Ảnh hưởng nghiêm trọng
Tại Thụy Điển, trong hai ngày 1 và 2/11, hai tập đoàn bán lẻ hàng đầu là Ica và Coop đồng loạt ghi nhận nhiều chi nhánh bị tin tặc can thiệp, đẩy nhiệt độ tủ đông từ mức âm sâu lên tới 50oC. Hệ thống Coop ghi nhận 7 trong số hơn 800 cửa hàng bị ảnh hưởng, trong khi ICA xác nhận một số ít cửa hàng bị ảnh hưởng bởi sự cố trong đêm, tác động đến hệ thống làm lạnh và cấp đông. Hậu quả là toàn bộ thực phẩm đông lạnh bị rã đông hoàn toàn, buộc các cửa hàng phải tiêu hủy hàng tấn thịt cá và đồ đông lạnh, đồng thời tạm ngừng phục vụ các quầy bảo quản lạnh.
Cùng thời điểm, tại Bỉ và Luxembourg, khoảng 40 siêu thị Delhaize thuộc Tập đoàn Ahold Delhaize, 15 cửa hàng Carrefour, 5 chi nhánh Spar cùng một chuỗi bán buôn thịt tại Antwerp rơi vào cảnh tương tự. Nhiệt độ của một số thiết bị ở Bỉ thậm chí bị đẩy vọt lên tới 70oC. Một số hệ thống bán lẻ khác như Ikea, Delhaize, Colruyt và Intermarché, cũng ghi nhận sự cố thiết bị làm lạnh. Sự cố xảy ra ở cả vùng Flanders và vùng Wallonie, chủ yếu tại các cửa hàng Shop & Go nằm trong trạm xăng Q8, các cửa hàng Proxy Delhaize, một số siêu thị Delhaize và các điểm bán dọc đường cao tốc.
Tại Italy, khoảng 20 cửa hàng tại đảo Sicily bị ảnh hưởng. Riêng Tập đoàn Coop ghi nhận 4 trong tổng số 300 cửa hàng gặp sự cố, gây thiệt hại hàng nghìn euro và buộc doanh nghiệp phải tiêu hủy thực phẩm đã bị ảnh hưởng. Tình trạng tương tự lan sang cả Ireland, với 13 cửa hàng SuperValu bị ảnh hưởng, trong khi tại Estonia và Phần Lan, nhiều siêu thị phải điều động gấp xe tải đông lạnh chuyên dụng xuyên đêm để giải cứu hàng hóa trước nguy cơ hỏng.
Hậu quả của các vụ tấn công không chỉ dừng lại ở lượng lớn thực phẩm bị loại bỏ và tổn thất doanh thu trước mắt, mà còn làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động kinh doanh hằng ngày, buộc nhiều siêu thị phải đóng cửa tạm thời. Việc thiết bị vận hành quá tải ở nhiệt độ cao còn đe dọa gây chập cháy và phá hỏng vĩnh viễn các hệ thống máy nén công nghiệp đắt tiền. Sự cố còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm cho người tiêu dùng, nếu không được phát hiện kịp thời.
Ứng phó khẩn cấp
Các vụ việc nêu trên xảy ra chỉ ba tuần sau một vụ tấn công mạng làm gián đoạn hoạt động của khoảng 150 cửa hàng tạp hóa tại Pháp. Đến nay, các vụ tấn công mạng nhằm vào hệ thống tủ đông và thiết bị làm lạnh tại siêu thị đã xả ra ở ít nhất 9 quốc gia châu Âu, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng thực phẩm của Liên minh châu Âu (EU). Ủy viên EU phụ trách nông nghiệp và thực phẩm Christophe Hansen nhận định, vụ việc có dấu hiệu nhằm mục đích phá hoại chuỗi cung ứng thực phẩm và làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng.
Hồi tháng 10, cảnh sát Pháp thông báo kết quả điều tra sơ bộ cho thấy, tin tặc đã chiếm quyền điều khiển các thiết bị làm lạnh tại hàng trăm siêu thị. Kết quả điều tra kỹ thuật ban đầu do đại diện chuỗi Coop công bố ngày 2/11 cũng cho thấy, thủ đoạn của tin tặc là khai thác lỗ hổng từ các module kết nối dữ liệu di động 4G đời cũ dùng để giám sát thiết bị từ xa. Các bộ điều khiển này không có mã hóa bảo vệ mạnh hoặc vẫn dùng mật khẩu mặc định, giúp tin tặc dễ dàng vượt qua tường lửa để chuyển chế độ làm mát sang chu trình rã đông công suất tối đa.
Các cơ quan an ninh mạng châu Âu đang phối hợp cùng các nhà bán lẻ để cô lập thiết bị thông minh bị ảnh hưởng, chuyển sang giám sát nhiệt độ thủ công và khẩn cấp thay thế toàn bộ hệ thống kết nối mạng mới nhằm ngăn chặn các đợt tấn công tiếp theo. Trong khi đó, nhà chức trách tại các nước bị ảnh hưởng đã có các biện pháp khẩn cấp, ban hành khuyến nghị kỹ thuật, hướng dẫn các nhà bán lẻ tăng cường bảo vệ hệ thống. Các siêu thị tại châu Âu cũng gấp rút nâng cấp hệ thống và tự bảo vệ mình trước nguy cơ tấn công mạng tiếp theo. Chuỗi siêu thị Coop cho biết đang chuyển đổi hệ thống sang mạng 5G và modem hiện đại, thay vì kết nối 4G...
Theo các chuyên gia, những vụ tấn công mạng nhằm vào hệ thống làm lạnh tại các siêu thị cho thấy nguy cơ mất an toàn đối với các thiết bị kết nối mạng trong ngành bán lẻ. Theo Trung tâm An ninh mạng quốc gia Phần Lan, việc các vụ tấn công tương tự xuất hiện tại nhiều nước châu Âu cho thấy, việc khai thác các lỗ hổng bảo mật ngày càng phổ biến và diễn ra nhanh hơn, đặt ra thách thức đối với công tác bảo vệ hệ thống công nghệ thông tin và các thiết bị kết nối mạng. Cơ quan an ninh mạng ENISA của EU nhấn mạnh, tính chất quy mô lớn của các cuộc tấn công mạng nhắm vào ngành bán lẻ càng nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hợp tác ở châu Âu, nhất là trong việc chia sẻ thông tin nhanh chóng và phối hợp phản ứng đối với các sự cố an ninh mạng.
Lâm Vũ