Sáng 7/11, Quốc hội nghe Chính phủ trình Tờ trình và báo cáo thẩm tra chủ trương đầu tư ba dự án đường bộ cao tốc, gồm: Cao tốc Bảo Hà-Lai Châu, đoạn Bảo Hà-Tân Phong; cao tốc Quảng Ngãi-Kon Tum; cao tốc Mộc Châu-Sơn La-Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La.
Tháo gỡ điểm nghẽn, hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết việc đầu tư các tuyến cao tốc nhằm cụ thể hóa chủ trương, định hướng của Đảng về phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, trong đó có mục tiêu đến năm 2030 đưa vào sử dụng trên 5.000km đường bộ cao tốc.
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 27 của Trung ương định hướng đầu tư các tuyến Hà Nội-Phú Thọ- Sơn La-Điện Biên, Bảo Hà-Lai Châu và các tuyến đường kết nối Đông-Tây. Thông báo số 127 và số 222 của Văn phòng Trung ương ngày 11/6/2025 cũng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ đầu tư các tuyến Mộc Châu-Sơn La-Điện Biên và Quảng Ngãi-Kon Tum.
Hiện nay, các quốc lộ kết nối Sơn La, Lai Châu, Quảng Ngãi với các trung tâm kinh tế vùng có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn thấp, thường xuyên xảy ra sạt lở vào mùa mưa lũ. Khi các tuyến cao tốc được đầu tư, thời gian di chuyển dự kiến giảm khoảng 50-60% so với đi trên quốc lộ, tạo thuận lợi cho giao thương và thu hút đầu tư.
Việc triển khai ba dự án cũng góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch. Trong đó, tuyến Bảo Hà-Lai Châu góp phần bảo đảm hệ thống cao tốc bao phủ 34/34 địa phương trên cả nước. Tuyến Mộc Châu-Sơn La-Điện Biên kết nối các đoạn cao tốc liền kề, hướng tới nối thông tuyến Hà Nội-Phú Thọ-Sơn La-Điện Biên vào năm 2030-2031, đồng thời tăng cường kết nối với tuyến đường bộ xuyên Á AH13 và ASEAN.
Tuyến Quảng Ngãi-Kon Tum hình thành trục giao thông Đông-Tây, kết nối cao tốc Bắc-Nam phía Đông với phía Tây, liên kết Tây Nguyên với hệ thống cảng biển phía Đông.
Theo Chính phủ, các tuyến cao tốc còn có ý nghĩa trong thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, hỗ trợ giảm nghèo tại các địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Tỷ lệ hộ nghèo tại Sơn La là 9,37%, đứng thứ 5; Lai Châu là 17,24%, đứng thứ hai toàn quốc.
Hạ tầng giao thông được cải thiện sẽ tạo không gian phát triển mới, nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đô thị hóa, hình thành các khu đô thị, khu công nghiệp, thương mại, dịch vụ dọc tuyến. Các dự án cũng góp phần thúc đẩy giao thương quốc tế thông qua các cửa khẩu Tây Trang, Chiềng Khương, Lóng Sập, Ma Lù Thàng và Bờ Y.
Ngoài mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, các tuyến đường còn góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ biên giới. Việc đầu tư sẽ tạo thêm các trục giao thông cơ động chiến lược, phục vụ cứu hộ, cứu nạn, ứng phó thiên tai và các tình huống khẩn cấp.
Dự kiến áp dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại
Về mục tiêu, Chính phủ xác định hình thành các tuyến cao tốc kết nối Sơn La, Lai Châu, Quảng Ngãi với các địa phương trong vùng, Thủ đô Hà Nội và hệ thống cảng biển; đáp ứng nhu cầu vận tải, tăng cường kết nối quốc tế, phát huy hiệu quả các dự án đã và đang triển khai. Các dự án phù hợp với Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2021-2030, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2026-2030 và các quy hoạch quốc gia, quy hoạch mạng lưới đường bộ.
Tổng chiều dài ba dự án khoảng 430,5km, gồm tuyến Mộc Châu-Sơn La-Điện Biên dài 179,5km; Bảo Hà-Lai Châu dài 119km; Quảng Ngãi-Kon Tum dài 132km. Các tuyến được đầu tư quy mô bốn làn xe theo quy hoạch, tốc độ thiết kế từ 80-120km/h.
Các dự án dự kiến áp dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại; hướng tuyến được lựa chọn phù hợp với quy hoạch, hạn chế chiều dài và khối lượng giải phóng mặt bằng. Hệ thống nút giao liên thông, giao thông thông minh (ITS), trung tâm quản lý, điều hành giao thông và trạm dừng nghỉ được đầu tư đồng bộ.
Phạm vi giải phóng mặt bằng thực hiện theo quy mô bốn làn xe hoàn chỉnh. Tổng diện tích đất dự kiến chiếm dụng khoảng 4.583ha, trong đó diện tích đề xuất chuyển mục đích sử dụng rừng khoảng 1.155ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 19.050 tỷ đồng.
Về hình thức đầu tư, Chính phủ đã nghiên cứu phương án đối tác công tư theo hợp đồng BOT. Tuy nhiên, ngay cả khi Nhà nước hỗ trợ 50-70% tổng mức đầu tư, các dự án vẫn không xác định được thời gian hoàn vốn.
Trong khi đó, các tuyến đi qua khu vực miền núi, biên giới, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số và điều kiện kinh tế còn khó khăn. Đây là những công trình thiết yếu, có tính liên vùng, góp phần giảm chi phí vận tải và thu hút đầu tư. Vì vậy, Chính phủ đề xuất thực hiện cả ba dự án theo hình thức đầu tư công.
Theo tiến độ dự kiến, công tác chuẩn bị đầu tư thực hiện trong giai đoạn 2026-2027; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khởi công trong năm 2027; cơ bản hoàn thành năm 2030, đưa vào khai thác năm 2031.
Dự kiến, ba dự án được chia thành 14 dự án thành phần, gồm các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và dự án xây dựng đường cao tốc.
Cùng với chủ trương đầu tư, Chính phủ đề xuất áp dụng 5 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt tương tự các dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội chấp thuận, gồm: thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chỉ định thầu; điều chỉnh quy hoạch; bãi đổ thải, mỏ vật liệu xây dựng.
Trên cơ sở đó, Chính phủ kiến nghị Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư ba dự án, giao Chính phủ tổ chức triển khai, bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả đầu tư theo quy định pháp luật.
Theo Tờ trình, sơ bộ tổng mức đầu tư ba dự án là 162.393 tỷ đồng, trong đó dự án Mộc Châu-Sơn La-Điện Biên là 63.120 tỷ đồng; dự án Bảo Hà-Lai Châu là 50.990 tỷ đồng và dự án Quảng Ngãi-Kon Tum là 48.283 tỷ đồng.
Về cơ cấu nguồn vốn, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí khoảng 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương là 4.051 tỷ đồng. Phần vốn ngân sách địa phương dùng để bố trí khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho hai địa phương được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án thành phần xây dựng đường cao tốc, gồm Lai Châu 2.004 tỷ đồng và Quảng Ngãi 2.047 tỷ đồng.
Trong giai đoạn 2026-2030, Chính phủ dự kiến cân đối, bố trí khoảng 119.398 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương cho ba dự án, đồng thời bảo đảm đủ vốn để cơ bản hoàn thành các dự án vào năm 2030.
Báo cáo thẩm tra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội thống nhất cao về tầm quan trọng của các dự án nhằm tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, tăng kết nối liên vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực Tây Bắc. Tuy nhiên, do địa hình miền núi phức tạp, cơ quan thẩm tra lưu ý, ở bước lập Báo cáo nghiên cứu khả thi cần khảo sát địa chất chi tiết, đánh giá kỹ hiện tượng địa chất, đứt gãy và điều kiện thủy văn tại khu vực lòng chảo để bảo đảm an toàn khai thác, khả năng tiêu thoát lũ. Đồng thời, cần tăng cường giải pháp cầu cạn, hầm xuyên núi tại các vị trí phù hợp nhằm giảm thiểu ảnh hưởng đến rừng tự nhiên, rừng phòng hộ đầu nguồn và bảo đảm đủ kinh phí, quỹ đất trồng rừng thay thế.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị Chính phủ rà soát kỹ các cơ chế đặc thù, chỉ áp dụng chỉ định thầu đối với trường hợp thật sự đặc biệt; xác định rõ phạm vi, đối tượng, điều kiện và trách nhiệm tổ chức thực hiện, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc nguy cơ thất thoát, lãng phí./.
(Vietnam+)