Kết nối đồng bộ, xóa nhòa ranh giới hành chính
Từ trước đến nay, khi nhắc đến hệ thống logistics Đồng bằng sông Hồng, sự chú ý thường đổ dồn về cụm cảng cửa ngõ Hải Phòng hay Quảng Ninh. Tuy nhiên, trong tư duy tổ chức không gian phát triển mới, Hà Nội đang được định vị lại không chỉ là thị trường tiêu thụ khổng lồ, mà phải là “trạm trung chuyển” chiến lược, là trung tâm logistics và điểm sáng về đổi mới sáng tạo của toàn vùng. Việc thúc đẩy mạng lưới hậu cần của Thủ đô không thể phát triển đơn độc, mà bắt buộc phải đặt trong một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ.
Đây là bài toán mang tính bước ngoặt đối với cấu trúc kinh tế khu vực phía bắc đã được đặt ra tại Diễn đàn Logistics Vùng lần thứ VII nhằm khơi thông “huyết mạch” vận tải thủy cho vùng Đồng bằng sông Hồng, diễn ra mới đây, dưới sự chủ trì và chỉ đạo trực tiếp của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng.
Thực tế, trong nhiều năm qua, có thể thấy điểm nghẽn lớn nhất của logistics khu vực phía bắc chính là sự phân tán. Các địa phương thường có xu hướng tự quy hoạch các trung tâm logistics, cảng cạn (ICD) trên địa bàn của mình một cách khép kín, dẫn đến tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu tính kết nối liên hoàn.
Nút thắt này đang từng bước được tháo gỡ bằng các nền tảng pháp lý vĩ mô vững chắc, điển hình là Nghị quyết số 30-NQ/TW của Bộ Chính trị, Quy hoạch Vùng đồng bằng sông Hồng thời kỳ 2021-2030 (Quyết định số 368/QĐ-TTg) và Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng thời kỳ 2021- 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định số 612/QĐ-TTg). Theo đó, tư duy cốt lõi của các văn bản này là chuyển đổi mô hình kinh tế từ cục bộ địa phương sang liên kết vùng.
Khẳng định quan điểm chỉ đạo nhất quán của Chính phủ tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, logistics nay phải được nhìn nhận như một hạ tầng kinh tế lõi. Do đó, cần chuyển mạnh tư duy và hành động từ phát triển logistics theo địa giới hành chính sang tổ chức logistics theo vùng kinh tế và chuỗi cung ứng. Trong hệ sinh thái này, Hà Nội cần phát huy tối đa vai trò trung tâm dịch vụ, tiêu dùng, đổi mới sáng tạo và hàng không; gắn kết đồng bộ với cửa ngõ hàng hải Hải Phòng và các vành đai công nghiệp Bắc Ninh, Hưng Yên để tạo thành một khối thống nhất.
Sự phân vai này cho thấy, logistics Hà Nội sẽ không cạnh tranh với Hải Phòng về vận tải biển, mà tập trung vào các dịch vụ giá trị gia tăng cao: logistics đô thị, thương mại điện tử xuyên biên giới và phân phối hàng hóa chặng cuối.
Tối ưu hóa vai trò các địa phương trong chuỗi
Để Hà Nội làm tốt vai trò trung tâm phân phối, sự liền mạch trong hệ thống giao thông kết nối với các tỉnh chung quanh là yếu tố mang tính sống còn. Hiện nay, hàng hóa từ cụm cảng Lạch Huyện (Hải Phòng) đưa về các khu công nghiệp, trung tâm thương mại tại Hà Nội vẫn phụ thuộc tới hơn 70% vào đường bộ, gây áp lực khủng khiếp lên các tuyến cao tốc và vành đai Thủ đô. Dưới góc độ cơ quan kiến tạo môi trường kinh doanh, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nhìn nhận, việc tuân thủ Nghị quyết số 27-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa các địa phương.
Một trong những giải pháp mang tính đột phá được đưa ra mổ xẻ tại diễn đàn này là kết nối không chỉ Hải Phòng, mà cả Hà Nội cùng nhiều địa phương khác trên toàn tuyến như Hưng Yên, qua đó đánh thức tiềm năng vận tải thủy nội địa. Với hệ thống sông Hồng, sông Đuống kết nối thẳng xuống Hải Phòng, Hà Nội có lợi thế tự nhiên lớn để phát triển vận tải sà-lan...
Tuy nhiên, thực tế khai thác vẫn đang gặp nhiều trắc trở. Tại diễn đàn, ông Nguyễn Duy Minh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) đã chỉ rõ những rào cản kỹ thuật, vận tải thủy từ Hải Phòng về Hà Nội hiện vẫn chưa phát huy được lợi thế do vướng mắc ở tĩnh không các cây cầu cũ và sự thiếu hụt các bến bãi, cảng thủy nội địa đủ tiêu chuẩn bốc xếp container quanh khu vực Hà Nội.
Do đó, theo ông Nguyễn Duy Minh, nếu khơi thông được huyết mạch này và quy hoạch các trung tâm logistics ven sông, áp lực giao thông cho cửa ngõ Thủ đô sẽ được giải tỏa đáng kể. Điều này không chỉ giúp kéo giảm chi phí tuân thủ cho cộng đồng doanh nghiệp, mà còn tạo bệ phóng vững chắc để chuỗi cung ứng của toàn vùng tự tin hội nhập sâu vào dòng chảy thương mại toàn cầu.
Nêu rõ quan điểm "logistics không chỉ là một ngành dịch vụ hỗ trợ, mà cần được nhìn nhận như một bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế quốc gia", Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu, để logistics thật sự trở thành một ngành kinh tế dịch vụ quan trọng của vùng Đồng bằng sông Hồng, giữ vai trò tối ưu hóa chuỗi, từng địa phương trong vùng phải nhanh chóng hoàn thiện hệ thống quy hoạch, phát triển hạ tầng giao thông, đô thị và logistics có tính kết nối cao; tăng cường phối hợp phát triển logistics theo vùng và các hành lang kinh tế, hình thành chuỗi cung ứng đồng bộ, hạn chế đầu tư phân tán, trùng lặp, lãng phí.
Xây dựng hệ thống logistics vùng
Tạo lợi thế từ hạ tầng đồng bộ
Kết nối mạng lưới giao thông nội vùng
Hương Nguyên