Cha mẹ đẻ xâm hại bóc lột con, có nên cho trẻ cơ hội đi làm con nuôi?

Sáng 19/10, phát biểu tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Nguyễn Danh Tú, chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, bày tỏ băn khoăn khi cơ quan soạn thảo thu hẹp diện trẻ em được nhận làm con nuôi so với quy định hiện hành.

Theo đại biểu, luật hiện nay quy định trẻ em dưới 16 tuổi đều thuộc diện có thể được xem xét nhận làm con nuôi. Tuy nhiên, dự thảo luật sửa đổi lại thu hẹp diện này vào ba trường hợp: trẻ mồ côi, trẻ bị bỏ rơi và trẻ không nơi nương tựa.

"Thu hẹp diện con nuôi là chưa sát thực tế"

Đại biểu Nguyễn Danh Tú nêu rõ, về nguyên tắc chung, môi trường gia đình với cha mẹ đẻ luôn là nơi sống tốt nhất và là ưu tiên số một cho sự phát triển của trẻ; việc làm con nuôi chỉ là giải pháp vạn bất đắc dĩ.

Dù vậy, việc dự thảo thu hẹp chỉ còn ba nhóm đối tượng trên là chưa phản ánh hết thực tế đời sống và chưa tương thích với Luật Trẻ em. Điều 10 Luật Trẻ em quy định các nhóm trẻ có hoàn cảnh đặc biệt, trong đó có trẻ bị bạo lực, bị xâm hại và bị bóc lột. Đáng chú ý, có những vụ việc hành vi ngược đãi, bạo hành lại do chính cha mẹ đẻ gây ra.

"Trong trường hợp cha mẹ đẻ đã bạo lực, xâm hại, bóc lột chính con đẻ của mình, thì lúc đấy bảo vệ tốt nhất cho trẻ em có phải là sống với cha mẹ nữa hay không? Hay trong trường hợp đấy có nên để các cháu có điều kiện được đi làm con nuôi?", ông Tú đặt vấn đề.

Dẫn chứng từ thực tiễn, ông nhắc đến những vụ án cha đẻ lấy vợ kế, hoặc mẹ đẻ sống với cha dượng, sau đó có hành vi hành hạ, ngược đãi con riêng dã man đến mức bị xử lý hình sự.

Theo đại biểu, nguyên tắc ưu tiên trẻ sống trong gia đình gốc cần được xem xét cùng yêu cầu bảo vệ an toàn cho trẻ, nhất là khi chính cha mẹ đẻ có hành vi bạo lực, xâm hại hoặc bóc lột con. Do đó, ông đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu mở rộng diện trẻ được nhận làm con nuôi đối với nhóm trẻ này nhằm bảo đảm quyền lợi tốt nhất của trẻ.

Đề nghị làm rõ quyền của cha mẹ đẻ khi con được nhận nuôi

Góp ý về Điều 26 dự thảo, đại biểu Nguyễn Danh Tú băn khoăn về quyền, nghĩa vụ của cha mẹ đẻ không trực tiếp nuôi con khi trẻ được cha dượng hoặc mẹ kế nhận làm con nuôi. Theo dự thảo, từ ngày giao nhận con nuôi, cha mẹ đẻ không còn một số quyền, nghĩa vụ đối với con; ngoại lệ được áp dụng với người cha hoặc mẹ đẻ trực tiếp nuôi con cùng cha dượng, mẹ kế.

Đại biểu phân tích trường hợp phổ biến: hai vợ chồng ly hôn, người cha trực tiếp nuôi con rồi tái hôn. Khi người mẹ kế làm thủ tục nhận con riêng của chồng làm con nuôi thì xác lập quan hệ mẹ con với cháu bé, còn người cha đang trực tiếp nuôi dưỡng vẫn duy trì quan hệ cha con. Tuy nhiên, dự thảo lại quy định chấm dứt quan hệ giữa cháu bé với người mẹ đẻ.

"Không được chấm dứt quan hệ mẹ đẻ, là người không trực tiếp nuôi dưỡng thôi mà!", đại biểu Nguyễn Danh Tú nêu quan điểm.

Ông khẳng định truyền thống đạo lý gia đình của người Việt Nam không chấp nhận việc cắt đứt quan hệ mẫu tử, phụ tử ruột thịt một cách cơ học. Mối quan hệ với mẹ đẻ là quan hệ huyết thống, gắn liền với quyền thăm nom và tình cảm thiêng liêng. Việc pháp luật quy định chấm dứt mối quan hệ này sẽ tác động tiêu cực đến tâm lý trẻ.

"Quan hệ mẹ đẻ là quan hệ thăm nom, quan hệ tình cảm của mẹ con thì cứ nên để. Chứ nếu chúng ta chấm dứt quan hệ này thì rất không hay đối với các cháu bé", ông nhấn mạnh.

Góp ý tại phiên thảo luận tổ, một số đại biểu cũng đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát các quy định nhằm bảo đảm tính nhân văn và quyền lợi của trẻ em.

Đại biểu Nguyễn Việt Thắng (đoàn An Giang) đề nghị cân nhắc quy định lấy việc cả cha và mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo làm căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với con chưa thành niên. Theo đại biểu, nếu cha mẹ nuôi vẫn đủ khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng con thì không nên chấm dứt quan hệ này.

Trong khi đó, đại biểu Vũ Minh Đạo đề nghị làm rõ cơ chế “ghép trẻ”, chủ động tìm gia đình phù hợp cho trẻ.

Ông đồng thời kiến nghị, đối với trường hợp đã giao nhận con nuôi, cần có thủ tục tư pháp chặt chẽ khi xem xét hủy bỏ hoặc chấm dứt việc nuôi con nuôi, nhằm bảo vệ quyền nhân thân và quyền tài sản của trẻ.