Cuộc đua giành ghế Thượng viện trong bầu cử giữa kỳ Mỹ đang nóng lên tại Alaska, một trong những khu vực có thể ảnh hưởng đến tương quan quyền lực tại cơ quan lập pháp này. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Dan S. Sullivan đang phải đối mặt thách thức lớn từ ứng viên Dân chủ Mary Peltola trong nỗ lực tái cử.
Tuy nhiên, tâm điểm chú ý ở Alaska không chỉ nằm ở kết quả thăm dò hay các thông điệp tranh cử, mà còn là về một chiến thuật vận động gây tranh cãi.
Truyền thông Mỹ ngày 28/10 đưa tin phe Dân chủ đã tìm cách tuyển các ứng viên có khả năng làm phân tán sự ủng hộ dành cho nghị sĩ Cộng hòa đương nhiệm. Nỗ lực này bắt đầu từ hè 2025, khi một nhân viên trong chiến dịch của bà Peltola tìm kiếm những người mang tên Dan Sullivan tại Alaska.
Đến mùa xuân năm nay, cuộc đua giành ghế Thượng viện ở Alaska có thêm ứng viên mới là một giáo viên về hưu sống tại làng chài hẻo lánh thuộc vùng cán chảo Alaska. Tên người này là Daniel J. Sullivan. Sự trùng hợp này lập tức khiến đảng Cộng hòa phẫn nộ, cáo buộc ông là "chim mồi" của phe Dân chủ nhằm gây nhầm lẫn cho cử tri, làm suy giảm số phiếu dành cho thượng nghị sĩ đương nhiệm.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Dan S. Sullivan (trái) và ứng viên độc lập Dan J. Sullivan. Ảnh: US News
Theo New York Times, người đóng vai trò quan trọng trong chiến thuật gây nhiễu này là Jerid Kurtz, nhà vận động chính trị kỳ cựu đến từ bang Ohio. Elisa Rios, cựu quản lý chiến dịch của bà Peltola, cho biết Kurtz được Ủy ban Vận động Thượng viện Dân chủ (DSCC) giới thiệu với nhóm cố vấn của bà.
Đầu năm 2026, Kurtz thông báo đã tìm được Dan J. Sullivan và cho biết người này sẵn sàng tranh cử nếu việc đó có thể giúp ích cho bà Peltola. Theo lời Rios, Kurtz kể rằng J. Sullivan không có ý định trở thành chính trị gia, nhưng ông không có thiện cảm với Tổng thống Donald Trump và ủng hộ ứng viên Dân chủ.
Đảng Cộng hòa phản đối việc Dan J. Sullivan tham gia cuộc đua. Sau khi ông nộp hồ sơ, cơ quan bầu cử Alaska kết luận ứng viên này có ý định sử dụng sự tương đồng về tên gọi để gây nhầm lẫn cho cử tri, do muốn đăng ký với tên Dan Sullivan dưới danh nghĩa ứng viên Cộng hòa.
Dan J. Sullivan kháng cáo thành công và được tòa án bang cho phép tiếp tục tranh cử. Tháng 6, Tòa án Tối cao Alaska giữ nguyên quyết định này, cho rằng theo luật bang và Hiến pháp Mỹ, cơ quan bầu cử không có quyền loại một ứng viên chỉ vì nghi ngờ người đó tranh cử với ý định không tốt.
Cuộc bầu cử sơ bộ ngày 18/8 cho thấy bà Peltola dẫn đầu với 49,5% số phiếu, tiếp theo là thượng nghị sĩ Sullivan với 41,4%. J. Sullivan nhận 2,5%, xếp thứ ba và giành một trong 4 vị trí vào tổng tuyển cử.
Theo bà Rios, nhóm vận động còn tìm cách điều chỉnh danh sách ứng viên sau vòng sơ bộ. Kurtz đã gặp trực tiếp David Leslie, ứng viên Dân chủ có quan điểm cấp tiến tại một quán cà phê ở Fairbanks, và thuyết phục ông rời cuộc đua. Ngày 31/8, Leslie chấp thuận đề nghị.
"Tôi thực sự tự hào về hành động mà ông đã thực hiện hôm nay", Kurtz nhắn tin cho Leslie.
Leslie ở vị trí thứ 4 trong cuộc đua sơ bộ. Việc ông rút lui đã đưa ứng viên Cộng hòa Gerald Heikes vào phiếu bầu tổng tuyển cử. Heikes, một nhà thầu thi công tường thạch cao, cho biết ông được một người đàn ông đến từ vùng Trung Tây tiếp cận vào mùa xuân năm nay và đề nghị ra tranh cử.
Theo Heikes, người này liên lạc qua điện thoại trước, sau đó gặp trực tiếp tại một quán ăn nhỏ ở thành phố Palmer. Heikes không nhớ tên và xác định đó không phải là Kurtz sau khi xem ảnh.
"Ông ta nói 'nếu ông tranh cử Thượng viện, chúng tôi sẽ hậu thuẫn ông. Chúng tôi không thể đưa tiền cho ông hay gì tương tự, nhưng sẽ thu xếp để giúp ông đạt được mục tiêu'", Heikes kể lại.
Theo Rios, mục tiêu của nhóm là tạo ra sự cạnh tranh giữa các ứng viên Cộng hòa, qua đó làm suy giảm sự ủng hộ dành cho thượng nghị sĩ đương nhiệm.
Nhóm vận động còn từng cân nhắc thành lập một đảng theo đường lối MAGA để thu hút ứng viên bảo thủ. Trong tin nhắn hồi tháng 1, Anton McParland, chánh văn phòng của bà Peltola, viết: "Hãy tưởng tượng nếu có một đảng MAGA!". Andrew Piatt, giám đốc vận động tranh cử của DSCC, trả lời: "Ý tưởng hay. Hãy thử xem sao".
Tuy nhiên, kế hoạch này cuối cùng không được triển khai.
BBC cho rằng chiến dịch gây nhiễu được dựa trên những yếu tố đặc thù trong hệ thống bầu cử của Alaska. Thay vì để các đảng tự chọn ứng viên đại diện, Alaska tổ chức bầu cử sơ bộ chung, cho phép ứng viên thuộc các đảng khác nhau cạnh tranh cùng lúc. 4 người có tỷ lệ phiếu cao nhất sẽ bước vào tổng tuyển cử.
Ngoài vòng sơ bộ phi đảng phái, Alaska còn áp dụng hình thức bỏ phiếu xếp hạng trong tổng tuyển cử. Thay vì chỉ chọn một người, cử tri xếp hạng ứng viên theo thứ tự ưu tiên từ 1 đến 5, và cũng không nhất thiết phải điền đủ cả 5 vị trí. Ứng viên nhận được hơn 50% số phiếu ở vị trí số 1 sẽ đắc cử.
Nếu không ai đạt đa số tuyệt đối, quá trình kiểm phiếu bước sang vòng tiếp theo. Ứng viên có ít phiếu nhất ở vị trí số 1 bị loại và số phiếu của cử tri chọn người này được chuyển sang ứng viên mà họ chọn ở vị trí số 2. Quá trình tiếp tục cho đến khi một ứng viên giành được đa số phiếu.
Lá phiếu bầu cử giữa kỳ tại Alaska. Ảnh: Alaska Beacon
Ngày 28/10, Thống đốc Alaska Mike Dunleavy, đảng Cộng hòa, yêu cầu giới chức bang điều tra liệu hoạt động tuyển mộ ứng viên có vi phạm luật hay không, đồng thời xem xét khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc dân sự.
Thượng nghị sĩ Sullivan yêu cầu bà Peltola công khai sự thật, trong khi thượng nghị sĩ Lisa Murkowski cáo buộc chiến dịch Dân chủ có hành vi dối trá và che giấu thông tin. Tổng thống Trump cũng kêu gọi loại bà Peltola khỏi danh sách ứng viên.
Chiến dịch của bà Peltola phủ nhận liên quan đến ứng viên Dan J. Sullivan hoặc tuyển mộ người tham gia tranh cử. DSCC cũng bác bỏ cáo buộc, đồng thời cho rằng đảng Cộng hòa từng sử dụng chiến thuật tương tự tại Alaska. Bà Peltola tuần này đã tạm ngừng hoạt động vận động tranh cử để bình phục sau khi bị thương nhẹ trong một tai nạn xe hơi.
Tổng thống Trump ngày 23/10 thông báo ông đã yêu cầu Bộ Tư pháp Mỹ gửi đơn kiện ngăn Alaska xác nhận kết quả bầu cử Thượng viện. Biện pháp ngăn chặn sẽ được kích hoạt nếu nghị sĩ Sullivan thất bại.
Tuy nhiên, Justin Levitt, chuyên gia tại Trường Luật Loyola, cho rằng việc thuyết phục một người ra tranh cử không phải hành vi phạm tội, ngay cả khi người đó có tên giống chính trị gia đương nhiệm. Rick Pildes, chuyên gia tại Đại học New York, cho rằng nguyên đơn chưa chỉ ra điều khoản cụ thể nào bị vi phạm.
Như Tâm (Theo CBS News, Guardian, BBC)