Cây cầu duy nhất ở Việt Nam có nhịp nâng 200 tấn do kỹ sư Việt vận hành

Chiều xuống, ông Mai Văn Hồng (65 tuổi, trú tại phường An Hải, Đà Nẵng) thong thả bước trên cầu Nguyễn Văn Trỗi rồi dừng lại ở giữa, tựa tay vào lan can ngắm dòng sông Hàn. Những chiếc cầu hiện đại nối tiếp nhau phía xa, còn dưới chân ông là cầu Nguyễn Văn Trỗi với những thanh thép đã nhuốm màu thời gian.

“Đẹp nhất là đứng ở đây lúc chiều xuống. Vừa thấy một Đà Nẵng hiện đại, vừa thấy được một Đà Nẵng của ngày xưa”, ông Hồng nói.

Cây cầu từng đứng trước nguy cơ bị tháo dỡ

Theo tư liệu của Cổng thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, cầu Nguyễn Văn Trỗi được xây dựng vào thập niên 1960, bởi hãng thầu RMK của Mỹ. Công trình dài 513,8m, rộng 10,5m, gồm 14 nhịp giàn thép Poni.

Sau ngày đất nước thống nhất, cầu được cải tạo nhiều lần, trở thành tuyến giao thông nối hai bờ đông - tây sông Hàn và mang tên người anh hùng Nguyễn Văn Trỗi.

Khi Đà Nẵng phát triển mạnh mẽ, những cây cầu hiện đại lần lượt xuất hiện, cầu Nguyễn Văn Trỗi dần không còn đáp ứng nhu cầu giao thông. Trong phương án ban đầu của dự án cầu Trần Thị Lý mới, công trình này được tháo dỡ.

Kỹ sư Mai Triệu Quang, người tham gia thực hiện phương án thiết kế và cải tạo cầu Nguyễn Văn Trỗi, cho rằng khi tốc độ đô thị hóa nhanh, cầu Nguyễn Văn Trỗi không còn đáp ứng được nhu cầu vận tải và gần như việc tháo dỡ để xây cầu mới là khó tránh khỏi.

Tuy nhiên, đầu tháng 2/2012, trong chuyến khảo sát, cố Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Nguyễn Bá Thanh đã yêu cầu nghiên cứu giữ lại cầu Nguyễn Văn Trỗi, cải tạo thành cầu đi bộ kết hợp không gian cảnh quan để người dân, du khách có thể dừng chân ngắm thành phố.

Ngày 29/3/2013, cầu Rồng và cầu Trần Thị Lý mới được đưa vào sử dụng, cầu Nguyễn Văn Trỗi cũng dừng lưu thông để phục vụ việc chuyển đổi công năng.

Ông Bùi Văn Tiếng, nguyên Trưởng ban Tổ chức Thành ủy Đà Nẵng, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Đà Nẵng, cho rằng quyết định giữ lại cây cầu có ý nghĩa đặc biệt. Cùng với cầu Trần Thị Lý, công trình là chứng nhân của những giai đoạn lịch sử khác nhau.

Đây là một trong 2 cây cầu dã chiến bằng giàn thép Poni, cầu còn lại nằm ở Cam Ranh, Khánh Hòa do hãng RMK xây dựng. Cầu Long Hồ ở Cam Ranh là cầu đôi, còn cầu Nguyễn Văn Trỗi ở Đà Nẵng hiện tại là cầu đơn.

Ông Huỳnh Văn Hùng, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao thành phố Đà Nẵng, cũng đánh giá cây cầu bằng giàn thép Poni hình vòm độc đáo. Công trình còn gắn với những hình ảnh lịch sử trong thời khắc giải phóng Đà Nẵng cuối tháng 3/1975.

Ông Hùng cho rằng việc giữ lại cầu vì thế vừa bảo tồn kiến trúc, lịch sử, vừa mở ra cơ hội phát triển không gian du lịch mới bên dòng sông Hàn.

Cầu duy nhất ở Việt Nam có công năng đặc biệt

Ý tưởng giữ lại cây cầu mới chỉ là điểm bắt đầu. Bài toán khó hơn đặt ra với đội ngũ kỹ thuật là làm sao bảo tồn hình dáng nguyên bản, bảo đảm an toàn công trình và đáp ứng yêu cầu thông thuyền trên sông Hàn.

Kỹ sư Mai Triệu Quang cho biết khó khăn lớn nhất là cây cầu được xây dựng từ thập niên 1960, trong khi yêu cầu sử dụng của thành phố đã hoàn toàn khác. Nếu nâng cố định nhịp thông thuyền lên cao, toàn bộ phần cầu hai bên cũng phải nâng theo, làm thay đổi kiến trúc vốn có.

“Giải pháp được đội ngũ kỹ sư cầu đường là cựu sinh viên Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng thời điểm đó đã lựa chọn là cải hoán nhịp chính thành hệ thống có thể nâng lên, hạ xuống linh hoạt”, kỹ sư Quang nhớ lại.

Theo thiết kế cải tạo, nhịp thông thuyền dài 36,45m, rộng 8m, nặng gần 200 tấn, được vận hành bằng 4 kích thủy lực, mỗi kích có tải trọng 100 tấn. Khi cần tạo khoảng thông thuyền, nhịp cầu có thể nâng thêm 3,6m với tốc độ 0,233m/phút, mất khoảng 30 phút để đạt độ nâng tối đa.

“Chúng tôi đã phải tính toán vô cùng cẩn trọng để tối ưu hóa trọng lượng và kết cấu chịu lực khung thép, lập kế hoạch vận hành hệ thống kích nâng, bảo đảm dàn thép tuổi đời hơn nửa thế kỷ không bị nứt gãy hay biến dạng trong quá trình chịu lực”, kỹ sư Quang chia sẻ.

Giá trị của giải pháp ấy được thể hiện rõ trong thực tế vào ngày 17 và 18/9/2020, khi bão Noul đổ bộ miền Trung. Trước nguy cơ thời tiết nguy hiểm, nhiều tàu cá và tàu du lịch cần tìm nơi tránh trú an toàn trên sông Hàn.

Thời điểm này hệ thống nâng nhịp cầu Nguyễn Văn Trỗi lần đầu được kích hoạt trong điều kiện thực tế, tạo thêm khoảng thông tàu thuyền để phương tiện di chuyển sâu vào sông.

Kỹ sư Quang nhớ lại khoảnh khắc hệ thống cơ khí khổng lồ vận hành giữa mưa bão. Với những người làm kỹ thuật, đó không chỉ là lần thử nghiệm thành công của một giải pháp công trình. Nó là thời điểm họ nhìn thấy rõ nhất ý nghĩa của việc giữ lại cây cầu.

“Nhìn hệ thống cơ khí khổng lồ vận hành êm ái, bảo vệ an toàn cho tài sản của ngư dân, những người làm kỹ thuật như chúng tôi cảm thấy vô cùng tự hào vì công trình thực sự phát huy được công năng cứu hộ, cứu nạn, ngoài việc duy trì được một kết cấu lịch sử”, ông Quang nói.

Theo kỹ sư Quang, ở Đà Nẵng, ngoài cầu quay Sông Hàn, còn có cầu nâng nhịp Nguyễn Văn Trỗi là công trình duy nhất ở Việt Nam có công năng đặc biệt này.

Với ông Quang, đó cũng là minh chứng cho thấy bảo tồn di sản không có nghĩa là biến công trình thành một vật trưng bày bất động. Cây cầu vẫn giữ được dáng vẻ xưa, phục vụ người đi bộ, đồng thời có thể vận hành khi cần thiết để đáp ứng nhu cầu đi lại của tàu thuyền.

Ngày 31/5/2024, UBND quận Sơn Trà (Đà Nẵng cũ) khai trương các dịch vụ du lịch về đêm và không gian đi bộ trên cầu Nguyễn Văn Trỗi, cùng công viên bờ Đông.

Đây là phương án thí điểm nhằm tạo thêm điểm vui chơi, trải nghiệm, đồng thời quảng bá, thu hút người dân và du khách. Các sản phẩm du lịch về đêm được kỳ vọng tạo cú hích cho ngành du lịch Đà Nẵng nói chung và Sơn Trà nói riêng.