thời duy trì niềm tin của khách hàng và khả năng chống chịu của hệ thống tài chính", bà Ho nhấn mạnh.