Ngày 7.11, Sở VH-TT-DL thành phố Đà Nẵng cho biết đã có văn bản gửi UBND thành phố đề xuất phương án bảo vệ khẩn cấp, khai quật khảo cổ và bảo quản di vật tàu cổ được phát hiện tại khu vực ven biển Hội An (thuộc phường Hội An Tây).
Theo phương án tổng thể, việc bảo vệ và khai quật tàu cổ được chia thành 2 giai đoạn. Trong đó, giai đoạn 1 tập trung bảo vệ di vật tại chỗ trước mùa mưa bão năm 2026; giai đoạn 2 sẽ tiến hành khai quật khảo cổ, di dời nguyên khối con tàu về nơi bảo quản chuyên dụng.
Tàu cổ được phát hiện tại bờ biển Hội An vào sáng 26.12.2023
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Cụ thể, ở giai đoạn 1, Sở VH-TT-DL đề xuất sử dụng Geotube kết hợp vải địa kỹ thuật và cát phủ để tạo tuyến chắn giảm sóng, dòng chảy, hạn chế tình trạng xói lở. Quá trình thi công được kiểm soát nhằm không tác động trực tiếp đến di vật, đồng thời giữ ổn định hiện trạng cho đến khi có thể tiến hành khai quật.
Thời gian thực hiện dự kiến từ 15 - 30 ngày, với kinh phí hơn 650 triệu đồng. Sở kiến nghị thành phố cho phép sử dụng nguồn chi thường xuyên của ngân sách để sớm triển khai giải pháp bảo vệ khẩn cấp này.
Đối với giai đoạn 2, kinh phí dự kiến gần 9,5 tỉ đồng. Công tác khai quật sẽ được thực hiện theo phương pháp khảo cổ học, sau đó trục vớt, di dời nguyên khối con tàu đến địa điểm bảo quản.
Sở VH-TT-DL đề xuất địa điểm bảo quản là khuôn viên Bảo tàng Hội An. Tại đây, một bể bảo quản đạt tiêu chuẩn sẽ được xây dựng để thực hiện quy trình xử lý di vật gồm 2 bước: ngâm xả mặn và ngâm hóa chất chuyên dụng. Tổng thời gian bảo quản dự kiến khoảng 2 năm.
Dự kiến vào tháng 3.2027 sẽ khai quật tàu cổ
ẢNH: MẠNH CƯỜNG
Thời điểm triển khai giai đoạn khai quật được đề xuất vào khoảng tháng 3.2027, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho việc thi công tại hiện trường. Trước đó, các cơ quan chuyên môn sẽ tiếp tục xây dựng phương án chi tiết về kỹ thuật khai quật, bảo vệ di vật trong quá trình trục vớt, di dời và bảo quản, kèm dự toán kinh phí trình thành phố xem xét.
Theo Sở VH-TT-DL, Bộ VH-TT-DL đã thống nhất chủ trương khai quật khảo cổ khẩn cấp di vật, di tích tàu cổ tại khu vực ven biển Hội An. Bộ cũng đề nghị địa phương báo cáo UBND thành phố để có chủ trương phối hợp với các cơ quan chuyên môn triển khai khai quật, di dời và bảo quản di vật sau khai quật.
Đáng chú ý, Bộ VH-TT-DL lưu ý trong quá trình xây dựng phương án cần nghiên cứu, cân nhắc kỹ việc di chuyển và bảo quản con tàu sau khi đưa lên khỏi lớp cát, nhằm bảo đảm tính khả thi, hạn chế nguy cơ di vật xuống cấp hoặc hư hại.
Sở VH-TT-DL cho biết, đã có các tờ trình xin chủ trương khai quật, di dời và bảo quản cấp thiết di vật; UBND thành phố Đà Nẵng cũng đã có các văn bản chỉ đạo liên quan. Tuy nhiên, đến thời điểm báo cáo, thành phố vẫn chưa có ý kiến thống nhất chủ trương theo đề nghị của Sở. Vì vậy, đơn vị kiến nghị UBND thành phố sớm xem xét, thống nhất phương án tổng thể để có cơ sở triển khai theo quy định.
Con tàu gỗ cổ được người dân phát hiện vào sáng 26.12.2023, khi một phần khung tàu dần lộ ra dưới lớp cát sát mép nước trên bãi biển Hội An. Thời điểm đó, phần thân tàu lộ thiên dài khoảng 15 m, rộng khoảng 3 m, hệ thống khung gỗ còn tương đối nguyên vẹn.
Trong năm 2024, Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa Hội An phối hợp với Bảo tàng Quảng Nam (nay là Bảo tàng Đà Nẵng) và các đơn vị liên quan tiến hành khảo sát chuyên sâu để xác định đặc điểm, cấu trúc và niên đại con tàu.
Kết quả nghiên cứu ban đầu cho thấy, đây là con tàu có kích thước lớn, mang nhiều đặc trưng của tàu thuyền truyền thống Đông Nam Á, với sống mũi và kết cấu nhiều lớp ván be. Phần giang tàu được xác định làm từ gỗ bằng lăng, còn gọi là săng lẻ; trong khi ván be sử dụng gỗ kiền kiền.
Căn cứ vào cấu trúc, kỹ thuật đóng tàu và vật liệu sử dụng, các chuyên gia nhận định con tàu cổ ở bờ biển Hội An nhiều khả năng có niên đại khoảng thế kỷ 14 - 16.