Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá 13 năm chưa thay đổi diện tích - Ảnh chụp màn hình: D.LIỄU
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 đã quy định cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá. Thời điểm này, đây là một trong những công cụ quan trọng nhằm truyền tải thông tin về tác hại của thuốc lá đến người sử dụng và cộng đồng.
Cảnh báo không thay đổi, diện tích còn hạn chế
Chia sẻ tại một tọa đàm về phòng chống tác hại thuốc lá mới đây, ông Nguyễn Hồng Ngọc, Phó vụ trưởng Vụ Văn hóa - Xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho hay luật hiện hành quy định cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút, hộp thuốc lá.
Tuy nhiên, sau hơn 13 năm, tỉ lệ này chưa thay đổi, trong khi nhiều quốc gia đã áp dụng diện tích cảnh báo lớn hơn. Việt Nam vẫn đang sử dụng 6 mẫu cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh được áp dụng từ tháng 5-2013.
Các hình ảnh này chiếm 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao bì thuốc lá, chưa được tăng diện tích hay thay đổi lần nào. Trong khi đó, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã quy định việc thay đổi luân phiên cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá với chu kỳ hai năm một lần.
Đặc biệt, các nghiên cứu cũng cho thấy tỉ lệ người hút thuốc chú ý đến cảnh báo sức khỏe trên bao bì đã giảm từ 91,1% năm 2015 xuống còn 80% năm 2024.
Cảnh báo lớn hơn giúp tăng khả năng nhận biết nguy cơ
Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó hiệu trưởng Trường đại học Y tế công cộng, cho rằng cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá không đơn thuần cung cấp thông tin, mà còn có thể tác động đến hành vi của người hút thuốc theo một chuỗi gồm: chú ý, ghi nhớ, hiểu nguy cơ, hình thành ý định bỏ thuốc và thực hiện bỏ thuốc.
Cảnh báo có diện tích lớn, hình ảnh rõ ràng và nội dung mới giúp tăng khả năng thu hút sự chú ý, ghi nhớ thông điệp và nhận thức về những nguy cơ sức khỏe do thuốc lá gây ra.
"Các nghiên cứu cũng cho thấy người chú ý đến cảnh báo sức khỏe có ý định bỏ thuốc cao gấp 2,3 lần so với nhóm không chú ý.
Có 63,4% người thuộc nhóm chú ý nghĩ đến việc bỏ thuốc vì cảnh báo. Tỉ lệ cố gắng bỏ thuốc ở nhóm này cũng đạt 40%, so với 34% ở nhóm còn lại", PGS Hương dẫn chứng.
Vì vậy, khi cảnh báo trở nên quen thuộc, ít được chú ý do sử dụng một bộ hình ảnh trong thời gian dài, hiệu quả tác động đến các bước tiếp theo trong quá trình thay đổi hành vi cũng có thể suy giảm.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh nên chiếm ít nhất 50% diện tích vỏ bao thuốc lá và diện tích càng lớn càng tốt.
Hiện nay, Lào đã áp dụng cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm 75% diện tích mỗi mặt chính của bao bì thuốc lá. Thái Lan đạt 85% và nhiều nước ASEAN cũng áp dụng mức trên 50%, Việt Nam vẫn duy trì mức 50% từ năm 2013.
PGS Hương đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên ít nhất 85% mỗi mặt chính của bao bì thuốc lá, đồng thời đặt cảnh báo ở phía trên. Theo ước tính của Bộ Y tế, việc tăng diện tích cảnh báo lên 85% có thể góp phần giảm khoảng 815.100 người hút thuốc sau 6 năm.
Thuốc lá gây ra hàng loạt các bệnh lý hô hấp, tim mạch... - Ảnh minh họa: T.T.
Cần hình ảnh mới và thông tin hỗ trợ cai thuốc
Bên cạnh tăng diện tích, ông Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, cũng đề xuất xây dựng một ngân hàng nhiều mẫu cảnh báo sức khỏe để luân phiên định kỳ, bảo đảm thực hiện quy định thay đổi không quá hai năm một lần.
Nội dung cảnh báo cần đa dạng hơn, gần gũi với văn hóa Việt Nam, ưu tiên những hình ảnh bệnh lý thực tế và mở rộng sang các tác hại mà người dân còn ít biết.
PGS Hương cũng đề xuất in số tổng đài tư vấn cai nghiện thuốc lá miễn phí 1800 6606 ngay trên bao bì thuốc lá.
Theo nghiên cứu, hiện chỉ có 7,5% người hút thuốc biết đến tổng đài này. Trong gần 10 năm hoạt động, từ năm 2015 - 2024, tổng đài tiếp nhận khoảng 71.000 cuộc gọi. Nghiên cứu thử nghiệm tại Việt Nam năm 2024 cho thấy việc in số tổng đài trên bao bì giúp khả năng ghi nhớ số điện thoại tăng từ 3-4 lần.
"Đây cũng là cách đưa thông tin hỗ trợ cai thuốc đến gần hơn với người hút thuốc, thay vì chỉ dừng lại ở việc cảnh báo những nguy cơ sức khỏe", PGS Hương đề xuất.
Các nước làm gì để cảnh báo trên bao thuốc lá hiệu quả hơn?Việc mở rộng áp dụng cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao thuốc lá là tiến bộ nổi bật nhất trong kiểm soát thuốc lá trên thế giới, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).