Khi Mỹ phát động tấn công Iran vào tháng 2, các chuyên gia chống khủng bố đã chuẩn bị cho khả năng xảy ra những cuộc tấn công trả đũa ngoài Trung Đông. Điều xảy ra sau đó là khoảng 20 vụ phóng hỏa và đánh bom quy mô nhỏ, nhằm vào mục tiêu của người Do Thái và Mỹ tại châu Âu và Bắc Mỹ.
Sau đó, ngày 27/9, bên ngoài căn cứ không quân của Anh mà Iran gọi là “mục tiêu chính đáng”, cảnh sát đã bắt giữ 5 người trong một âm mưu chưa rõ ràng. Các chuyên gia chống khủng bố cho rằng vụ việc có những nét tương đồng với mô hình nói trên.
Thủ tướng Anh Andy Burnham nói rằng có “những dấu hiệu mạnh mẽ cho thấy Iran đóng vai trò” trong vụ việc, và một công dân Anh - Iran bị bắt giữ.
Ngoài ra, cảnh sát chống khủng bố Anh vừa truy tố hai người Iran với cáo buộc liên quan đến âm mưu khủng bố nhằm vào người Do Thái tại khu vực Manchester. Giới chức cho biết những người này đã thu thập các bộ phận để chế tạo bom tự chế và thám thính những mục tiêu tiềm năng.
Theo giới chuyên gia, các vụ tấn công trước đây thường xảy ra vào ban đêm, không gây thương vong và thường chỉ gây thiệt hại nhẹ, nhưng cuộc tấn công vào căn cứ không quân đánh dấu sự leo thang nghiêm trọng.
“Đó là bước nhảy vọt về ý định và sự phát triển của chiến dịch sử dụng lực lượng ủy nhiệm”, ông Adrian Shtuni - chuyên gia chống khủng bố và cố vấn an ninh tại Washington, nói. Theo ông, khác với những mục tiêu mềm và mang tính biểu tượng trong các vụ tấn công trước, căn cứ quân sự của Anh từng được Mỹ sử dụng để tiến hành chiến dịch không kích Iran.
Các chuyên gia gọi hình thức tấn công này là “chiến tranh lai kiểu thuê từng nhiệm vụ”.
Mô hình này sử dụng những “đặc vụ dùng một lần” hoặc “người trung gian dùng một lần”. Những người này được thuê qua các nhóm chat trên Telegram hoặc mạng xã hội khác, nhưng không biết ai là người thuê mình.
“Tội phạm, thanh thiếu niên và những người trung gian có giá thuê rẻ hơn và dễ dàng thay thế, trong khi còn một chuỗi trung gian nằm giữa họ và bất kỳ người chỉ huy nào của IRGC. Vì vậy, vụ phóng hỏa thất bại sẽ không dẫn đến việc một nhà ngoại giao bị trục xuất hay tạo ra lý do để phát động chiến tranh”, ông Shtuni nói về Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Theo các nhà chức trách và chuyên gia phân tích, những vụ tấn công trước đó đều diễn ra theo một mô hình tương tự. Chúng được thực hiện bởi tội phạm địa phương hoặc những thanh niên bất mãn được tuyển mộ thông qua các giao dịch trực tuyến ẩn danh, được trả tiền bằng tiền điện tử, rồi tổ chức bình phong cuối cùng lên tiếng nhận trách nhiệm.
Các cuộc tấn công này dừng lại vào tháng 5, sau khi một người Iraq bị nghi là kẻ tổ chức bị bắt tại Thổ Nhĩ Kỳ và bị dẫn độ sang Mỹ để chịu xét xử với tội danh khủng bố.
Các nghi phạm được thuê thường hành động khá vụng về. Trong vụ việc liên quan đến căn cứ RAF Fairford ở Anh, một trong số họ thậm chí đã gọi điện cho cảnh sát.
Colin P. Clarke, chuyên gia về khủng bố và giám đốc điều hành Trung tâm Soufan, một tổ chức tình báo và tư vấn tại New York, nói: “Họ thậm chí không có những kỹ năng cơ bản về hoạt động bí mật, chẳng hạn như bảo mật tác chiến”.
“Đây là kiểu trả tiền để thực hiện nhiệm vụ; nó không giống trường hợp những người bị IS tuyên truyền cực đoan hóa rồi sẵn sàng hy sinh tính mạng”, ông Clarke nói.
Mohammad Baqer al-Saadi, nghi phạm bị truy tố tại Mỹ hồi tháng 5, được xác định là một nhân vật cấp cao của Kataib Hezbollah - lực lượng ủy nhiệm của Iran tại Iraq mà Mỹ đã liệt vào danh sách tổ chức khủng bố. Theo đơn tố cáo, người đàn ông này đã thành lập tổ chức bình phong có tên Harakat Ashab Al-Yamin al-Islamiya.
Nhóm này đăng tải các video nhận trách nhiệm về những vụ phóng hỏa nhằm vào các giáo đường Do Thái, trường học Do Thái, văn phòng ngân hàng Mỹ và các mục tiêu khác mà họ gọi là “trung tâm ảnh hưởng của chủ nghĩa Phục quốc Do Thái” tại Bỉ, Hà Lan, Đức, Pháp và Anh, cũng như ở Canada.
Al-Saadi bị ghi âm khi tìm cách sắp xếp một vụ tấn công nhằm vào giáo đường Do Thái ở New York, cũng như các trung tâm Do Thái tại Los Angeles và Scottsdale, bang Arizona. Giới chức cho biết ông ta đã chuyển 3.000 USD bằng tiền điện tử và hứa trả thêm 7.000 USD cho một đặc vụ liên bang giả danh người tìm việc.
Làm trầm trọng chia rẽ xã hội
Các chuyên gia cho rằng Iran có thể hoạt động dễ dàng tại châu Âu hơn Mỹ, bởi Mỹ đã xây dựng chiến lược chống khủng bố mạnh mẽ sau thất bại thảm khốc vụ 11/9/2001.
Nhìn chung, các chuyên gia cho biết việc sử dụng người địa phương để thực hiện các vụ tấn công là nhằm làm trầm trọng thêm những chia rẽ trong xã hội, bao gồm tình trạng phân cực, hội nhập thất bại và chủ nghĩa bài Do Thái.
“Một người địa phương được tuyển mộ sẽ biến câu chuyện thành vấn đề về chính những rạn nứt của châu Âu”, ông Shtuni nói.
Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng vụ tấn công trên máy bay FlyDubai hôm 30/9 cũng liên quan đến Iran, nhưng ông không đưa ra bằng chứng. Nếu cơ phó bị cáo buộc đã bị cực đoan hóa, như Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói, nhiều khả năng đây sẽ được xem là hoạt động của một tổ chức thánh chiến.
Tuy nhiên, ông William F. Wechsler - Giám đốc cấp cao phụ trách các chương trình Trung Đông tại Hội đồng Đại Tây Dương và từng là quan chức chống khủng bố cấp cao của Lầu Năm Góc, lưu ý rằng cho đến nay, chưa có chính phủ hay cơ quan an ninh nào đưa ra bằng chứng về bất kỳ mối liên hệ nào như vậy.
Các quốc gia châu Âu có những cách phản ứng khác nhau trước những vụ tấn công cường độ thấp. Một số nước xếp chúng vào nhóm hành động khủng bố, trong khi Anh coi đó là vụ án hình sự.
Các chuyên gia cho rằng những vụ tấn công này là phần nối dài của cuộc chiến tại Trung Đông.
“Nó mở rộng chiến trường; đó là một lớp xung đột khác; nó vượt ra ngoài phạm vi các lực lượng ủy nhiệm”, ông Clarke nói.