Thanh Niên • 09/09/2026 08:20

Cà phê Việt trước ‘luật chơi’ xanh của thế giới

Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, ngành cà phê Lâm Đồng đang chuyển từ tư duy chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng.

Cà phê là một trong những ngành hàng nông sản chủ lực của Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu gần 9 tỉ USD mỗi năm và tạo sinh kế cho hàng triệu hộ nông dân. Riêng Lâm Đồng hiện có gần 329.000 ha cà phê, sản lượng ước hơn 1 triệu tấn/năm, tăng hơn 11% so với năm 2021 và cao nhất từ trước đến nay.

Quy mô sản xuất lớn tiếp tục khẳng định vị thế của cà phê Lâm Đồng nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu phải thay đổi phương thức phát triển. Các tiêu chuẩn về sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và minh bạch dữ liệu ngày càng trở thành điều kiện để nông sản tiếp cận những thị trường có giá trị cao.

Đặc biệt, các quy định mới của Liên minh châu Âu, trong đó có Quy định chống mất rừng (EUDR), đang tác động mạnh đến chuỗi cung ứng cà phê. Doanh nghiệp và nông dân không chỉ phải chứng minh nguồn gốc sản phẩm mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về môi trường và sản xuất có trách nhiệm.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, đây là lúc ngành cà phê phải rời bỏ cách phát triển "rộng về lượng, hẹp về chất", chuyển sang sản xuất theo chiều sâu, lấy chất lượng và tính bền vững làm nền tảng.

Cuối tháng 8.2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng phối hợp Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV và Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD) tổ chức họp kỹ thuật dự án "Nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam" (SCE), triển khai trong giai đoạn 2026 - 2029.

Dự án hướng đến hỗ trợ 65 doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức xã hội tại Lâm Đồng và Sơn La; xây dựng Trung tâm Tài nguyên ESG trực tuyến, tổ chức 12 diễn đàn đa bên và các hoạt động kết nối đầu tư. ESG gồm các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị, đang trở thành một phần quan trọng trong "luật chơi" của thị trường quốc tế. Với ngành cà phê, việc đáp ứng ESG không chỉ giúp duy trì thị trường xuất khẩu mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn vốn xanh và phân khúc có giá trị gia tăng cao.

Theo các chuyên gia, để nông dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, quá trình chuyển đổi cần tập trung vào 3 nhóm giải pháp.

Trước hết là thay đổi kỹ thuật canh tác theo hướng thân thiện với môi trường, giảm sử dụng phân bón hóa học, tiết kiệm nước và bảo vệ thảm thực vật tự nhiên. Tiếp đó là số hóa dữ liệu sản xuất thông qua nhật ký điện tử, mã số vùng trồng, minh bạch chi phí và dòng tiền. Đây cũng là cơ sở để các ngân hàng, quỹ đầu tư xanh đánh giá và cung cấp vốn. Cuối cùng, hợp tác xã và doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị tài chính, xây dựng phương án sử dụng vốn cụ thể, chứng minh khả năng hoàn vốn và hiệu quả kinh tế - xã hội.

Lãnh đạo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng cho biết những thay đổi đang thể hiện rõ tại các vườn cà phê. Nếu trước đây việc sử dụng thuốc trừ cỏ còn phổ biến thì hiện nay nhiều nông hộ đã chuyển sang dùng máy phát cỏ, giữ lại thảm thực vật tự nhiên nhằm bảo vệ độ ẩm và hệ sinh thái đất.

Việc giảm phân bón hóa học, vốn được đánh giá là nguồn phát thải lớn trong canh tác cà phê, đồng thời tăng sử dụng phân bón vi sinh giúp nông dân giảm chi phí đầu vào, cải thiện hiệu quả sản xuất và giảm dấu chân carbon trên từng hạt cà phê.

Thay đổi phương thức sản xuất vì thế không chỉ nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu mà còn trực tiếp tác động đến bài toán lợi nhuận của người trồng.

Sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân và các tổ chức quốc tế được kỳ vọng tạo nền tảng để ngành cà phê Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi ESG được tích hợp vào sản xuất và kinh doanh, cà phê Lâm Đồng có thêm cơ hội nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và giữ vững vị thế tại các thị trường cao cấp.

Cà phê là một trong những ngành hàng nông sản chủ lực của Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu gần 9 tỉ USD mỗi năm và tạo sinh kế cho hàng triệu hộ nông dân. Tại Lâm Đồng, diện tích cà phê hiện đạt gần 329.000 ha, sản lượng ước hơn 1 triệu tấn mỗi năm, tăng hơn 11% so với năm 2021 và cao nhất từ trước đến nay. Quy mô sản xuất lớn tiếp tục củng cố vị thế của địa phương, nhưng cũng đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức phát triển theo hướng nâng cao chất lượng và tính bền vững. Các tiêu chuẩn về sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và minh bạch dữ liệu ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để nông sản tiếp cận những thị trường có giá trị cao. Đặc biệt, các quy định mới của Liên minh châu Âu, trong đó có Quy định chống mất rừng, đang tác động mạnh đến chuỗi cung ứng cà phê. Doanh nghiệp và nông dân phải chứng minh nguồn gốc sản phẩm, đồng thời đáp ứng các yêu cầu liên quan đến môi trường và trách nhiệm trong sản xuất. Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, ngành cà phê cần chuyển từ cách phát triển thiên về sản lượng sang mô hình chú trọng chất lượng và bền vững. Cuối tháng 8 năm 2026, cơ quan này phối hợp với Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV và Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững tổ chức họp kỹ thuật về dự án Nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam. Dự án được triển khai trong giai đoạn 2026 đến 2029, hướng đến hỗ trợ các chủ thể trong chuỗi cà phê tại Lâm Đồng và Sơn La. Dự án đặt mục tiêu hỗ trợ 65 doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức xã hội tại hai địa phương. Các hoạt động dự kiến gồm xây dựng Trung tâm Tài nguyên ESG trực tuyến, tổ chức 12 diễn đàn đa bên và kết nối đầu tư. ESG, bao gồm các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị, đang trở thành một phần quan trọng trong yêu cầu của thị trường quốc tế đối với nông sản. Với ngành cà phê, việc đáp ứng các tiêu chí ESG có ý nghĩa không chỉ ở khả năng duy trì thị trường xuất khẩu. Đây còn là cơ sở để doanh nghiệp và người sản xuất tiếp cận các nguồn vốn xanh, cũng như những phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn. Các chuyên gia cho rằng quá trình chuyển đổi cần tập trung vào kỹ thuật canh tác, số hóa dữ liệu và nâng cao năng lực quản trị tài chính. Trong canh tác, nông dân được khuyến nghị giảm sử dụng phân bón hóa học, tiết kiệm nước và bảo vệ thảm thực vật tự nhiên. Dữ liệu sản xuất cần được số hóa thông qua nhật ký điện tử, mã số vùng trồng, thông tin về chi phí và dòng tiền. Những dữ liệu này giúp các ngân hàng và quỹ đầu tư xanh có thêm cơ sở đánh giá hoạt động sản xuất trước khi cung cấp vốn. Hợp tác xã và doanh nghiệp cũng cần cải thiện năng lực quản trị tài chính, xây dựng phương án sử dụng vốn cụ thể và chứng minh khả năng hoàn vốn. Tại nhiều vườn cà phê ở Lâm Đồng, một số nông hộ đã giảm sử dụng thuốc trừ cỏ, chuyển sang dùng máy phát cỏ và giữ lại thảm thực vật tự nhiên. Cách làm này góp phần duy trì độ ẩm, bảo vệ hệ sinh thái đất và hạn chế tác động bất lợi đến môi trường canh tác. Việc giảm phân bón hóa học, vốn được đánh giá là một nguồn phát thải lớn trong sản xuất cà phê, đồng thời tăng sử dụng phân bón vi sinh có thể giúp nông dân giảm chi phí đầu vào. Những thay đổi trong phương thức sản xuất cũng góp phần cải thiện hiệu quả, giảm dấu chân carbon trên từng hạt cà phê và đáp ứng yêu cầu của thị trường. Sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân và các tổ chức quốc tế được kỳ vọng tạo nền tảng để cà phê Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị và giữ vững vị thế tại các thị trường cao cấp.

Xem thêm tại Thanh Niên