Tham gia hội thảo "Hiểu đúng về dậy thì sớm dưới góc nhìn khoa học đa chiều" do Hội Đồng Dinh Dưỡng Khoa Học Ứng Dụng tổ chức mới đây, không ít bà mẹ đặt câu hỏi cho gần 20 chuyên gia về tin đồn sữa tươi, sữa công thức, sữa bột... có thể làm trẻ dậy thì sớm.
Chị Thu Linh, sáng lập cộng đồng "Đồng hành cùng con tuổi dậy thì và dậy thì sớm" (270.000 thành viên) và chị Quỳnh Anh, đại diện cộng đồng "Wiki Trăm Con" (60.000 thành viên) đều bày tỏ mức độ đặc biệt quan tâm của ba mẹ đối với sữa. Đa số muốn bổ sung sữa cho con, song không ít mẹ lo lắng trước tin đồn “sữa công thức gây dậy thì sớm” nên chỉ cho uống sữa tươi, thậm chí chọn sữa hữu cơ vì tin rằng “sữa organic ngăn dậy thì sớm”.
Sữa không phải nguyên nhân gây dậy thì sớm
Giải đáp băn khoăn của ba mẹ, TTƯT.BS Trương Hữu Khanh nhấn mạnh: “Sữa bột, sữa công thức, sữa tiệt trùng hay thanh trùng… đều là thành tựu phát triển của khoa học dinh dưỡng. Các loại sữa hoàn toàn không liên quan đến quá trình dậy thì sớm hay muộn. Nếu có khả năng đó xảy ra, cả thế giới đều bị dậy thì sớm rồi”.
Chuyên gia cũng nhấn mạnh, tất cả các loại sữa động vật hay thực vật, đều không phải nguyên nhân dậy thì sớm và được sản xuất phải theo tiêu chuẩn quốc tế. Từ đó, bác sĩ khuyến cáo phụ huynh khi nghi ngờ con dậy thì sớm, nên đi khám chuyên khoa nhi hoặc nội tiết. Nếu cần can thiệp, mẹ càng phải thông thái hơn, tin tưởng kiến thức khoa học từ bác sĩ, thay vì những lời đồn thổi vô căn cứ trên mạng.
Phân tích các tin đồn về sữa bò, TS.BS Nguyễn Nhật Nam còn cho biết xuất phát từ việc quy chụp: sữa bò có chứa một phần hormone tăng trưởng của bò trong thời kỳ tiết sữa. Song bác sĩ đã khẳng định tại hội thảo, tin đồn này là hoàn toàn không đúng, bởi hormone tăng trưởng không phải hormone sinh dục gây dậy thì, chưa kể còn bị axit dạ dày người phân hủy thành các axit amin - đơn vị dinh dưỡng nhỏ nhất. Lúc này, hormone hoàn toàn mất đi cấu trúc và tính năng ban đầu, không thể tác động hay gây rối loạn gì cho cơ thể, trở thành nguồn đạm lành tính để cơ thể trẻ hấp thu, tái tạo năng lượng và phát triển thể chất một cách tự nhiên.
Cho đến nay, thế giới cũng chưa có bằng chứng khoa học nào khẳng định sữa gây dậy thì sớm. Thậm chí, nghiên cứu của Đại học Y Harvard trên 5,500 bé gái Mỹ chưa đến tuổi dậy thì, còn kết luận rằng tần suất uống thường xuyên 3 ly sữa/ngày không liên quan đến tuổi có kinh nguyệt sau này.
Sữa hỗ trợ trẻ tăng chiều cao trước khi trưởng thành
TS.BS Lưu Thị Mỹ Thục cho hay do điều kiện dinh dưỡng và xã hội phát triển, tuổi dậy thì ngày càng sớm hơn, chiều cao của thế hệ sau cũng vượt trội hơn thế hệ trước. Phụ huynh thường sợ “con dậy thì sớm”, cũng vì lo dậy thì sớm sẽ làm sụn xương đóng sớm, khiến trẻ thấp lùn khi trưởng thành.
Song thay vì phản ứng đúng - chú ý chăm sóc dinh dưỡng đầy đủ từ giai đoạn tiền dậy thì, giúp trẻ chuẩn bị nền tảng thể chất cho giai đoạn tăng trưởng chiều cao mạnh mẽ tiếp theo - thì nhiều ba mẹ lại kiêng khem cực đoan, vội cắt bỏ sữa theo các tin đồn mạng. TS.BS Thục cho biết, đối với trẻ thừa cân béo phì, các chuyên gia vẫn đưa phác đồ sử dụng sữa ít ngọt ở mức độ phù hợp, để cung cấp đủ canxi và dinh dưỡng cho trẻ phát triển chiều cao.
ThS.BS.CK2 Phạm Công Luận cũng bổ sung: “Sữa ngược lại còn cung cấp cho cơ thể rất nhiều vi chất như protein, canxi, chất béo, vitamin… ở mức cân bằng, cần thiết cho quá trình phát triển toàn diện và chiều cao của trẻ”.
Đặc biệt là canxi, vi chất quan trọng đáp ứng nhu cầu tích lũy khối lượng xương và phát triển chiều cao trong “giai đoạn vàng” tăng trưởng. Trẻ cần 700mg canxi/ngày khi 7 - 9 tuổi và tăng lên 1.300 mg/ngày khi 10 - 18 tuổi, theo khuyến nghị của WHO.
Viện Dinh dưỡng Quốc gia cũng khuyến nghị, trẻ Việt 3 - 19 tuổi nên bổ sung 4 - 6 đơn vị sữa và chế phẩm sữa hàng ngày. Mỗi đơn vị ăn này cung cấp 100mg canxi, tương đương 1 cốc sữa dạng lỏng 100ml, hoặc 1 hộp sữa chua 100g, hoặc 1 miếng phô mai 15g.
“Ba mẹ tuyệt đối không nên tự ý cắt giảm khẩu phần ăn của con một cách cực đoan, khi chưa có chẩn đoán y khoa. Nhiều trẻ không bị lùn vì dậy thì sớm, mà bị lùn do ba mẹ bắt kiêng khem cực đoan dẫn đến thiếu chất. Ngay cả trong trường hợp xác định là dậy thì sớm, trẻ vẫn cần một chế độ dinh dưỡng tốt để tiếp tục phát triển chiều cao trong những năm tiếp theo”, ThS.BS Vũ Công Thắng chia sẻ.
TS.BS Nguyễn Nhật Nam cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thăm khám chuyên khoa, trước khi cha mẹ ra bất kỳ quyết định nào. Bởi thực tế trong 10 bé nghi ngờ đến khám, chỉ có 1 - 2 bé thực sự bị dậy thì sớm. Các bé còn lại đơn thuần là cao lớn, phát triển ngực trong ngưỡng bình thường; nếu tự ý cắt giảm dinh dưỡng, trẻ sẽ bỏ lỡ đà tăng trưởng tiếp theo.
Khép lại hội thảo, đông đảo ba mẹ còn nhận được nguồn kiến thức khoa học để biết điều gì thực sự tốt cho con. Bên cạnh khẩu phần ăn cân bằng và đầy đủ dinh dưỡng, trẻ cần ngủ sớm và đủ, vận động phù hợp và môi trường sống lành mạnh.
Sắp tới, Hội Đồng Dinh Dưỡng Khoa Học Ứng Dụng sẽ tổ chức thêm nhiều chủ đề thiết thực, dựa trên những mối bận tâm thực tế của cộng đồng. Cùng với các chuyên gia và bác sĩ uy tín kết nối bởi Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM (NRI), nguồn lực hỗ trợ triển khai phi lợi ích của Nutifood, Hội Đồng tiếp tục mang đến những kiến thức khách quan và minh bạch, hướng tới mục tiêu chuẩn hóa các thông tin dinh dưỡng lan truyền trên mạng cho ba mẹ.