Trong khuôn khổ Diễn đàn mở rộng kết nối hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam và các nước (IRIFF 2026), ngày 6/11, tại Hà Nội, Phiên bàn tròn các cơ quan tài trợ đã diễn ra dưới sự chủ trì, tổ chức của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED).
Phát biểu tại sự kiện, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia nhận định, trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành những động lực then chốt của tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia, các cơ quan tài trợ nghiên cứu đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới tư duy, phương thức hoạt động, cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực.
Một trong những vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để kết nối hiệu quả các nghiên cứu khoa học xuất sắc với những ưu tiên phát triển quốc gia, công nghệ chiến lược và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Đây cũng là nội dung được Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia đặc biệt quan tâm trong quá trình tiếp tục hoàn thiện và đổi mới hoạt động tài trợ nghiên cứu khoa học tại Việt Nam.
Về phía Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đào Ngọc Chiến mong muốn tiếp tục duy trì trao đổi với các đối tác; cùng xác định những lĩnh vực có lợi ích chung; nghiên cứu lựa chọn một số chủ đề hoặc mô hình hợp tác có tính khả thi để trao đổi sâu hơn sau Diễn đàn. Quỹ sẵn sàng phối hợp ở cấp chuyên môn và kết nối các đầu mối liên quan nhằm cụ thể hóa những đề xuất phù hợp.
Đại biểu tham dự Phiên bàn tròn đã tập trung chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong việc kết nối nghiên cứu xuất sắc với các ưu tiên phát triển, công nghệ chiến lược và nhu cầu của doanh nghiệp; trao đổi về thiết kế danh mục và chương trình tài trợ, đặc biệt là cách thức cân bằng giữa nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu xuất sắc với các chương trình hướng tới phát triển công nghệ chiến lược và giải quyết những thách thức thực tiễn; thảo luận về các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia xuyên suốt chu trình nghiên cứu và phát triển công nghệ, đồng thời làm rõ những điều kiện cần thiết để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và Nhà nước, đặc biệt trong việc chia sẻ rủi ro và quyền sở hữu trí tuệ.
Tại sự kiện, nhiều cơ hội hợp tác giữa các cơ quan tài trợ, đặc biệt là các mô hình đồng tài trợ, tổ chức các đợt kêu gọi đề xuất nhiệm vụ chung, phối hợp đánh giá và chia sẻ chuyên gia, hội đồng khoa học cũng được tìm kiếm.
Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đào Ngọc Chiến cho rằng, đây là nội dung đặc biệt quan trọng. Bên cạnh việc tăng cường hợp tác giữa các nhà khoa học và tổ chức nghiên cứu, việc kết nối chặt chẽ hơn giữa chính các cơ quan tài trợ sẽ góp phần mở rộng nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm và hình thành những chương trình hợp tác có quy mô, chất lượng và tác động lớn hơn.
Chia sẻ kinh nghiệm từ Indonesia, ông Raden Arthur Ario Lelono, Giám đốc phụ trách Tài trợ Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo, Trung tâm Khoa học và Đổi mới Quốc gia Indonesia (BRIN) cho rằng, nghiên cứu xuất sắc cần tạo ra giá trị cho xã hội, gắn kết chặt chẽ với việc giải quyết các thách thức và ưu tiên phát triển quốc gia.
Vì vậy, cơ chế tài trợ nghiên cứu phải được thiết kế như một công cụ chính sách, bảo đảm các dự án được triển khai hướng tới những mục tiêu cụ thể và đáp ứng nhu cầu thực tiễn.
Hoạt động tài trợ cũng cần được thiết kế phù hợp với từng giai đoạn của chu trình đổi mới sáng tạo, từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển nguyên mẫu, kiểm thử, trình diễn đến thương mại hóa. Mỗi giai đoạn có nhu cầu và mức độ rủi ro khác nhau, do đó cần cơ chế tài trợ tương ứng.
Chẳng hạn, Indonesia triển khai tài trợ nghiên cứu cơ bản và áp dụng cơ chế đồng tài trợ trong các giai đoạn phát triển nguyên mẫu, kiểm thử và thương mại hóa.
Từ thực tiễn Indonesia, ông Raden Arthur Ario Lelono đã gợi ý một số nội dung quan trọng. Cơ quan tài trợ công cần có định hướng rõ ràng, xác định lĩnh vực và hoạt động nghiên cứu cần ưu tiên đầu tư để phục vụ mục tiêu quốc gia; cần xác định đúng những vấn đề xã hội và doanh nghiệp đang đối mặt, chuyển hóa thành các bài toán cụ thể cho nhà khoa học.
Doanh nghiệp, bao gồm cả doanh nghiệp vừa và nhỏ, cần được khuyến khích tham gia xuyên suốt quá trình nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Cuối cùng, hiệu quả tài trợ phải được đánh giá thông qua tác động thực tế của kết quả nghiên cứu đối với xã hội và phát triển kinh tế-xã hội.
Chia sẻ kinh nghiệm từ Ba Lan, đại diện Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển quốc gia Ba Lan (NCBR) cho rằng, hợp tác quốc tế trong tài trợ nghiên cứu có thể triển khai theo nhiều mô hình khác nhau, tùy thuộc vào mục tiêu, nguồn lực và năng lực của các bên tham gia.
Điều quan trọng là phải xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm xây dựng thư mời đề xuất, đánh giá hồ sơ, quyết định lựa chọn, cấp kinh phí và giám sát quá trình thực hiện.
Đối với mô hình song phương, hai cơ quan tài trợ cùng thống nhất chủ đề ưu tiên, ngân sách, điều kiện tham gia, tiêu chí đánh giá và thời gian triển khai, sau đó công bố thư mời đề xuất chung.
Các chuyên gia và hội đồng đánh giá chung tham gia thẩm định hồ sơ. Hai bên đối chiếu kết quả, thống nhất danh sách dự án được lựa chọn; mỗi cơ quan tài trợ trực tiếp cấp kinh phí cho tổ chức nghiên cứu thuộc quốc gia mình và chịu trách nhiệm giám sát phần dự án tương ứng./.
(TTXVN/Vietnam+)