Trước tình trạng trên, việc sớm đầu tư, tôn tạo, chỉnh trang “địa chỉ đỏ” này là hết sức cần thiết, nhằm phát huy giá trị di tích lịch sử, giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ và đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu của nhân dân, du khách.
Theo nội dung ghi trên bia Di tích lịch sử quốc gia Căn cứ Tỉnh ủy Quảng Nam thời kháng chiến chống Mỹ cứu nước: "Các xã Tiên Sơn-Tiên Cẩm-Tiên Hà (còn được gọi là Sơn Cẩm Hà) là vùng đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Vào cuối thế kỷ XIX, nơi đây được Nghĩa hội Quảng Nam chọn làm căn cứ để xây dựng lực lượng chống Pháp. Đầu thế kỷ XX, là một trong những nơi đầu tiên của cả nước hưởng ứng phong trào Duy Tân do các nhà yêu nước Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng khởi xướng mà chí sĩ Lê Cơ là người thực hành xuất sắc. Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, quân và dân Sơn Cẩm Hà luôn một lòng theo Đảng, anh dũng, kiên cường trong đấu tranh, mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu đã liên tiếp lập nên nhiều chiến công vang dội, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Từ tháng 9/1964, nơi đây vinh dự được Tỉnh ủy Quảng Nam chọn làm địa bàn đứng chân để lãnh đạo cuộc kháng chiến".
Cuối năm 1967, vùng Sơn Cẩm Hà bị địch tập trung đánh phá ác liệt. Để bảo đảm bí mật, an toàn, căn cứ Tỉnh ủy Quảng Nam lần lượt di chuyển qua nhiều điểm khác nhau trên vùng Tây Quảng Nam.
Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết. Tháng 3/1973, cơ quan Tỉnh ủy được chuyển về đóng tại xã Tiên Sơn, huyện Tiên Phước lần thứ 2. Tại đây, từ ngày 10 đến ngày 20/3/1973, Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Nam lần thứ X được tổ chức.
Thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 21 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa III) và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ X, cuối năm 1974 và năm 1975, Tỉnh ủy đã lãnh đạo quân và dân Quảng Nam liên tiếp lập nên những chiến công vang dội, cùng với quân và dân cả nước đẩy địch vào thế bị động trên chiến trường, tạo điều kiện để Trung ương quyết định giải phóng hoàn toàn miền nam vào năm 1975.
Di tích lịch sử quốc gia Căn cứ Tỉnh ủy Quảng Nam thời kháng chiến chống Mỹ cứu nước được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích quốc gia tại Quyết định số 2106/QĐ-BVHTTDL ngày 8/7/2014. Công trình được đầu tư chỉnh trang và hoàn thành trùng tu giai đoạn 2 với tổng mức đầu tư hơn 1 tỷ đồng, bao gồm các hạng mục như: Xây dựng nhà bia tưởng niệm, bia di tích và các hạng mục phụ trợ trên diện tích khoảng 114,49m².
Tuy nhiên, di tích chưa được xây dựng các hạng mục tiêu biểu, xứng tầm với điểm di tích quốc gia như: nhà ở và làm việc của Bí thư Tỉnh ủy, Hội trường Tỉnh ủy, Phòng nghiên cứu (Văn phòng tổng hợp), Trạm cơ yếu, Trạm y tế, sân thể thao; khu vực vòng ngoài như khu an ninh (lực lượng bảo vệ), Tỉnh đội, Ban Tuyên giáo… Hiện nhiều hạng mục trong nhà bia tưởng niệm của di tích đã bị thấm dột, phủ rêu xanh.
Theo báo cáo của Ủy ban nhân dân xã Sơn Cẩm Hà, toàn xã hiện có 7 di tích lịch sử và 1 danh lam thắng cảnh thác Ồ Ồ; trong đó có 6 di tích cấp tỉnh và 1 di tích cấp quốc gia đã được công nhận, 2 di tích nằm trong danh mục kiểm kê.
Trên địa bàn xã Sơn Cẩm Hà có các di tích lịch sử cấp tỉnh như nền trường Tân học Phú Lâm do chí sĩ Lê Cơ (1870-1918) sáng lập, di tích Chiến thắng Núi Ngang, di tích Lò chén Phú Lâm… Tuy nhiên, các di tích này chưa được đầu tư xây dựng, tôn tạo bài bản, khang trang.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Sơn Cẩm Hà Trần Thanh Hải cho hay, địa phương Sơn Cẩm Hà có nhiều di tích lịch sử văn hóa cùng danh lam thắng cảnh nhưng hiện nay chưa được đầu tư bài bản, tương xứng với tiềm năng để phục vụ nhu cầu tham quan, tìm hiểu lịch sử của nhân dân và du khách.
“Căn cứ theo Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Di sản văn hóa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, đối với di tích lịch sử cấp quốc gia, di tích cấp thành phố và di tích đã được đưa vào danh mục kiểm kê di tích, thành phố ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp xã trực tiếp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị các di tích quốc gia trên địa bàn chứ không nêu việc đầu tư, nâng cấp. Do đó, đối với những hạng mục chưa được xây dựng tại di tích lịch sử quốc gia căn cứ Tỉnh ủy Quảng Nam thời kháng chiến chống Mỹ và nhiều hạng mục trong nhà bia tưởng niệm của di tích đã bị xuống cấp; cùng những di tích cấp tỉnh trên địa bàn, địa phương đã đi kiểm tra, lên phương án và làm báo cáo tổng thể gửi thành phố xem xét, hỗ trợ đầu tư”, đồng chí Trần Thanh Hải nói.
Theo Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Di sản văn hóa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng ban hành kèm theo Quyết định số 51/2026/QĐ-UBND ngày 20/5/2026 của Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng về ban hành quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng; trong đó, khoản 2, Điều 18 Nguồn lực cho hoạt động quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích có nêu: Ngân sách thành phố bảo đảm chi cho các nhiệm vụ về di sản văn hóa thuộc phạm vi quản lý của thành phố, bao gồm: công tác bảo tồn di sản văn hóa; trùng tu, tu bổ, phục hồi di tích; các nhiệm vụ chuyên môn về di sản văn hóa và các di tích do thành phố trực tiếp quản lý theo phân công.
Đối với một địa phương miền núi có nhiều di tích lịch sử, văn hóa mang dấu ấn truyền thống cách mạng như xã Sơn Cẩm Hà, việc sớm đầu tư, tôn tạo, nâng cấp, phục dựng những công trình này có ý nghĩa to lớn trong việc khẳng định bản sắc văn hóa, truyền thống của mảnh đất và con người nơi đây. Qua đó, địa phương từng bước hoàn thiện cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển du lịch về nguồn, đồng thời tạo điều kiện để thế hệ trẻ tìm hiểu những giá trị lịch sử, truyền thống đấu tranh cách mạng hào hùng của dân tộc.
Anh Quân-Đỗ Vạn