VnExpress • 22/09/2026 15:57

Cánh cửa hẹp với Tổng thống Iran tại Liên Hợp Quốc

Kỳ họp Đại hội đồng ở New York là cơ hội để Tổng thống Iran trình bày lập trường quốc gia, dù ông chỉ có thể di chuyển từ khách sạn đến trụ sở LHQ.

Phái đoàn Iran do Tổng thống Masoud Pezeshkian dẫn đầu ngày 22/9 rời Tehran, lên đường tới New York dự kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Chuyến công tác lần này trở nên đặc biệt bởi họ đang đặt chân tới quốc gia đã giao chiến với Iran gần 7 tháng qua.

Có rất ít tiền lệ về việc Mỹ đón tiếp lãnh đạo một quốc gia đang có xung đột vũ trang với Washington, ngay cả trong kỳ Đại hội đồng LHQ. Tổng thống Pezeshkian dự kiến phát biểu trước Đại hội đồng vào ngày 23/9 và đây được xem là diễn đàn để ông có thể tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với Iran.

"Iran sẽ mạnh mẽ bảo vệ lập trường của mình tại các diễn đàn quốc tế và truyền tải thông điệp của người dân tới thế giới", Tổng thống Pezeshkian tuyên bố trước khi lên đường.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho hay mục tiêu quan trọng nhất của nước này tại New York là hiện diện tại một diễn đàn quốc tế lớn để bảo vệ quyền, lợi ích của người dân.

"Xét về hình ảnh, điều này thật kỳ lạ. Nhưng xét về mặt pháp lý, đây là chuyện rất bình thường", Marko Milanovic, giáo sư luật quốc tế thuộc Đại học Reading ở Anh, nói về sự xuất hiện của Tổng thống Iran tại New York.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tại Tehran ngày 8/8. Ảnh: AFP — Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tại Tehran ngày 8/8. Ảnh: *AFP*

Milanovic giải thích rằng với tư cách là nước chủ nhà tổ chức các sự kiện của Liên Hợp Quốc, Mỹ có nghĩa vụ cho phép các quan chức nước ngoài tham dự kỳ họp Đại hội đồng, gồm cả phái đoàn Iran.

Theo thỏa thuận năm 1947 về việc đặt trụ sở Liên Hợp Quốc tại New York, Washington đã đồng ý rằng "sẽ không áp đặt bất kỳ cản trở nào" đối với quan chức đến từ các quốc gia thành viên, bao gồm cả việc cấp thị thực cho họ.

Tuy nhiên, ông Pezeshkian và các quan chức trong phái đoàn Iran sẽ phải tuân thủ nhiều hạn chế khi đặt chân lên lãnh thổ Mỹ. Họ chỉ được phép di chuyển từ sân bay về khách sạn Millennium Hilton, nơi phái đoàn thường xuyên lưu trú từ năm 2013, và đi lại giữa khách sạn này với trụ sở LHQ ngay gần đó.

Do loạt lệnh trừng phạt của Mỹ, họ không được phép mua hàng hóa xa xỉ hoặc mua sắm tại một số chuỗi cửa hàng như Costco và Sam's Club nếu không được Bộ Ngoại giao Mỹ cấp phép. Phía Washington cho hay những điều này là "nhằm bảo vệ lợi ích của Mỹ".

Bất chấp những rào cản như vậy, Tổng thống Iran được cho là sẽ tận dụng bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc để đưa ra những lập luận riêng về xung đột với Mỹ. Richard Gowan, giám đốc chương trình vấn đề và tổ chức toàn cầu thuộc Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG), nhận định Tổng thống Pezeshkian có thể tuyên bố rằng mọi hành động của Iran trong cuộc chiến là để "tự vệ".

Tổng thống Masoud Pezeshkian phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York ngày 24/9/2025. Ảnh: AFP — Tổng thống Masoud Pezeshkian phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York ngày 24/9/2025. Ảnh: *AFP*

Tổng thống Mỹ Donald Trump, người dự kiến phát biểu tại Liên Hợp Quốc vào ngày 22/9, từng nhiều lần giải thích rằng Mỹ tiến hành các đợt tấn công vào Iran để ngăn nước này phát triển vũ khí hạt nhân.

Iran đang sở hữu kho dự trữ hơn 400 kg uranium làm giàu cấp độ cao, được cho là gần ngưỡng cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân, theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Các quan chức Israel cho biết lượng uranium này đủ để Iran sản xuất 11 quả bom hạt nhân nếu làm giàu thêm.

Trả lời phỏng vấn Fox News hôm 20/9, ông Trump cho biết đang "cân nhắc" về các bước đi tiếp theo với Iran và không loại trừ khả năng sẽ gặp ông Pezeshkian tại New York.

Trước đây, các quan chức Iran thường tỏ ra ngần ngại trong việc tiếp xúc với giới chức Mỹ. Tuy nhiên, theo các nguồn tin am hiểu vấn đề nói với WSJ, ông Pezeshkian có thể tận dụng cánh cửa cơ hội vốn rất hẹp này để đối thoại với Tổng thống Mỹ và các lãnh đạo phương Tây khác.

Trong ba thập kỷ qua, Tổng thống hoặc Thủ tướng Iran gần như năm nào cũng phát biểu tại Liên Hợp Quốc. Cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, người đã thiệt mạng trong những đợt tập kích đầu tiên của Mỹ và Israel hôm 28/2, từng phát biểu trước Đại hội đồng vào năm 1987 khi còn là tổng thống Iran.

Ngay cả năm 1980, khi các con tin Mỹ bị bắt giữ tại Tehran, Iran vẫn cử một phái đoàn cấp cao tới LHQ, tận dụng diễn đàn này để kêu gọi quốc tế lên án Iraq tấn công Iran thay vì đề cập đến cuộc khủng hoảng con tin.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (phải) nắm tay Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf (trái) trước thềm đàm phán hôm 11/4 ở Islamabad. Ảnh: AFP — Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (phải) nắm tay Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf (trái) trước thềm đàm phán hôm 11/4 ở Islamabad. Ảnh: *AFP*

Bên cạnh khung chương trình cố định, Đại hội đồng LHQ vẫn tạo không gian cho các hoạt động ngoại giao giữa các bên. Tại kỳ họp Liên Hợp Quốc năm ngoái, các quan chức Pakistan đã đóng vai trò trung gian giữa đại diện Iran và Mỹ, truyền tải các thông điệp giúp thúc đẩy các cuộc đàm phán sau đó tại thủ đô Islamabad.

Tổng thống Trump cũng dự kiến gặp gỡ một số lãnh đạo Trung Đông trong thời gian ở New York. Nhiều nhà ngoại giao nói với WSJ rằng các quan chức Qatar có kế hoạch tận dụng dịp này để thảo luận về khả năng khôi phục đàm phán giữa Mỹ với Iran.

Tuy nhiên, ông Gowan, chuyên gia tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, cho biết chưa thấy kế hoạch nào liên quan đến các cuộc đàm phán chính thức về vấn đề Iran trong tuần lễ LHQ.

Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres cũng hạ thấp khả năng Mỹ và Iran tiến hành đàm phán tại New York. "Đây là vấn đề phức tạp, đòi hỏi đối thoại nghiêm túc giữa Mỹ và Iran, giữa Iran với các nước vùng Vịnh, trong đó có các bên trung gian. Có lẽ các cuộc đàm phán sẽ diễn ra ở nơi khác", ông nói.

Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP, Iranwire)

Ngày 22/9, phái đoàn Iran do Tổng thống Masoud Pezeshkian dẫn đầu rời Tehran, lên đường tới New York để tham dự kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Chuyến đi đặc biệt vì điểm đến lần này là Mỹ, quốc gia đã giao chiến với Iran trong gần bảy tháng qua, khiến sự xuất hiện của lãnh đạo Tehran trở nên nhạy cảm. Theo VnExpress, rất ít tiền lệ cho thấy Washington đón tiếp lãnh đạo một nước đang có xung đột vũ trang với Mỹ, ngay cả trong khuôn khổ kỳ họp thường niên của Liên Hợp Quốc. Ông Pezeshkian dự kiến phát biểu trước Đại hội đồng ngày 23/9, trong một diễn đàn được xem là cơ hội hiếm hoi để Iran tìm kiếm sự ủng hộ từ cộng đồng quốc tế. Trước giờ lên đường, Tổng thống Iran tuyên bố nước này sẽ mạnh mẽ bảo vệ lập trường tại các diễn đàn quốc tế, đồng thời truyền tải thông điệp của người dân tới thế giới. Ngoại trưởng Abbas Araghchi nói mục tiêu quan trọng nhất của Tehran tại New York là hiện diện ở một diễn đàn quốc tế lớn để bảo vệ quyền và lợi ích của người dân Iran. Marko Milanovic, giáo sư luật quốc tế thuộc Đại học Reading ở Anh, nhận xét sự xuất hiện của Tổng thống Iran tại New York có thể gây cảm giác kỳ lạ, nhưng không bất thường về pháp lý. Theo ông Milanovic, Mỹ, với tư cách quốc gia chủ nhà tổ chức các hoạt động Liên Hợp Quốc, có nghĩa vụ cho phép quan chức nước ngoài tham dự kỳ họp. Thỏa thuận năm 1947 về việc đặt trụ sở Liên Hợp Quốc tại New York quy định Washington không được áp đặt cản trở đối với quan chức các quốc gia thành viên, bao gồm việc cấp thị thực. Dù được phép đến Mỹ, ông Pezeshkian cùng các thành viên phái đoàn Iran sẽ phải tuân thủ nhiều hạn chế trong thời gian lưu trú tại New York. Họ chỉ được di chuyển từ sân bay tới khách sạn Millennium Hilton, nơi phái đoàn Iran thường ở từ năm 2013, rồi đi lại giữa khách sạn và trụ sở Liên Hợp Quốc gần đó. Những quy định này khiến chuyến công tác ngoại giao mang dáng dấp một hành trình bị khoanh vùng chặt chẽ giữa các địa điểm được cho phép. Do các lệnh trừng phạt của Mỹ, phái đoàn Iran cũng không được mua hàng hóa xa xỉ hoặc mua sắm tại một số chuỗi như Costco và Sam’s Club nếu chưa được Bộ Ngoại giao Mỹ cấp phép. Washington giải thích những hạn chế này nhằm bảo vệ lợi ích của Mỹ, trong bối cảnh quan hệ hai nước vẫn căng thẳng và xung đột chưa khép lại. Tuy nhiên, các rào cản trong sinh hoạt không ngăn được Tehran sử dụng diễn đàn Liên Hợp Quốc để trình bày cách nhìn riêng về cuộc chiến. Richard Gowan, giám đốc chương trình vấn đề và tổ chức toàn cầu thuộc Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, cho rằng Tổng thống Pezeshkian có thể khẳng định mọi hành động của Iran trong cuộc chiến đều nhằm mục đích tự vệ. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump, người dự kiến phát biểu tại Liên Hợp Quốc ngày 22/9, nhiều lần nói rằng Washington tấn công Iran để ngăn nước này phát triển vũ khí hạt nhân. Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, Iran đang sở hữu hơn 400 kg uranium làm giàu cấp độ cao, được cho là gần ngưỡng cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân. Các quan chức Israel nhận định lượng uranium nói trên đủ để Iran sản xuất 11 quả bom hạt nhân nếu tiếp tục làm giàu, dù bài viết không nêu thêm đánh giá độc lập về nhận định này. Trả lời Fox News ngày 20/9, ông Trump cho biết đang cân nhắc các bước đi tiếp theo đối với Iran, đồng thời không loại trừ khả năng gặp ông Pezeshkian tại New York. Những phát biểu đó làm dấy lên khả năng một cuộc tiếp xúc trực tiếp có thể diễn ra, dù các quan chức Iran trước đây thường thận trọng khi tiếp cận giới chức Mỹ. Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề nói với Wall Street Journal, ông Pezeshkian có thể tận dụng cánh cửa cơ hội rất hẹp tại New York để đối thoại với Tổng thống Mỹ cùng các lãnh đạo phương Tây khác. Trong khoảng ba thập kỷ qua, tổng thống hoặc thủ tướng Iran gần như năm nào cũng phát biểu tại Liên Hợp Quốc, biến diễn đàn này thành kênh truyền tải thông điệp đối ngoại quan trọng. Ngay cả năm 1980, khi các con tin Mỹ bị bắt tại Tehran, Iran vẫn cử phái đoàn cấp cao tới Liên Hợp Quốc để kêu gọi cộng đồng quốc tế, cho thấy ngoại giao đa phương vẫn được duy trì giữa những thời điểm đối đầu gay gắt.

Xem thêm tại VnExpress