Căn cứ Cái Chanh: Nơi ghi dấu lòng yêu nước của người Nam bộ

Căn cứ Cái Chanh nằm tại ấp Cây Cui, xã Ninh Thạnh Lợi, tỉnh Cà Mau, trước đây thuộc huyện Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nơi đây từng che chở, nuôi giấu nhiều cán bộ, chiến sĩ cách mạng. Hôm nay, những công trình được phục dựng trong khuôn viên di tích không chỉ tái hiện một giai đoạn lịch sử hào hùng, mà còn gợi nhắc về những năm tháng gian khó, nơi ý chí cách mạng được tôi luyện và tình quân dân trở thành điểm tựa vững chắc cho cán bộ, chiến sĩ. 

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Dấu chân lịch sử giữa rừng tràm

Chị Nguyễn Thị Lụa, hướng dẫn viên di tích Căn cứ Cái Chanh, cho biết hằng tuần nơi đây đón nhiều đoàn cán bộ, học sinh, sinh viên đến tham quan, tìm hiểu lịch sử. Qua những dòng chữ trên văn bia, hiện vật tại nhà trưng bày và các công trình được phục dựng, du khách có dịp trở về với những năm tháng chiến đấu gian khổ nhưng hào hùng của quân và dân nơi đây.

Không chỉ tìm hiểu lịch sử, du khách còn được hòa mình vào không gian xanh mát, yên bình của khu căn cứ giữa vùng đất rừng tràm. Những hàng cây, thảm cỏ cùng những chậu hoa do các cơ quan, đơn vị trồng lưu niệm tạo nên cảnh quan hài hòa, vừa tôn thêm vẻ đẹp của di tích, vừa góp phần gìn giữ, chăm chút không gian lịch sử cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Ít ai hình dung rằng, phía sau vẻ yên bình, xanh mát hôm nay từng là một vùng căn cứ trải qua biết bao thử thách. Cách đây nhiều thập niên, nơi đây là những cánh rừng tràm, dừa nước, bần, mắm rậm rạp; sông ngòi chằng chịt, địa hình hiểm trở, lại nằm ở vị trí tiếp giáp các địa bàn Cà Mau, Sóc Trăng, Hậu Giang, Kiên Giang (cũ), nay thuộc TP. Cần Thơ và tỉnh An Giang.

Chính địa hình sông nước hiểm trở nhưng thuận lợi cho việc cơ động, liên lạc và che giấu lực lượng đã tạo điều kiện để Căn cứ Cái Chanh trở thành một địa bàn quan trọng trong thời kỳ kháng chiến. Từ đây, các cơ quan lãnh đạo cách mạng tổ chức hoạt động, đề ra chủ trương và chỉ đạo phong trào đấu tranh, góp phần vào chặng đường kháng chiến trường kỳ của quân và dân miền Tây Nam bộ.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Từ năm 1949, nơi đây được biết đến với tên gọi Căn cứ cách mạng xóm Cái Chanh. Đến tháng 10.1949, cơ quan Xứ ủy Nam bộ từ Đồng Tháp Mười di chuyển về đây. Sự hiện diện của cơ quan lãnh đạo Xứ ủy Nam bộ đã đưa Căn cứ Cái Chanh trở thành một trong những địa bàn quan trọng, nơi tổ chức các hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo phong trào cách mạng trong những năm kháng chiến.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Từ năm 1952, Trung ương Cục miền Nam tiếp tục đảm nhiệm vai trò lãnh đạo phong trào cách mạng ở miền Nam, đề ra nhiều chủ trương trong cuộc đấu tranh chống thực dân, đế quốc. Trong những năm tháng ấy, Căn cứ Cái Chanh từng là nơi hoạt động của nhiều cán bộ lãnh đạo cách mạng, trong đó có các cố Tổng Bí thư Lê Duẩn, cố Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt cùng nhiều cán bộ khác.

Sự hiện diện ấy góp phần tạo nên giá trị đặc biệt của căn cứ Cái Chanh trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Trong những năm tháng chiến tranh, nhân dân vùng căn cứ đã vượt qua nhiều gian khổ, chấp nhận hiểm nguy để che chở, nuôi dưỡng và bảo vệ cán bộ. Sự đùm bọc của nhân dân trở thành một phần không thể tách rời trong lịch sử tồn tại và phát triển của căn cứ.

Những dấu mốc giữa căn cứ

Một trong những sự kiện quan trọng được ghi dấu tại căn cứ Cái Chanh là Hội nghị công bố quyết định tái lập tỉnh Bạc Liêu lần thứ nhất, diễn ra ngày 20.11.1973.

Tại hội nghị, ông Vũ Đình Liệu, Bí thư Khu ủy Khu 9, chủ trì công bố quyết định tái lập tỉnh Bạc Liêu và chỉ định Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh gồm 11 ủy viên. Ông Nguyễn Văn Đáng, Khu ủy viên, được chỉ định giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Bạc Liêu.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Từ căn cứ, Tỉnh ủy Bạc Liêu đề ra nhiều chủ trương, quyết định nhằm lãnh đạo quân và dân tiến tới mục tiêu giải phóng quê hương. Những công trình nhà ở, nơi làm việc của cán bộ từng hoạt động tại căn cứ trong giai đoạn 1973 - 1975 nay được phục dựng trong khuôn viên di tích, trở thành những điểm kết nối giữa thế hệ hôm nay với lịch sử đấu tranh của cha ông.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Đặc biệt, ngày 13.1.1975, tại căn cứ Cái Chanh, Tỉnh ủy Bạc Liêu họp và thông qua quyết định giải phóng tỉnh Bạc Liêu. Hội nghị đồng thời quyết định dời căn cứ Tỉnh ủy về ấp Lái Viết, xã Ninh Quới, huyện Hồng Dân (cũ), nhằm thuận lợi cho việc chỉ đạo các hoạt động tiến công giải phóng thị xã Bạc Liêu.

Đó là thời điểm cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn quyết định. Từ những căn cứ cách mạng, các chủ trương được triển khai, tạo tiền đề cho thắng lợi cuối cùng của quân và dân địa phương.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Vào 9 giờ 30 ngày 30.4.1975, Tỉnh trưởng chính quyền Sài Gòn tại Bạc Liêu tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Tỉnh Bạc Liêu hoàn toàn được giải phóng. Bạc Liêu hai lần giành chính quyền sớm và không đổ máu, trở thành dấu mốc đặc biệt trong lịch sử địa phương, thể hiện giá trị nhân văn của thắng lợi cách mạng và sự phối hợp, vận động, đấu tranh của các lực lượng cách mạng trong thời khắc lịch sử.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Với 26 năm hình thành và hoạt động, căn cứ Cái Chanh để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cách mạng của tỉnh Bạc Liêu trước đây, nay thuộc tỉnh Cà Mau. Giá trị của di tích không chỉ nằm ở những sự kiện lịch sử, mà còn ở tinh thần đoàn kết quân dân, lòng yêu nước và sự kiên cường của con người vùng đất Nam bộ.

Từ căn cứ kháng chiến đến địa chỉ đỏ

Nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị lịch sử của căn cứ, ngày 21.1.2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định xếp hạng Khu căn cứ Tỉnh ủy Bạc Liêu năm 1973 - 1975 là di tích lịch sử quốc gia.

Gần một thập niên sau, ngày 31.12.2020, Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng Căn cứ Cái Chanh là di tích quốc gia đặc biệt, đồng thời nâng hạng và đổi tên Di tích quốc gia Căn cứ Tỉnh ủy Bạc Liêu thành Di tích quốc gia đặc biệt Căn cứ Cái Chanh.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Trước đó, tỉnh Bạc Liêu (cũ) giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch lập dự án đầu tư tái hiện, tôn tạo di tích với tổng diện tích hơn 38.454 m2. Dự án khởi công ngày 4.11.2011 và khánh thành ngày 3.2.2015.

Trong khuôn viên di tích có nhà trưng bày căn cứ Cái Chanh, giới thiệu quá trình hình thành, hoạt động của cơ quan cách mạng từ trước khi thành lập Đảng đến ngày Bạc Liêu và miền Nam hoàn toàn giải phóng 30.4.1975. Các tư liệu, hình ảnh, hiện vật giúp người tham quan hình dung hành trình đấu tranh lâu dài của dân tộc.

ẢNH: PHAN THANH CƯỜNG

Cùng với đó là sân khấu ngoài trời, sân tổ chức hoạt động văn hóa truyền thống, đường đi nội bộ và hệ thống rừng lá tràm, bến đò, cầu tàu phục vụ khách tham quan bằng đường sông; các công trình nhà ở và làm việc của những lãnh đạo phong trào cách mạng trong khu căn cứ.

Văn bia là một trong những điểm dừng chân giúp du khách tìm hiểu khái quát quá trình hình thành và hoạt động của Căn cứ Cái Chanh. Những hàng cây được chăm sóc, các công trình được gìn giữ cùng hoạt động tham quan, giáo dục truyền thống đang từng ngày đưa di tích đến gần hơn với công chúng.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Giữa vùng đất Cà Mau hôm nay, Căn cứ Cái Chanh không chỉ lưu giữ ký ức về một thời chiến tranh. Từ những công trình được phục dựng, hiện vật được bảo tồn đến màu xanh của rừng tràm, nơi đây mở ra một hành trình trở về với lịch sử và cội nguồn. Mỗi câu chuyện được kể, mỗi bước chân tìm về căn cứ là một cách để những ký ức của cha ông tiếp tục được trao truyền, để lịch sử không chỉ nằm lại trong những trang tư liệu mà còn hiện diện trong nhận thức của thế hệ trẻ hôm nay.