Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) hồi năm ngoái trở thành tâm điểm chú ý của dư luận khi tiến hành chiến dịch truy quét người nhập cư rầm rộ ở nhiều thành phố lớn. Các đặc vụ ICE bịt mặt, sử dụng xe bọc thép di chuyển trên đường, tuần tra trong công viên hay chốt chặn trước trường học để bắt người.
Hai vụ đặc vụ ICE liên tiếp nổ súng bắn chết công dân Mỹ ở Minneapolis khi đó đã châm ngòi cho làn sóng biểu tình ở nhiều thành phố, khiến dư luận gọi những cuộc truy quét nhập cư là "chiến dịch chiếm đóng" hoặc "vây hãm".
Kể từ đó, ICE đã thay đổi chiến thuật, không "trống giong cờ mở" như trước, mà âm thầm triển khai lực lượng, tỏa đi từ các thành phố ven biển ở Maine đến những thị trấn sa mạc ở Arizona, băng qua vùng đồng bằng Wyoming và xuống các khu vực dọc biên giới phía nam.
Cách làm này khiến những thông tin về ICE gần như biến mất trên truyền thông. Các vụ bắt người nhập cư trong tháng 6, 7 và 8 chủ yếu chỉ được ghi lại qua những video mờ nhòe từ camera an ninh, sau rèm cửa hé mở hoặc từ phía sau những cánh cửa đóng kín.
Nhưng số vụ bắt người do ICE thực hiện trong mùa hè này đã tăng vọt lên mức cao chưa từng thấy, với 43.000 người bị bắt vào tháng 6, hơn 49.000 vào tháng 7 và gần 51.000 vào tháng 8.
Số vụ bắt người nhập cư trên mỗi 100.000 dân tại các bang ở Mỹ. Đồ họa: Guardian
Tại các bang do đảng Cộng hòa lãnh đạo như Texas và Florida, nơi hoạt động truy quét nhập cư trái phép diễn ra mạnh mẽ nhất, các đặc vụ mở rộng hoạt động nhờ phối hợp với cảnh sát địa phương và lực lượng tuần tra cao tốc. Tại các bang do đảng Dân chủ kiểm soát, họ vẫn đẩy mạnh hoạt động, bất chấp những luật hạn chế quyền của lực lượng liên bang.
David Bier, giám đốc nghiên cứu nhập cư tại Viện Cato, cho rằng việc ICE tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương, nguồn ngân sách liên bang dồi dào và công nghệ mới đã giúp chiến dịch truy quét được triển khai phân tán hơn, ít gây chú ý hơn.
"Chiến thuật tăng cường hoạt động một cách âm thầm, đồng loạt ở nhiều nơi và bằng nhiều cách đang giúp hoạt động này tránh được sự chú ý", ông nói.
Có người bị bắt trên đường đến xem một trận bóng đá, khi rời lễ nhà thờ Chủ nhật, lúc đang uống rượu trong hộp đêm, hay tại công viên, thậm chí là bên ngoài điểm bỏ phiếu.
Roger Hansen, chủ một tiệm giặt là Little Big Load ở Madison, bang Wisconsin, cho biết các đặc vụ liên bang đã bắt 5 người tại hai cơ sở của ông hồi tháng 6.
Các cuộc truy quét trên toàn bang cùng ngày khiến khoảng 40 người nhập cư bị bắt. Giới chức Bộ An ninh Nội địa (DHS) cho biết nhiều người trong số này từng bị cáo buộc tấn công tình dục, lái xe sau khi uống rượu và có các hành vi phạm pháp khác.
Camera an ninh tại một tiệm giặt là của ông Hansen cho thấy hai đặc vụ quật một thanh niên xuống sàn. Bên ngoài, người qua đường quay lại cảnh người đàn ông bị còng tay, đưa ra ngoài rồi lên một chiếc SUV cửa kính tối màu.
Ông Hansen, 83 tuổi, cảm thấy bất bình trước cảnh bạo lực. Ông cho biết doanh thu ngày hôm sau giảm khoảng 50% và đến nay vẫn chưa phục hồi. Theo ông, nhiều khách hàng người Mỹ Latin và người nhập cư có thể không dám đến tiệm giặt là vì quá sợ hãi.
Trong một tuyên bố, ICE cho biết vụ bắt người tại tiệm giặt là của ông Hansen nằm trong "chiến dịch có mục tiêu" được triển khai ở Wisconsin vào cuối tháng 6. Theo ICE, 5 người bị bắt là công dân Nicaragua và Mexico đang ở Mỹ bất hợp pháp.
Đặc vụ ICE bắt một người đàn ông ở New York ngày 4/9. Ảnh: Reuters
Ngày 7/7, tại thành phố Salt Lake, bang Utah, Elizabeth Garcia quay cảnh ba đặc vụ ICE xông vào nhà cô mà không xuất trình lệnh khám xét, sau khi bám theo cha cô, Raul Moreno Meza, 52 tuổi, từ một trạm xăng. Trong video, các đặc vụ còng tay ông Moreno cùng cậu con trai 15 tuổi, một công dân Mỹ.
Garcia vừa khóc vừa van xin khi các đặc vụ đưa cha cô ra xe, trong khi đứa con 2 tuổi của cô đang khóc phía sau.
Trước khi rời đi, một đặc vụ tháo còng cho con trai ông Moreno. Cậu bé chạy theo những chiếc SUV khi xe rời đi. Ông Moreno sau đó được tại ngoại, nhưng sau khi chứng kiến những gì xảy ra với bố, em trai của Garcia trở nên khép kín và phải đi trị liệu.
"Em ấy từng có rất nhiều mục tiêu và dự định, nhưng giờ trở nên rất tiêu cực", cô nói.
ICE cho biết các đặc vụ bắt ông Moreno sau khi ông không chấp hành lệnh dừng xe rồi bỏ chạy. Cơ quan này cáo buộc "một người chưa thành niên trên xe của Moreno" đã tấn công đặc vụ và bị còng tay để "đảm bảo an toàn".
Gia đình cho biết ông Moreno, một người Mexico, đã vượt biên trái phép khoảng 20 năm trước, sau khi đơn xin thẻ xanh của ông bị trì hoãn và người cha vốn là công dân Mỹ nhập tịch của ông lâm bệnh nặng. Cha ông sau đó qua đời và hồ sơ xin thẻ xanh của Moreno cũng không được xử lý, bởi nó dựa trên quyền bảo lãnh từ cha ông.
Tugrul Ozkarsli, một người Thổ Nhĩ Kỳ 33 tuổi, vừa lái xe chở đồ tạp hóa về đến nhà thì các đặc vụ ICE mặc thường phục dùng những chiếc SUV của họ chặn xe anh. Tugrul đã bấm còi rồi gọi điện cho vợ là Kendra Ozkarsli, 46 tuổi.
"Tất cả những gì tôi nghe thấy là tiếng anh ấy la hét", Kendra kể, thêm rằng cô chạy vội xuống nhà và chứng kiến các đặc vụ đang lôi anh ra khỏi xe. Tugrul hét lên "tôi đã kết hôn" khi bị còng tay.
"Các anh đang làm gì vậy? Các anh đang làm gì thế? Đây là chồng tôi. Xin hãy dừng lại", Kendra lặp đi lặp lại, đôi tay run rẩy khi cầm điện thoại quay video.
Đặc vụ liên bang tại thành phố Minneapolis, bang Minnesota hồi tháng 2. Ảnh: AFP
Tugrul Ozkarsli nhập cảnh Mỹ hợp pháp bằng thị thực công tác vào tháng 12/2024. Trước khi thị thực hết hạn, anh nộp đơn xin thị thực du học và hồ sơ này vẫn đang chờ xét duyệt, theo lời Kendra. ICE cho biết việc hồ sơ đang chờ xét duyệt không đồng nghĩa Tugrul có tư cách cư trú hợp pháp.
Cơ quan này cũng cho biết Tugrul từng bị bắt tại New York năm ngoái với cáo buộc đột nhập. Kendra nói chồng cô bị bắt sau khi vào căn hộ của một phụ nữ từng hẹn hò để lấy ví và hộ chiếu, khiến người phụ nữ gọi cảnh sát. Các cáo buộc sau đó đã được bãi bỏ.
Kendra cho biết hai người kết hôn vào mùa hè năm nay và Tugrul đang chuẩn bị nộp hồ sơ xin thẻ xanh.
Các vụ dừng xe là một phần quan trọng trong làn sóng truy quét mùa hè và một số vụ đã dẫn đến chết người.
Vào một sáng cuối tuần tháng 6 tại Milwaukee, bang Wisconsin, Frankely Quezada cùng vợ Estenderly Marte Polanco, người Dominica, đang trên xe cùng cậu con trai 7 tuổi. Anh nhận thấy một chiếc xe SUV đang bám theo xe mình. Anh liền rẽ vào một con hẻm và tăng tốc.
Chiếc xe phía sau bật đèn, và khi Quezada băng qua đường, thêm nhiều xe xuất hiện, chặn đường anh. Quezada kể rằng các đặc vụ liên bang bước xuống xe, một người chĩa súng điện vào anh rồi đập vỡ cửa kính xe. Từ ban công, một người hàng xóm quay cảnh các đặc vụ kéo Polanco đi, trong khi con trai của họ khóc.
Hiện trường vụ nổ súng khiến người nhập cư thiệt mạng ở Minneapolis, bang Minnesota ngày 7/1. Ảnh: AFP
Quezada cho hay Polanco đã cắn một đặc vụ khi bị áp giải đi. Theo anh, đặc vụ này đã ghì mặt cô mạnh đến mức cô tưởng mình sẽ ngạt thở. Polanco, người ở lại Mỹ quá thời hạn thị thực và không có tiền án, hiện bị giam ở Kansas.
ICE cho biết cả Quezada và Polanco đều chống đối và không chấp hành mệnh lệnh. Cơ quan này nói thêm rằng Polanco sẽ tiếp tục bị giam trong khi sự việc được giải quyết theo thủ tục di trú.
ICE cũng thừa nhận đã tiến hành các cuộc bắt người ngay tại các tòa án. "Không có điều khoản nào trong Hiến pháp cấm bắt người vi phạm pháp luật tại nơi lực lượng chức năng tìm thấy họ", cơ quan này nói.
Thanh Tâm (Theo NY Times, Guardian, AFP)