Trong cuộc trả lời phỏng vấn với hãng tin Newsmax mới đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump lần đầu công khai tuyên bố không sử dụng vũ khí hạt nhân chống lại Iran, song lại để ngỏ khả năng tiếp tục không kích các cơ sở nguyên tử của Teharan, đặc biệt là khu vực Pickaxe Mountain, nơi quốc gia Hồi giáo bị Washington cáo buộc xây dựng cơ sở làm giàu urani nằm sâu dưới các lớp đá granite. Khi được hỏi về khả năng đưa bộ binh Mỹ vào Iran, ông Trump trả lời rằng, chưa thấy cần thiết phải làm như vậy.
Phát biểu ý kiến tại cuộc mít-tinh ở bang Kansas ngày 19/10, Tổng thống Mỹ tuyên bố năng lực quân sự của Iran đã bị suy yếu nghiêm trọng sau các đợt tấn công của Mỹ, chịu thiệt hại nặng nề về lực lượng hải quân và không quân, trong khi hệ thống radar và phòng không đã bị phá hủy. Tuy nhiên, ông Trump cho rằng, Washington chưa thể chấm dứt xung đột ngay lập tức vì cần bảo đảm Iran không còn khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 20/10 tuyên bố nước này sẵn sàng tấn công Iran nếu cần thiết mà không cần sự phối hợp tham gia của Mỹ. Ông cam kết sẽ lật đổ chính quyền Tehran và đặt chiến lược “tấn công phủ đầu” làm nguyên tắc cốt lõi trong học thuyết an ninh của mình. Israel - đồng minh số một của Mỹ tại Trung Đông và nhận viện trợ quân sự và vũ khí quy mô lớn từ Washington - biện minh cho các cuộc tấn công của mình bằng lý do an ninh quốc gia, khiến xung đột lan rộng khắp khu vực, gây gián đoạn hoạt động vận tải biển tại Eo biển Hormuz và đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.
Trước đó, ông Netanyahu ngày 18/10 đã công bố Học thuyết An ninh quốc gia mới, nhấn mạnh chuyển trọng tâm từ kiềm chế và phòng thủ sang chủ động ngăn chặn, vô hiệu hóa các mối đe dọa từ sớm. Văn kiện được xây dựng với sự hỗ trợ của Hội đồng An ninh Quốc gia Israel (NSC), xác định các nguyên tắc định hướng chính sách an ninh và phát triển năng lực quốc phòng của nước này trong bối cảnh khu vực có nhiều biến động.
Điểm đáng chú ý của học thuyết mới là chủ trương không chỉ ứng phó những cuộc tấn công đang xảy ra, mà còn chủ động ngăn chặn đối phương phát triển năng lực có thể gây nguy hiểm trong tương lai, kể cả thông qua các hoạt động quân sự mang tính “phủ đầu” khi cần thiết. Bên cạnh việc củng cố sức mạnh quân sự, Israel đặt mục tiêu giảm phụ thuộc vào nguồn cung vũ khí từ bên ngoài thông qua phát triển công nghiệp quốc phòng, tăng cường nghiên cứu và sản xuất trong nước, bảo đảm nguồn cung đạn dược và phương tiện tác chiến. Đây có thể là lý do Israel “mạnh miệng” tuyên bố sẽ tấn công Iran mà không cần sự trợ giúp của Mỹ.
Trước sức ép mới của Mỹ và Israel, Tổng Tham mưu trưởng Các Lực lượng Vũ trang Iran, ông Ali Abdollahi cảnh báo mọi “toan tính sai lầm” tiếp theo của Mỹ và Israel sẽ khiến Tehran đáp trả quyết liệt hơn. Trên mạng xã hội X, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei tiết lộ, “các lực lượng vũ trang của Iran đã chuẩn bị một kế hoạch có sức tàn phá lớn hơn” và kế hoạch tác chiến này “sẽ không tuân theo những quy tắc” mà Mỹ và Israel từng biết đến.
Về phần mình, theo Reuters, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định, Tehran không tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời bác bỏ những thông tin mà ông cho là tuyên truyền sai lệch nhằm chống lại Iran. Trong quan hệ với Mỹ, nhà lãnh đạo Iran cho rằng, Washington đang tìm cách buộc Tehran phải khuất phục thông qua sức ép và các biện pháp trừng phạt. Ông chỉ trích các biện pháp trừng phạt của Mỹ là không phù hợp các khuôn khổ nhân đạo, đồng thời lên án các cuộc tấn công gần đây của Mỹ và Israel nhằm vào Iran là “không thể biện minh” và “vô nhân đạo”.
Tổng thống Iran cũng cảnh báo các biện pháp trừng phạt của Mỹ đang gây ra những rắc rối không chỉ đối với Iran mà còn với toàn thế giới. Theo ông, nếu Washington tiếp tục theo đuổi cách tiếp cận hiện nay, tình hình có thể trở nên nghiêm trọng hơn trên phạm vi toàn cầu. Ông kêu gọi Mỹ lựa chọn đối thoại dựa trên lý lẽ thay vì sử dụng sức mạnh để áp đặt yêu cầu.
Trong bối cảnh các bất đồng về chương trình hạt nhân và trừng phạt vẫn chưa được giải quyết, khả năng nối lại đối thoại giữa Washington và Tehran tiếp tục là một trong những yếu tố then chốt đối với triển vọng ổn định tại Trung Đông. Tuy nhiên, những động thái đe dọa mới đây của Mỹ và Israel nhằm vào Iran được xem là bước leo thang đáng lo ngại, có nguy cơ đẩy cuộc xung đột ngày càng lan rộng.
AN LINH