Cẩn trọng trong không gian thiêng, không gian xanh

Nguồn ảnh: Nhân Dân

Điều này từ lâu đã được chứng thực qua những ý kiến đa chiều, những phản ứng của giới chuyên môn về văn hóa, lịch sử, kể cả văn nghệ sĩ trước những hoạt động trưng bày, sắp đặt trong hoặc gần kề các di tích, danh thắng nhưng bị cho là không đẹp, nặng hơn là phản cảm, phi thẩm mỹ.

Từng có “trái tim lông” đặt bên Hồ Gươm nhưng bị dư luận phản đối mạnh mẽ. Có thể xuất phát từ “hảo ý” để cho người dân, du khách chụp ảnh. Nhưng hình ảnh tua tủa thô tháp của trái tim rõ ràng đã làm cho vỉa hè ven hồ trông lem nhem. Có những ý tưởng từng đề xuất nhưng đã sớm gặp phải sự không đồng tình và không đi đến hiện thực, như việc muốn dựng tượng rùa vàng bên Hồ Gươm, hay dựng tượng Kong cũng ở bên hồ nhằm thu hút du khách khi bộ phim “Kong: Đảo đầu lâu” đang “hot”. Trước kia, còn có ý tưởng xây dựng đền thờ Vua Lý Thái Tổ giữa lòng Hà Nội, ở phía sau tượng của ngài, khu vực vẫn được người dân gọi là vườn hoa Nhà kèn, nhưng cũng không thành. Gần đây, tại một số sự kiện, việc tái dựng các mô hình, hình ảnh thể hiện cầu Long Biên, Ô Quan Chưởng hay các dãy phố cổ… ở bên cạnh Hồ Gươm cũng nhận những góp ý là nên có cách làm khác.

Những không gian thiêng, không gian xanh, nơi góp phần làm nên biểu tượng của một vùng đất, một địa phương vốn được người dân sở tại tôn kính, khách thập phương và du khách xa gần tìm đến bằng niềm trân trọng. Giả sử như có gì còn chưa hiểu, còn chưa biết ý, thì người ta cũng sớm nắm bắt và thực hành theo quy định, khuyến cáo. Cũng như việc đi vào chùa thì nhớ đừng mặc váy ngắn, đồ ngủ và có thể mượn tấm khăn quàng quanh người cho kín đáo.

Với sự hài hòa giữa di tích, cây xanh, mặt nước, khuôn viên, công viên với nhiều vị trí được coi như những tiểu cảnh xinh xắn, gọn gàng, những phối cảnh đẹp giữa công trình, cây lá… thì rất cần cân nhắc, nghiên cứu cẩn thận khi các cơ quan văn hóa địa phương, các nhà truyền thông, các đơn vị thi công đặt thêm, làm mới những công trình, thiết bị vào trong đó. Trong điều kiện công nghệ phát triển như hiện nay thì cũng nên tạo ra các bản thiết kế, các hình ảnh “như thật” để xem được mắt chưa và nên tham vấn các chuyên gia mỹ thuật, văn hóa, lịch sử trước đã. Không nên vì mục đích làm đẹp hay phục vụ cho các sự kiện, hoạt động kỷ niệm mà đặt các khối hay các khung kim loại, gỗ, kính cồng kềnh, chèn ép vào vùng cây xanh hay che khuất tầm nhìn của người dân khi hướng về di tích, danh thắng, vườn cây, mặt nước.

Làm đẹp thì được người dân, giới chuyên môn ghi nhận, trân trọng. Làm xấu, làm vướng thì vừa tốn kém vừa dễ bị chê, bị phàn nàn và còn bị nhớ lâu, bị nhắc đi nhắc lại. Thậm chí còn đáng bị xử lý vì gây lãng phí. Với các không gian thiêng, không gian xanh, việc xử lý, lắp đặt những cái mới hãy thật cẩn trọng, thành tâm, trên nền thẩm mỹ và sáng tạo tinh tế, tôn trọng các giá trị văn hóa, lịch sử, nghệ thuật đã được ghi nhận và những góp ý của người dân.

DƯƠNG XUÂN

Những năm qua, không gian di tích và danh thắng tại Hà Nội liên tục chứng kiến các đề xuất sắp đặt mỹ thuật cùng mô hình sự kiện gây nhiều tranh cãi. Từ hình ảnh "trái tim lông" thô tháp bị phản đối tại Hồ Gươm đến các ý tưởng như dựng tượng rùa vàng, tượng phim Kong hay xây đền thờ Vua Lý Thái Tổ sau vườn hoa Nhà kèn đều không thể hiện thực hóa do vấp phải sự đồng thuận thấp từ dư luận. Ngay cả việc tái dựng mô hình cầu Long Biên, Ô Quan Chưởng và phố cổ gần đây cũng nhận nhiều góp ý về phương thức thể hiện nhằm tránh làm lem nhem, mờ nhạt cảnh quan vốn có. Hồ Gươm cùng các không gian xanh và không gian thiêng mang vị thế biểu tượng văn hóa đặc biệt, đòi hỏi sự tôn trọng nghiêm ngặt đối với sự hài hòa giữa di tích, cây xanh và mặt nước. Khi triển khai các công trình hay thiết bị phục vụ sự kiện, việc lắp đặt khối khung kim loại, gỗ, kính cồng kềnh dễ chèn ép mảng xanh và che khuất tầm nhìn di sản. Nhằm tránh tình trạng xâm hại thẩm mỹ cùng sự tốn kém lãng phí ngân sách, cơ quan quản lý và đơn vị thi công cần tăng cường ứng dụng công nghệ mô phỏng thực tế để đánh giá trực quan trước khi bấm nút bấm máy. Mọi can thiệp vào vùng bảo vệ danh thắng đòi hỏi sự tham vấn kỹ lưỡng từ đội ngũ chuyên gia mỹ thuật, lịch sử và văn hóa trước khi thực hiện. Những thử nghiệm thiếu tinh tế không chỉ bị phàn nàn, nhắc lại như bài học tiêu cực mà còn đối mặt với nguy cơ bị xử lý vì vi phạm các quy định quản lý di sản. Việc bổ sung yếu tố mới chỉ thực sự mang lại giá trị khi đặt trên nền tảng thẩm mỹ cao, tính sáng tạo tinh tế và thái độ tôn trọng nguyện vọng cộng đồng.