Dấu ấn Việt Nam trên con tàu được vinh danh
Ngày 1/9/2026, tại triển lãm hàng hải quốc tế SMM ở Hamburg (Đức), tàu dịch vụ ngoài khơi Rem Pioneer được trao giải thưởng Ship of the Year 2026 (Tàu của năm 2026) do tạp chí hàng hải Na Uy Skipsrevyen tổ chức. Giải thưởng vinh danh chủ tàu REM Offshore, đơn vị thiết kế Skipsteknisk và Nhà máy đóng tàu Myklebust Verft, ghi nhận những đổi mới về công nghệ và hiệu quả năng lượng. Đặc biệt, đằng sau thành công ấy còn có sự tham gia của Công ty cổ phần Đóng tàu Sông Cấm (Hải Phòng), đơn vị đảm nhận chế tạo phần thân tàu dài 116,5m.
Rem Pioneer được thiết kế phục vụ các công trình điện gió ngoài khơi, dầu khí và hoạt động dưới đáy biển. Tàu có sàn làm việc rộng 1.400 m², cần cẩu điện sức nâng 250 tấn, hệ thống động lực sử dụng nhiên liệu kép, có thể vận hành bằng methanol với mức tiêu thụ nhiên liệu dự kiến thấp hơn 30-50% so các tàu tương đương sử dụng dầu hàng hải.
Tháng 10/2024, Sông Cấm bắt đầu thi công thân tàu dưới sự giám sát của tổ chức đăng kiểm quốc tế DNV. Ngày 27/6/2025, phần thân tàu được hạ thủy tại Hải Phòng, sớm hơn kế hoạch một tháng. Chia sẻ lý do lựa chọn đối tác Việt Nam, ông Leiv Sindre Muren, Giám đốc điều hành Myklebust Verft cho biết, trong bối cảnh năng lực gia công kết cấu thép tại châu Âu chịu nhiều sức ép, Myklebust tìm kiếm các đối tác quốc tế để đáp ứng yêu cầu sản xuất. Dù khoảng cách địa lý và khác biệt văn hóa đặt ra những thách thức, kết quả đã chứng minh tính đúng đắn của lựa chọn này. Đây là một phần thân tàu rất tốt. Các đường nét rất chuẩn xác, độ cong vênh hay biến dạng đều ở mức tối thiểu.
Đánh giá từ phía đối tác Na Uy cho thấy trình độ thi công của đội ngũ kỹ sư, công nhân Sông Cấm đã đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe của ngành đóng tàu quốc tế. Năng lực ấy được tích lũy qua một quá trình lựa chọn hướng đi phù hợp. Khi nhiều doanh nghiệp trong nước tập trung vào các dòng tàu trọng tải lớn, Sông Cấm chủ động phát triển phân khúc tàu kéo, tàu công trình và phương tiện chuyên dụng phục vụ xuất khẩu. Tiêu biểu như tàu kéo điện Sparky được tạp chí TIME đưa vào danh sách những phát minh xuất sắc năm 2022. Tiếp đó là tàu kéo điện Volta 1 phục vụ cảng Antwerp-Bruges (Bỉ)...
Nâng giá trị gia tăng, tạo sức cạnh tranh bền vững
Thành công của Sông Cấm trong dự án Rem Pioneer cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã có khả năng đáp ứng những yêu cầu khắt khe của thị trường đóng tàu quốc tế. Tuy nhiên, một thực tế cần nhìn nhận là phần lớn giá trị của những con tàu hiện đại nằm ở thiết kế, hệ thống động lực, thiết bị điều khiển, công nghệ tích hợp và các dịch vụ kỹ thuật. Đây cũng là những lĩnh vực mà công nghiệp đóng tàu Việt Nam cần từng bước nâng cao năng lực đáp ứng.
Vấn đề này càng có ý nghĩa khi dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, dự kiến được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ hai, khóa XVI, dành riêng một chương quy định về công nghiệp hàng hải. Theo dự thảo, công nghiệp tàu thủy được xác định là lĩnh vực trọng tâm. Đặc biệt, định hướng phát triển theo chuỗi giá trị và vòng đời sản phẩm, hình thành chuỗi cung ứng trong nước từ thiết kế, đóng mới đến sản xuất vật liệu, máy móc, thiết bị và công nghệ cho thấy cách tiếp cận toàn diện hơn đối với ngành công nghiệp này.
Ông Phạm Hoài Chung, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC) nhận định, hướng phát triển tàu chuyên dụng của Sông Cấm cũng gợi mở hướng đi cho ngành đóng tàu Việt Nam, nhất là khi chuyển dịch năng lượng đang thúc đẩy nhu cầu về tàu phục vụ điện gió ngoài khơi và các hoạt động hàng hải chuyên biệt. Để nắm bắt cơ hội, doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ, phát triển nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Lợi thế cạnh tranh của ngành đóng tàu Việt Nam không nhất thiết nằm ở việc đóng những con tàu lớn nhất, mà ở khả năng tạo ra sản phẩm có chất lượng, tính chuyên môn hóa cao, đáp ứng đúng nhu cầu thị trường.
Ông Lê Đỗ Mười, Cục trưởng Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, nhấn mạnh: “Dự thảo Bộ luật hướng tới tạo nền tảng thể chế để phát triển công nghiệp hàng hải theo chuỗi giá trị. Các chính sách hỗ trợ không chỉ nhằm mở rộng quy mô sản xuất mà quan trọng hơn là thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư chiều sâu, làm chủ công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng và tỷ lệ nội địa hóa. Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và yêu cầu giảm phát thải, đây cũng là cơ hội để công nghiệp đóng tàu Việt Nam phát triển các dòng tàu chuyên dụng, tàu sử dụng năng lượng sạch, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”.
Từ câu chuyện Sông Cấm, có thể thấy cơ hội của công nghiệp đóng tàu Việt Nam nằm ở việc từng bước làm chủ công nghệ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng. Để dấu ấn Việt Nam trên những con tàu hiện đại không chỉ dừng lại ở phần thân vỏ, cần một bước chuyển mạnh mẽ cả về năng lực doanh nghiệp lẫn chính sách phát triển ngành.
BẢO NGÂN