Cận cảnh nhà thờ đổ Hải Lý, chứng tích biến đổi khí hậu đầu tiên của Việt Nam

Nguồn ảnh: Tiền Phong

Từng là một công trình tôn giáo gắn với quá trình hình thành làng chài Xương Điền, nhà thờ đổ Hải Lý, xã Hải Tiến (Ninh Bình) nay nằm chơ vơ giữa bãi biển, phía ngoài tuyến đê hiện hữu. Tháp chuông và phần nền móng còn lại trở thành dấu tích trực quan về sự dịch chuyển xói lở và những biến đổi khắc ...

Chứng tích bên mép sóng

UBND tỉnh Ninh Bình vừa ban hành Quyết định số 3391, tháng 9/2026, công nhận Điểm du lịch Khu chứng tích biến đổi khí hậu Nhà thờ biển Hải Lý, xã Hải Tiến. Theo quyết định, UBND xã Hải Tiến được giao tổ chức quản lý, khai thác và phát triển điểm du lịch; các sở, ngành liên quan có trách nhiệm phối hợp, hướng dẫn địa phương bảo đảm hiệu quả, an toàn và phát triển bền vững.

Nhà thờ đổ Hải Lý chứng tích của biến đổi khí hậu.

Đây được xác định là chứng tích biến đổi khí hậu đầu tiên của Việt Nam. Công trình hiện chỉ còn một phần nhà thờ và tháp chuông đứng sát mép sóng, nằm ngoài tuyến đê biển hiện nay.

Nhà thờ đổ Hải Lý thực chất là phần còn lại của nhà thờ Trái Tim Chúa, một công trình có giá trị lịch sử, kiến trúc gắn với quá trình hình thành và phát triển của làng chài Xương Điền xưa. Xương Điền là vùng cư trú ven biển từ khoảng cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII. Cùng với quá trình định cư, người dân từng bước quai đê, lấn biển, mở rộng đất sản xuất và bảo vệ làng xóm. Trong giai đoạn 1864 - 1885, đê Ngự Hàm được đắp với chiều dài gần 12km, góp phần bảo vệ và mở rộng vùng đất mới. Khu vực Hải Lý liên tục chịu tác động của sóng, dòng chảy, gió, bão và quá trình xói lở. Năm 1925, khoảng 3km đê giáp biển Hải Lý bị vỡ. Đến năm 1990, khoảng 1,5km đê tiếp tục bị phá hỏng, buộc tuyến đê phải lùi vào khoảng 150m. Năm 2005, khu vực Xương Điền ghi nhận đoạn sạt lở dài khoảng 700 m.

Trong gần một thế kỷ, quá trình xói lở đã làm mất khoảng 0,5 - 1km đất ven biển Hải Hậu nay là xã Hải Tiến. Đường bờ Xương Điền có xu hướng lùi dần về phía đất liền dưới tác động tổng hợp của sóng, dòng chảy, gió và bão; trong đó, biến đổi khí hậu là một yếu tố tác động. Một công trình từng nằm trong không gian cư trú của cộng đồng dân cư, nay lại đứng ngoài đê, giữa bãi biển, chỉ còn những phần kiến trúc cuối cùng đối diện trực tiếp với sóng biển.

Từ phế tích thành điểm du lịch hấp dẫn

Nhiều năm qua, nhà thờ đổ Hải Lý đã trở thành điểm đến quen thuộc của du khách, nhiếp ảnh gia và những người yêu thích khám phá vùng biển. Sức hút của nơi đây không chỉ nằm ở phần kiến trúc cổ đứng sát biển mà còn đến từ sự giao thoa giữa công trình, bãi cát, sóng nước và đời sống của cộng đồng ngư dân. Xung quanh nhà thờ là không gian làng chài, với hoạt động đánh bắt, thu mua và chế biến hải sản. Du khách có thể bắt gặp những chuyến thuyền cập bờ, hải sản được đưa lên từ những chuyến biển gần bờ và nhịp sống đặc trưng của cư dân ven biển.

Khu vực này cũng nằm trong không gian phát triển du lịch biển của xã Hải Tiến, nơi có hơn 7km bờ biển và các sản phẩm du lịch gắn với biển, làng nghề, nghề muối, đời sống ngư dân và trải nghiệm văn hóa - môi trường. Trước đó, khu vực quanh nhà thờ từng xuất hiện nhiều công trình, nhà hàng phục vụ kinh doanh do người dân tự phát xây dựng. Chính quyền xã Hải Tiến đã yêu cầu tháo dỡ nhằm trả lại không gian, cảnh quan cho khu vực.

UBND tỉnh Ninh Bình đã ban hành Quyết định 3391 công nhận Điểm du lịch Khu chứng tích biến đổi khí hậu Nhà thờ biển Hải Lý tại xã Hải Tiến. Phần còn lại của công trình Trái Tim Chúa cổ kính với tháp chuông trơ trọi sát mép sóng nay trở thành minh chứng trực quan đầu tiên tại Việt Nam về sự dịch chuyển xói lở bờ biển. Quyết định giao chính quyền địa phương quản lý, phối hợp cùng các ngành chức năng khai thác du lịch bền vững và bảo đảm an toàn. Ngược dòng lịch sử, vùng đất Xương Điền ven biển Hải Hậu xưa vốn được hình thành từ quá trình quai đê lấn biển của người dân từ khoảng cuối thế kỷ XVII đến XVIII. Tuy nhiên, tác động liên tục của bão sóng và biến đổi khí hậu đã khiến đường bờ biển tại đây lùi dần về phía đất liền, làm sạt lở từ 0,5 đến 1km đất trong gần một thế kỷ. Những đợt vỡ đê lớn vào các năm 1925, 1990 và đợt sạt lở năm 2005 đã buộc tuyến đê bảo vệ phải lùi sâu vào đất liền 150m, đẩy nhà thờ ra ngoài bãi biển. Vượt qua quy mô của một phế tích kiến trúc, nhà thờ đổ Hải Lý trở thành điểm đến thu hút du khách nhờ nét đẹp trầm mặc hòa quyện với nhịp sống làng chài ven biển. Du khách ghé thăm không chỉ thưởng lãm cảnh quan thiên nhiên mà còn trải nghiệm đời sống ngư dân, nghề làm muối và các nét văn hóa đặc trưng địa phương. Nhằm bảo tồn cảnh quan tự nhiên và nâng cao chất lượng du lịch, chính quyền xã Hải Tiến đã chủ động di dời các công trình kinh doanh tự phát quanh khu vực chứng tích.