Khi phái đoàn quan chức châu Âu tới Kiev tham dự lễ kỷ niệm Quốc khánh Ukraine tháng trước, họ đã nhận được một đề xuất bất ngờ.
Tổng thống Volodymyr Zelensky thông báo với các đồng minh rằng Ukraine đang đối mặt với khoản thâm hụt ngân sách quốc phòng vượt dự kiến. Để duy trì hoạt động đến hết năm nay, ông Zelensky nói Kiev cần thêm 27 tỷ USD.
Đề xuất của ông Zelensky được đưa ra sau khi Liên minh châu Âu (EU) đầu năm nay hoàn tất khoản vay trị giá hơn 100 tỷ USD nhằm hỗ trợ cho Ukraine trong vòng 2 năm. Quy mô khoản thâm hụt mới khiến một số quan chức châu Âu bất ngờ.
Kiev cũng được cho là đang kêu gọi Anh, Canada và Nhật Bản hỗ trợ bù đắp khoản thâm hụt này.
"Khách quan mà nói cuộc chiến này đang ngày càng trở nên tốn kém", Olena Prokopenko, chuyên gia đối ngoại người Ukraine kiêm thành viên cấp cao tại Quỹ German Marshall, bình luận.
Tổng thống Volodymyr Zelensky tại Chisinau, Moldova ngày 27/8. Ảnh: AP
Bà cho biết nếu Ukraine chứng minh được nguồn kinh phí này thực sự cần thiết, các quốc gia châu Âu sẽ tìm ra giải pháp. "Điều này không chỉ vì Ukraine, mà còn vì lợi ích của chính họ", bà nói.
Tuy nhiên, nguồn gốc của khoản thâm hụt ngân sách hiện vẫn chưa rõ ràng và đang gây ra nhiều tranh cãi.
Phát biểu tại Kiev tháng trước, Tổng thống Zelensky cho biết một phần thâm hụt phát sinh dưới thời cựu bộ trưởng quốc phòng Mykhailo Fedorov. Ông Fedorov từng thúc đẩy những thay đổi lớn trong ngành công nghiệp quốc phòng nhưng bị cách chức gần đây.
Trong cuộc họp với các lãnh đạo châu Âu và Anh hôm 24/8, ông Zelensky nêu rõ Bộ Quốc phòng "đã sử dụng trước các khoản ngân sách vốn được phân bổ cho giai đoạn cuối năm nay", khiến khoản thâm hụt lên tới 27 tỷ USD.
Ông Fedorov bác bỏ thông tin cho rằng khoản thâm hụt lớn như vậy phát sinh trong nhiệm kỳ của mình. Ông nhận định khoản này nhiều khả năng liên quan đến các dự án được triển khai sau khi ông rời bộ.
Ukraine chưa công bố chi tiết đầy đủ về khoản tiền bổ sung mà nước này đang cần. Tổng thống Zelensky nói số tiền này gồm chi phí mua vũ khí, trả lương cho quân nhân và hỗ trợ gia đình các binh sĩ tử trận.
Roksolana Pidlasa, chủ tịch Ủy ban Ngân sách Quốc hội Ukraine, cho biết bà được cảnh báo từ đầu năm rằng ngân sách có thể thiếu khoảng 7,5 tỷ USD. Tuy nhiên, chi tiêu quân sự 8 tháng đầu năm 2026 đã tăng hơn 17% so với cùng kỳ năm trước.
"Khoản thiếu hụt xuất hiện vì chi phí chiến sự ngày càng tăng qua từng năm. Chúng ta phải tính đến việc chiến thuật của Nga thay đổi, khiến tình hình của Ukraine ngày càng khó khăn hơn", Pidlasa nói.
Việc Nga tăng cường tấn công vào ngành công nghiệp Ukraine, gồm các nhà máy luyện kim và hành lang xuất khẩu ngũ cốc, cũng khiến Kiev mất đi khoảng 50% nguồn thu dự kiến trong tháng trước.
Lửa bốc lên tại một khu vực trúng đòn tập kích ở Kiev, Ukraine ngày 8/8. Ảnh: AFP
Thủ tướng Ukraine Serhii Koretskyi đã đề nghị các nhà lập pháp thông qua biện pháp thắt lưng buộc bụng. Tuy nhiên, khả năng cắt giảm cũng có giới hạn.
"Chúng ta không thể thỏa hiệp trong việc hỗ trợ quân đội, bởi đó là vấn đề sống còn của đất nước", Oleksandr Merezhko, chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Ukraine, nói và nhấn mạnh việc cắt giảm các khoản chi lớn nhất như lương binh sĩ và trợ cấp cho các gia đình là điều không thể.
"Đó là những khoản bất khả xâm phạm đối với chúng tôi", ông nói.
Các quan chức châu Âu đang rà soát tình hình tài chính của Ukraine trước khi đưa ra quyết định ứng phó. Ủy viên Kinh tế EU Valdis Dombrovskis đầu tuần này trao đổi trực tiếp với Thủ tướng Koretskyi về khoản thâm hụt ngân sách.
Người phát ngôn Ủy ban châu Âu Balazs Ujvari cho biết ưu tiên hàng đầu hiện nay là "nắm bắt bức tranh toàn cảnh chính xác về tình hình tài chính - ngân sách của Ukraine".
Tổng thống Zelensky đã đưa ra một số đề xuất để châu Âu hỗ trợ, chẳng hạn như đẩy nhanh tiến độ giải ngân khoản vay hơn 100 tỷ USD dành cho Ukraine. Khoản tiền này ban đầu dự kiến giải ngân một nửa vào năm 2026 và nửa còn lại vào năm 2027.
Nhiều quan chức châu Âu đồng thuận rằng việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân có thể là phương án khả thi duy nhất để bơm tiền nhanh chóng cho Ukraine.
"Chúng tôi sẽ tiếp tục hỗ trợ tài chính thông qua khoản vay dành cho Ukraine và sẽ đẩy sớm tiến độ giải ngân ở những hạng mục cần thiết nếu có thể", Ngoại trưởng Ireland Helen McEntee phát biểu sau cuộc họp với các bộ trưởng quốc phòng tuần trước.
Tuy nhiên, các quan chức Ủy ban châu Âu mới chỉ bắt đầu đánh giá quy mô khoản thiếu hụt của Ukraine và có thể mất nhiều thời gian trước khi thống nhất phương án này. Ngoài ra, nếu bổ sung tiền cho Kiev, EU sẽ đối mặt vấn đề khác là nguồn lực dành cho Ukraine vào năm sau sẽ giảm.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen (trái) và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Copenhagen, Đan Mạch ngày 2/10/2025. Ảnh: AP
Kiev cũng đang thúc đẩy châu Âu sử dụng hơn 200 tỷ USD tài sản của Nga bị đóng băng tại trung tâm lưu ký chứng khoán Euroclear ở Bỉ. Các chính phủ châu Âu từng xem xét phương án dùng số tài sản này để hỗ trợ Ukraine, song những lo ngại về hệ lụy pháp lý và tài chính đã khiến các bên chưa thể đi đến thống nhất.
Những rào cản này hiện vẫn tồn tại, đồng nghĩa với việc đạt được một thỏa thuận liên quan đến tài sản bị đóng băng của Nga có thể mất nhiều tháng hoặc tiếp tục không thành công.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha đã hối thúc các chính phủ châu Âu hành động nhanh chóng hơn. "Các cuộc đàm phán là chuyện của tương lai, trong khi nguồn vốn lại là nhu cầu cấp bách ngay lúc này", ông nói.
Thanh Tâm (Theo NY Times, Newsmax, The New Voice of Ukraine)