Cần yêu nước cả trên môi trường số

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, chia sẻ quan điểm tại hội thảo khoa học quốc gia "Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong hội nhập quốc tế", do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức ngày 2-10 ở Hà Nội.

Tư duy khác về bản sắc văn hóa

PGS.TS Vũ Trọng Lâm - Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật - khẳng định rằng vấn đề bản sắc văn hóa ngày nay không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn di sản hay gìn giữ những giá trị truyền thống, mà còn là thước đo năng lực phát triển của quốc gia.

Đó là bài toán biến những giá trị đã được hun đúc qua lịch sử trở thành phẩm chất của con người Việt Nam hiện tại; thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo; thành sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh; thành sức hấp dẫn của hình ảnh quốc gia.

Và sâu xa hơn thành sức mạnh nội sinh giúp đất nước phát triển nhanh nhưng vẫn bền vững, hiện đại, mà không đánh mất bản sắc của chính mình.

Không gian số là một trọng tâm nổi bật tại hội thảo. Các ý kiến cho rằng thách thức hiện nay không chỉ là vấn đề số hóa di sản, mà còn là xây dựng năng lực văn hóa số của quốc gia.

Đó là năng lực tạo nội dung, kể câu chuyện Việt Nam, bảo vệ bản quyền, nâng cao khả năng hiển thị và sức cạnh tranh của nội dung văn hóa Việt Nam, đồng thời ứng phó với các nguy cơ xuyên tạc lịch sử, nội dung độc hại và sự chi phối của các nền tảng xuyên biên giới.

Các chuyên gia khẳng định chuyển đổi số chỉ thực sự trở thành động lực văn hóa khi công nghệ được đặt dưới sự định hướng của giá trị và năng lực làm chủ của con người.

Yêu nước trong thời đại số

GS.TS Hoàng Anh Tuấn chia sẻ nhiều nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng từ thập niên đầu của thế kỷ XXI, nhân loại đã bước vào giai đoạn đầu của Xã hội 5.0. Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ thực tế mở rộng (XR) và robot đang mở ra một giai đoạn phát triển mới.

Ở đó, con người được lấy làm trung tâm, không gian số và không gian vật lý được tích hợp. Do đó các chuẩn mực con người Việt Nam "yêu nước, đoàn kết, nghĩa tình" cần được chuyển hóa thành những định hướng hành vi cụ thể trong cả môi trường trực tiếp và môi trường số.

• Lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo của mọi chủ trương, chính sách

Cụ thể, yêu nước trong bối cảnh mới không chỉ được nhận diện qua tình cảm tự hào, sự gắn bó với lịch sử hoặc những tuyên bố mang tính biểu tượng, mà còn được thể hiện bằng năng lực phụng sự và những đóng góp cụ thể cho sự phát triển của đất nước.

Trong không gian số, thực hiện chuẩn mực yêu nước thể hiện ở việc sử dụng công nghệ có trách nhiệm và không gây phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân.

Chủ nghĩa yêu nước trong môi trường số cần được biểu hiện qua việc bảo vệ dữ liệu, tôn trọng quyền riêng tư, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, không tiếp tay cho hành vi lừa đảo, tấn công mạng, hoặc phát tán thông tin sai lệch.

Phát biểu tổng kết hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy đánh giá các tham luận cũng chỉ ra những hạn chế về thể chế và thực thi chính sách, nguy cơ thương mại hóa di sản, năng lực số còn bất cập, sức cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ văn hóa chưa cao và những thách thức đối với an ninh văn hóa trên không gian mạng.

Từ đó năm định hướng lớn được đề xuất, đó là: hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo; phát huy vai trò chủ đạo của cộng đồng, nghệ nhân và thế hệ trẻ; phát triển nguồn nhân lực liên ngành; thúc đẩy chuyển đổi số có trách nhiệm, nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh và khả năng hội nhập của sản phẩm, dịch vụ văn hóa Việt Nam.

Các định hướng cần được cụ thể thể hóa thành nhiệm vụ, xác định rõ chủ thể thực hiện, nguồn lực, điều kiện bảo đảm và tiêu chí đánh giá.

Trong y khoa, không có vẻ đẹp nào thực sự bền vững nếu phải đánh đổi bằng sức khỏe. Bởi trong y khoa thẩm mỹ, đẹp không chỉ là kết quả nhìn thấy hôm nay, mà còn là sự an toàn của nhiều năm về sau.