Canada - EU: Bước đầu cho ước vọng lớn

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Hội nghị cấp cao Canada - EU lần thứ 21 tại Montréal (ngày 29 - 30.10) đã khởi động 'Liên minh vì tương lai' giữa hai bên, bắt đầu tiến trình định vị danh tính chính thức cho mối quan hệ 'liên kết ngày càng chặt chẽ nhưng không phải là thành viên EU' giữa Canada với EU.

Kết quả hội nghị khá đáng kể. Trong đó đặc biệt là kết thúc đàm phán Hiệp định thương mại số và Hiệp định cạnh tranh thế hệ hai cũng như việc Canada ký với Ngân hàng Đầu tư châu Âu khuôn khổ đầu tư vào các khoáng sản then chốt.

Hai bên hiện cần kiến tạo quan hệ hợp tác đặc biệt này trước hết vì Mỹ. Quan hệ của Canada với Mỹ suy giảm khiến đa dạng hóa đối tác thành đòi hỏi sống còn. EU vốn đã là đối tác thương mại lớn thứ hai của Canada và khối này cũng cần thêm bạn đồng hành.

Tiếp đến, khái niệm "chủ quyền" và "tự chủ" nay đã có thêm nội hàm mới, bao hàm không chỉ lương thực, năng lượng, quốc phòng, mà còn là khoáng sản then chốt, chất bán dẫn, thanh toán, vắc xin, viễn thông vệ tinh và trí tuệ nhân tạo. Ở những lĩnh vực này hai bên bổ sung cho nhau: EU có thị trường, năng lực nghiên cứu và sản xuất; Canada có khoáng sản, khí đốt hóa lỏng cùng thế mạnh về vũ trụ, AI, lượng tử.

Bên cạnh đó, an ninh cũng là một lý do quan trọng. Ngoài ra, hai bên muốn giúp nhau gia tăng vị thế và cả hai cùng ủng hộ chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế. Hội nghị nói trên mới chỉ là bước đầu cho ước vọng lớn vì phần lớn kết quả mới dừng ở kết thúc hoặc khởi động đàm phán chứ chưa hiện thực hóa.

Mức liên kết "chưa là thành viên" giúp hai bên đạt được phần lớn lợi ích hội nhập mà không bị ràng buộc pháp lý, nhưng cũng khiến đích đến vẫn xa mờ. Canada còn phải giải quyết vấn đề không dễ là càng xích lại gần EU thì càng khó hóa giải với Mỹ - xưa nay vốn luôn là đối tác kinh tế, thương mại lớn nhất và là nước láng giềng.

Hội nghị cấp cao lần thứ 21 tại Montréal đã chính thức khởi động khuôn khổ "Liên minh vì tương lai", đánh dấu bước ngoặt định vị quan hệ liên kết chặt chẽ nhưng không phải thành viên giữa Canada và Liên minh châu Âu (EU). Sự kiện ghi nhận những tiến triển thực chất khi hai bên kết thúc đàm phán Hiệp định thương mại số, Hiệp định cạnh tranh thế hệ hai, đồng thời ký kết thỏa thuận hợp tác đầu tư khoáng sản then chốt với Ngân hàng Đầu tư châu Âu. Động lực thúc đẩy mối quan hệ này xuất phát sâu xa từ nhu cầu tự chủ chiến lược và giảm thiểu rủi ro khi quan hệ giữa Ottawa với Washington có dấu hiệu suy giảm. Việc mở rộng khái niệm chủ quyền sang các lĩnh vực bán dẫn, thanh toán số, viễn thông vệ tinh và trí tuệ nhân tạo tạo điều kiện để hai nền kinh tế bù trừ năng lực. Canada sở hữu nguồn khoáng sản dồi dào cùng thế mạnh công nghệ cao, trong khi EU nắm giữ thị trường rộng lớn cùng năng lực nghiên cứu vượt trội. Tuy nhiên, khuôn khổ liên kết mới hiện chỉ dừng lại ở bước khởi đầu với phần lớn kết quả nằm trên bàn đàm phán thay vì các cam kết mang tính ràng buộc pháp lý. Mức độ hợp tác linh hoạt này giúp đôi bên nhanh chóng khai thác lợi ích hội nhập nhưng cũng tạo ra sự thiếu chắc chắn về mặt dài hạn. Thách thức lớn nhất đối với Canada vẫn là bài toán duy trì sự cân bằng địa chính trị phức tạp với Mỹ, đối tác láng giềng và thương mại truyền thống lớn nhất.