Nhiều tài xế rời cao tốc về quốc lộ
Hơn một tháng qua, anh H.T. (Đắk Lắk), chủ đội 5 xe tải chuyên chạy tuyến Bắc - Nam, yêu cầu các tài xế ưu tiên quốc lộ 1 thay vì cao tốc như trước.
Đội xe của anh chủ yếu chở nông sản khô ra phía Bắc và vận chuyển bánh kẹo, sữa từ Bắc vào miền Trung, Tây Nguyên và miền Nam. Đây là những mặt hàng không chịu áp lực lớn về thời gian giao nhận, thông thường có thể hoàn thành hành trình trong 3-4 ngày.
“Sau khi tính toán, tôi thấy đi quốc lộ tiết kiệm hơn. Xe gia đình tự chạy nên tài xế cũng chủ động thời gian nghỉ, không nhất thiết phải rút ngắn hành trình bằng mọi giá”, anh H.T. nói.
Theo chủ đội xe này, một trong những lý do khiến anh chuyển hướng sang quốc lộ 1 là lo ngại rủi ro vi phạm quy định về khoảng cách an toàn trên cao tốc. Khi mật độ phương tiện tăng cao, việc duy trì khoảng cách theo quy định có thể lúc này, lúc khác khó thực hiện, trong khi hệ thống camera giám sát và phạt nguội ngày càng phổ biến.
Trong bối cảnh giá nhiên liệu cao và giá cước vận tải không tăng tương ứng, các khoản phát sinh có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả mỗi chuyến xe.
“Chúng tôi ý thức chấp hành nghiêm túc các quy định về an toàn giao thông, không có ý kiến gì khác, và khuyến cáo mọi người đều chú ý tuân thủ đúng. Còn ở góc độ kinh doanh, nếu thấy khả năng có thể xảy ra vi phạm ở tuyến nào cao hơn thì nhà xe sẽ lựa chọn tuyến đường phù hợp để hạn chế rủi ro”, anh H.T. chia sẻ.
Theo tính toán của anh, một chuyến khứ hồi Đắk Lắk - Hà Nội nếu chuyển từ cao tốc sang quốc lộ 1 có thể tiết kiệm hơn 1 triệu đồng tiền phí đường bộ. Với mô hình xe gia đình tự vận hành, khoản tiết kiệm này giúp bù một phần chi phí chung và cải thiện hiệu quả chuyến đi.
Đổi lại, thời gian hành trình kéo dài hơn. Với tuyến xe đi Đắk Lắk, anh H.T. cho biết đoạn có thể tận dụng cao tốc chủ yếu từ Quảng Trị ra Hà Nội; từ Đà Nẵng vào Tây Nguyên, xe thường theo quốc lộ 14 qua Kon Tum (cũ), Gia Lai rồi đến Đắk Lắk.
Theo kinh nghiệm vận hành của đội xe, việc lựa chọn quốc lộ 1 thay cho cao tốc khiến tổng thời gian hành trình tăng từ 2 giờ trở lên. Với những lô hàng không yêu cầu giao gấp, mức chênh lệch này không ảnh hưởng nhiều.
Một vấn đề khác được anh H.T. chia sẻ là điều kiện hạ tầng trên một số đoạn cao tốc. Theo anh, có những đoạn đường mặt cắt còn hẹp, chưa có làn dừng khẩn cấp liên tục, khiến lái xe tải lo ngại khi phương tiện gặp sự cố.
Trong khi đó, quốc lộ 1 dù phải đi qua nhiều khu dân cư, thường xuyên thay đổi giới hạn tốc độ và có mật độ phương tiện cao, lại là tuyến đường quen thuộc với các tài xế lâu năm.
“Anh em chạy Bắc - Nam hơn chục năm đã khá quen địa hình, biển báo và các đoạn giới hạn tốc độ trên quốc lộ 1. Chạy với tốc độ vừa phải thì có thể chủ động hơn”, anh nói.f
Việc bố trí thời gian nghỉ của tài xế cũng thuận tiện hơn. Thay vì chờ đến giới hạn thời gian lái xe mới nghỉ, đội xe thường chủ động dừng tại các trạm nghỉ phù hợp sau khoảng 2 giờ di chuyển.
Một nút giao trên đường cao tốc Bắc - Nam (Ảnh Thái Bá).
Câu chuyện của anh H.T. không phải trường hợp cá biệt. Nhiều tài xế và nhà xe đang chủ động lựa chọn tuyến đường theo từng chuyến hàng để giảm rủi ro, tiết kiệm chi phí và bảo đảm hiệu quả vận hành.
Anh Hồ Ngọc Đăng, tài xế container chạy tuyến Bình Thuận - Quảng Ninh, cho biết việc chọn cao tốc hay quốc lộ trước hết phụ thuộc vào loại hàng, thời gian giao nhận và mức cước, thay vì chỉ dựa trên sự thuận tiện của tài xế.
Với các mặt hàng có thể bảo quản dài ngày như gạo, bắp hay hàng điện tử, xe của anh Đăng thường ưu tiên quốc lộ. Cao tốc chủ yếu được lựa chọn khi chở hàng dễ hư hỏng hoặc cần giao nhanh như thanh long, nho.
Theo anh Đăng, trên một số hành trình qua miền Trung, lựa chọn cao tốc có thể khiến chi phí chuyến đi về tăng thêm khoảng 3-4 triệu đồng so với đi quốc lộ.
“Xe khách thường ưu tiên cao tốc vì yếu tố thời gian, còn xe chở hàng phải tính thêm chi phí và đặc tính của từng loại hàng”, anh nhận xét.
Ngay cả với xe khách, cao tốc cũng không phải lựa chọn mặc định trong mọi thời điểm. Một tài xế tuyến TPHCM - Gia Lai cho biết gần một tháng qua đã chuyển một phần hành trình xuống quốc lộ do lo ngại nguy cơ vi phạm quy định về khoảng cách an toàn khi lưu lượng phương tiện trên cao tốc tăng cao.
Quy định hiện hành không yêu cầu mọi phương tiện phải giữ khoảng cách 100m trong mọi tình huống, mọi đoạn đường trên cao tốc. Đại diện cơ quan chức năng cũng đã giải thích quy định và việc áp dụng trong thực tế. Tuy nhiên, nhiều tài xế phản ánh là họ khó duy trì khoảng cách trong dòng phương tiện đông, nhất là khi xe khác liên tục chuyển làn vào khoảng trống phía trước. Hiệp hội Vận tải TPHCM cũng cho biết một số hội viên băn khoăn về biển báo, yêu cầu tăng giảm tốc... Cùng lúc, việc nhiều đoạn cao tốc Bắc - Nam bắt đầu thu phí từ đầu tháng 3 khiến bài toán chi phí mỗi chuyến phải tính lại.
Bên cạnh chi phí thực tế, rủi ro mà tài xế cảm nhận là một yếu tố được đưa vào quyết định chọn đường. Điều kiện hạ tầng cũng tác động tới phép tính này. Chẳng hạn, cao tốc Nghi Sơn - Diễn Châu dài khoảng 50km hiện khai thác với 4 làn xe, nền đường rộng 17m và chưa có làn dừng khẩn cấp liên tục. Trạm dừng trên cao tốc cũng là vấn đề nhiều tài xế bức xúc vì nhiều tuyến đang thiếu và không đủ chỗ cho xe tải cũng như đáp ứng những dịch vụ cần thiết.
Một hãng xe khác cũng đang hoạt động tuyến TPHCM - Gia Lai lại lựa chọn linh hoạt hơn: Theo dõi trên ứng dụng giao thông, khi cao tốc thông thoáng, phương tiện tiếp tục di chuyển trên tuyến này; lúc mật độ xe tăng cao, tài xế có thể chuyển sang quốc lộ.
Thực tế trên cho thấy tuyến đường nhanh hơn chưa chắc mang lại hiệu quả cao hơn đối với mọi chuyến hàng. Với doanh nghiệp vận tải, quyết định lựa chọn tuyến còn phụ thuộc vào chi phí cầu đường, thời gian giao nhận, giá cước và đặc tính hàng hóa.
Đi nhanh hơn nhưng không phải lúc nào cũng đáng tiền
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Lê Trung Tính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải TPHCM, cho rằng quốc lộ và cao tốc về bản chất bổ sung cho nhau. Cao tốc giúp rút ngắn thời gian, hành trình ổn định hơn và có thể tiết kiệm nhiên liệu, nhưng người sử dụng phải trả thêm chi phí.
Hiệp hội hiện chưa có báo cáo cho thấy doanh nghiệp vận tải rời cao tốc trên diện rộng. Tuy nhiên, phản ánh từ một số hội viên cho thấy chi phí đang trở thành yếu tố khiến các nhà xe phải tính toán kỹ hơn.
“Nếu khoản phí phải trả lớn hơn đáng kể so với phần lợi ích nhận được, doanh nghiệp sẽ cân nhắc quay lại quốc lộ để giảm giá thành vận chuyển”, ông Tín nói.
Theo các chuyên gia, ở góc độ kinh tế, doanh nghiệp vận tải không đơn thuần trả phí để được chạy trên một mặt đường tốt hơn, thứ họ trả thêm tiền là tiết kiệm thời gian, độ ổn định của hành trình, mức độ an toàn và khả năng dự báo giờ giao hàng.
Vấn đề nằm ở chỗ giá trị của những lợi ích đó không giống nhau với mọi chuyến xe. Một xe chở bánh kẹo có 3-4 ngày để giao hàng rất khác một xe chở thanh long, thủy sản hoặc linh kiện phải có mặt tại nhà máy đúng giờ. Với trường hợp thứ nhất, tiết kiệm 1-2 giờ có thể gần như không tạo thêm giá trị kinh tế. Nhưng với trường hợp thứ hai, khoảng thời gian đó có thể giúp tránh hỏng hàng, chậm dây chuyền sản xuất hoặc phát sinh phạt hợp đồng.
Việc một số tài xế chuyển sang quốc lộ, ở góc độ nhất định là dấu hiệu cho thấy cần có những giải pháp để tiếp tục cải thiện hệ thống cao tốc theo hướng tạo ra giá trị kinh tế đủ lớn để bù phần chi phí mà doanh nghiệp phải trả thêm.
Một đoạn cao tốc Việt Nam (Ảnh: DT).
Cao tốc muốn hút xe tải phải tạo ra giá trị kinh tế
Với doanh nghiệp vận tải, vấn đề không chỉ là cao tốc nhanh hơn quốc lộ bao nhiêu, mà là khoản phí trả thêm giúp họ thu được giá trị gì.
Nếu cao tốc giúp xe đến sớm hơn 2-3 giờ nhưng vẫn phải chờ đến hôm sau mới có hàng chiều về, khoảng thời gian tiết kiệm được gần như không tạo thêm doanh thu. Ngược lại, nếu số giờ đó giúp xe kịp quay vòng thêm chuyến, tránh hỏng hàng hoặc bảo đảm thời điểm giao nhận, doanh nghiệp có thể sẵn sàng trả phí cao hơn.
Theo tài xế H.T., cao tốc vẫn có lợi thế lớn về thời gian và sẽ tiếp tục là lựa chọn đối với những chuyến hàng cần giao gấp hoặc có mức cước đủ bù chi phí. “Nếu hàng cần giao nhanh hoặc giá cước tốt, chúng tôi vẫn chạy cao tốc. Còn với những chuyến cước thấp, thời gian giao hàng thoải mái thì quốc lộ 1 hiện vẫn là lựa chọn ưu tiên”, anh H.T. cho biết.
Ông Lê Trung Tính cho rằng phát triển cao tốc là xu hướng tất yếu, nhưng chi phí sử dụng cần tương xứng với lợi ích mà doanh nghiệp và người dân nhận được.
Theo ông, cơ quan quản lý cần theo dõi lưu lượng thực tế trên cao tốc và quốc lộ. Nếu lượng xe thấp đáng kể so với dự kiến, cần xác định nguyên nhân để có giải pháp phù hợp. Với những dự án đáp ứng điều kiện tài chính và hợp đồng, có thể nghiên cứu phương án giá nhằm tăng sức hấp dẫn đối với người sử dụng.
Ông Tín khẳng định quốc lộ và cao tốc không nhất thiết là hai lựa chọn loại trừ nhau. Quốc lộ vẫn phù hợp với những chuyến hàng ít chịu áp lực thời gian, trong khi cao tốc có lợi thế với các lô hàng cần tốc độ, độ ổn định và khả năng giao nhận chính xác.
Với nguồn lực lớn được đầu tư cho hệ thống cao tốc, điều quan trọng không chỉ là xây được tuyến đường nhanh hơn, mà còn phải tạo ra đủ giá trị để doanh nghiệp thấy khoản phí bỏ ra là hợp lý. Nói cách khác, muốn thu hút dòng xe hàng hóa, cao tốc không chỉ cần nhanh hơn, mà phải đáng tiền hơn.