Thế giới đang chứng kiến bước chuyển quan trọng về vị trí, vai trò của các quốc gia đang phát triển ở châu Phi, Mỹ Latin, châu Á... Từ việc tuân thủ luật chơi được định sẵn, các nước này dần nổi lên với những dấu ấn trên “bàn cờ chiến lược” của thế giới. Zimbabwe, Trinidad và Tobago gần đây được bầu vào vị trí Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2027-2028.
Ở châu Á, Pakistan thời gian qua nỗ lực phát huy vai trò trung gian xử lý căng thẳng Mỹ-Iran… Tuy vậy, một vấn đề được đặt ra là: Liệu hiện nay các nước đang phát triển đã tiếng nói tương xứng vai trò ngày càng gia tăng của mình hay chưa? Điều này được nêu ra tại các sự kiện gần đây như Hội nghị Thượng đỉnh thế giới diễn ra ở Ấn Độ hay sự kiện Ngày Liên hợp quốc tại Indonesia.
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cho rằng, mô hình vận hành của Liên hợp quốc hiện nay bộc lộ những hạn chế; nêu rõ các thể chế toàn cầu phải được củng cố, dành tiếng nói lớn hơn cho các nước đang phát triển và tăng cường hợp tác quốc tế trong thời kỳ khủng hoảng. Bộ trưởng Ngoại giao Indonesia Arrmanatha Nasir cũng kêu gọi cải tổ toàn diện Liên hợp quốc; nhấn mạnh các quốc gia đang phát triển cần có tiếng nói trong việc định hình những quy tắc mới.
Lâu nay, nhiều ý kiến cho rằng nên cải tổ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc theo hướng nâng cao tính đại diện và tiếng nói của các nước đang phát triển. Sự đóng góp tiếng nói của đại diện nhiều khu vực, nhiều nhóm nước ở các tổ chức đa phương được kỳ vọng sẽ mang đến những góc nhìn đa dạng, nhiều chiều, đồng thời kiến tạo cơ hội hợp tác và xóa mờ lằn ranh chia rẽ, để các nước cùng tìm giải pháp cho vấn đề chung. Các nước đang phát triển ngày càng quan tâm thúc đẩy một thế giới đa cực, nơi họ sẽ có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong chính những vấn đề ảnh hưởng mật thiết đến tương lai của mình.
Tuy nhiên, các nước đang phát triển cũng còn nhiều nhiệm vụ phải làm để duy trì vị thế trên trường quốc tế, trong đó có cải cách mô hình phát triển, củng cố lợi thế tăng trưởng. Thí dụ, đặt trong bối cảnh khoa học-công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo (AI), đang là nhân tố quan trọng, quyết định sức cạnh tranh của một quốc gia trên trường quốc tế, các nền kinh tế đang phát triển đứng trước bài toán làm sao để tham gia sâu hơn vào dòng chảy công nghệ toàn cầu, tăng cường năng lực sản xuất, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò gia công hay tiêu thụ sản phẩm công nghệ. Các tổ chức kết nạp thêm thành viên từ nhóm nước đang phát triển cũng phải đối diện các vấn đề như chênh lệch trình độ phát triển hay sự khác biệt quan điểm, lợi ích dẫn đến khó tìm tiếng nói chung.
Giữa lúc thế giới đối mặt những thách thức ngày càng phức tạp như cạnh tranh chiến lược gay gắt, xung đột vũ trang, an ninh lương thực…, sự tham dự sâu rộng hơn của các nước đang phát triển vào giải quyết thách thức chung toàn cầu sẽ khiến kết quả trở nên công bằng, toàn diện và thực chất hơn.
Câu chuyện tăng cường liên kết và hợp tác cũng được quan tâm trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, bởi một khu vực bất ổn có thể gây ra phản ứng dây chuyền, làm đứt gãy sự ổn định và phát triển chung của toàn cầu; và không một quốc gia nào, dù lớn hay nhỏ, có thể “đơn thương độc mã” xử lý các thách thức đa chiều.
MINH HẰNG