Sau chuyến tham quan năm 2017 ở một số tỉnh miền Bắc, ông Lê Văn Giang, trú xóm Thọ Châu, tình cờ biết đến mô hình nuôi ốc bươu đen qua giới thiệu của người bạn. Nhận thấy loài vật này có thể thích nghi với điều kiện tự nhiên ở quê nhà, ông Giang quyết định mua vài tạ giống về nuôi thử nghiệm trên diện tích khoảng một ha đồng trũng. Vụ đầu tiên, gia đình thu được 7 tấn ốc thương phẩm.
Thời điểm đó, khu vực Thọ Châu, xã Đức Thành, huyện Yên Thành cũ, nay là xã Bình Minh, chủ yếu sản xuất nông nghiệp. Nhiều thửa ruộng thấp trũng, thường khó canh tác lúa. Sau khi thấy mô hình của ông Giang có kết quả tốt, một số hộ dân trong xóm tìm đến tham quan, học hỏi kỹ thuật rồi làm theo. Những diện tích ruộng trồng lúa kém năng suất dần được cải tạo thành ao nuôi ốc.
Vùng nuôi ốc bươu đen tại xóm Thọ Châu, xã Bình Minh. Ảnh: Đức Hùng
Qua các vụ sản xuất, người dân tích lũy kinh nghiệm, chủ động hơn về con giống và cách chăm sóc. Từ vài hộ ban đầu, nghề nuôi ốc bươu đen lan rộng trong xóm. Đến cuối năm 2026, đã có 72 gia đình nuôi trên khoảng 25 ha, sản lượng 400 tấn mỗi năm. Tháng 7, Hợp tác xã Nuôi trồng, chế biến và kinh doanh ốc bươu đen Bình Minh được thành lập, do ông Lê Văn Giang làm Giám đốc, nhằm thống nhất quy trình sản xuất và kết nối tiêu thụ sản phẩm.
Anh Nguyễn Đình Vương, 37 tuổi, trú xóm Thọ Châu, cho biết cuối năm 2025 vợ chồng đã bàn bạc, thống nhất cải tạo khoảng 6 sào lúa kém năng suất thành ao nuôi ốc. Kinh phí ban đầu khoảng 200 triệu đồng, gồm đào ao, lắp hệ thống cấp thoát nước và dựng lán phân loại ốc sau thu hoạch. Diện tích nuôi được chia thành các ô, mỗi ô rộng 140-180 m2 để tiện chăm sóc.
Nguồn giống ban đầu được anh Vương mua dưới dạng trứng ốc từ các tỉnh phía Nam đưa về tự ấp nở. Sau khi trứng nở, ốc con được chăm sóc đến kích cỡ phù hợp rồi thả xuống ao nuôi thương phẩm. Vụ đầu tiên, gia đình thu hoạch khoảng 11 tấn, bán được 500 triệu đồng, sau khi trừ các chi phí lãi khoảng 100 triệu đồng.
Theo anh Vương, ốc bươu đen không đòi hỏi quá nhiều vốn thức ăn nhưng cần môi trường nước phù hợp. Ao nuôi phải có nguồn nước sạch, chủ động cấp và thoát thường xuyên, tránh tình trạng nước tù đọng. Mật độ thả giống khoảng 250-300 con/m2. Thức ăn chủ yếu là rau xanh, bèo và các loại hoa quả nên người nuôi có thể tận dụng nguồn sẵn có tại địa phương, giảm chi phí đầu vào.
"Sau khoảng 70-75 ngày, ốc đạt kích cỡ 25-30 con/kg có thể thu hoạch. Tùy thời tiết và điều kiện nguồn nước, người dân bố trí 2-3 lứa mỗi năm", anh Vương nói và cho hay trong quá trình nuôi, người dân cần thường xuyên theo dõi môi trường ao, kiểm tra tốc độ sinh trưởng và xử lý khi ốc có dấu hiệu bất thường.
Ốc trưởng thành sinh sản nhanh, đẻ trứng thành từng chùm. Người nuôi có thể thu gom trứng, đưa vào khu vực ấp riêng để chủ động nguồn giống. Sau vụ đầu phải mua trứng từ nơi khác, anh Vương tìm hiểu quy trình, giữ lại một phần ốc bố mẹ để chủ động nguồn trứng cho những lứa tiếp theo, giảm chi phí mua giống.
Theo ông Giang, để bảo đảm điều kiện nuôi, các hộ phải cải tạo đáy ao, kiểm tra hệ thống cấp thoát và duy trì nguồn nước sạch. Không phải thửa ruộng nào cũng phù hợp chuyển đổi, bởi ốc cần môi trường nước được cấp và thoát thường xuyên. Nếu nước tù đọng hoặc ô nhiễm, ốc dễ chậm phát triển, ảnh hưởng tỷ lệ sống.
"Vài tháng trước, người dân trong vùng đã góp khoảng một tỷ đồng xây dựng tuyến mương dài một km, dẫn nước từ sông Đào vào khu vực nuôi ốc bươu", ông Giang nói. Công trình giúp các hộ chủ động cấp nước cho ao, ruộng, đặc biệt vào thời điểm nắng nóng hoặc khi nguồn nước tại chỗ không đáp ứng yêu cầu.
Thời gian đầu, ốc bươu chủ yếu được người dân xóm Thọ Châu tiêu thụ trong xã Bình Minh và các địa phương lân cận thuộc vùng Yên Thành. Nay, thị trường đã mở rộng ra nhiều tỉnh phía Bắc. Giá ốc loại 30 con/kg khoảng 63.000 đồng; loại 30-50 con/kg khoảng 53.000 đồng và loại 50-80 con/kg khoảng 30.000 đồng.
Anh Trần Anh Dũng, 38 tuổi, thương lái từ Phú Thọ, cho biết vào những ngày thu hoạch cao điểm, mỗi ngày anh thu mua khoảng 2 tấn ốc tại Thọ Châu. "Ốc ở vùng này con to, thịt béo, được khách hàng ưa chuộng. Hàng sau khi thu mua được đưa về các chợ đầu mối, nhà hàng, quán ăn ở Hà Nội, Hải Phòng", anh Dũng cho hay.
Hợp tác xã Nuôi trồng, chế biến và kinh doanh ốc bươu đen Bình Minh hiện có một sản phẩm ốc tươi đạt OCOP 3 sao. Thời gian tới, đơn vị dự kiến đầu tư kho cấp đông, máy sơ chế và hút chân không để chủ động nguồn hàng, duy trì cung ứng quanh năm, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người nuôi.
"Với giá thành hiện tại, tổng doanh thu của vùng nuôi Thọ Châu đạt hơn 20 tỷ đồng mỗi năm. Sau khi trừ chi phí giống, thức ăn, nhân công và các khoản đầu tư, người dân thu lãi hơn 10 tỷ đồng", Giám đốc Hợp tác xã Lê Văn Giang nói.
Theo ông Vũ Trọng Quang, Chủ tịch Hội Nông dân xã Bình Minh, địa phương đã xây dựng đề án phát triển nghề nuôi ốc giai đoạn 2026-2028, đặt mục tiêu nâng sản lượng ốc bươu đen thương phẩm lên hơn 1.000 tấn mỗi năm. Xã định hướng ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, kiểm soát chất lượng con giống, thức ăn, môi trường nước và liên kết tiêu thụ; đồng thời khuyến khích các hộ tham gia hợp tác xã, phối hợp với đơn vị chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật và tìm kiếm thị trường.
Đức Hùng