Đây là một trong những chương trình chỉnh trang đô thị có quy mô lớn của thành phố, hướng tới cải thiện điều kiện sống của người dân khu vực ven kênh, góp phần tăng cường kết nối giao thông, phát triển Thành phố Hồ Chí Minh theo hướng đồng bộ, bền vững.
Hàng nghìn hộ dân được đổi đời
Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị Thành phố Hồ Chí Minh, 4 dự án trải dài toàn bộ bờ nam kênh Đôi, từ cầu Rạch Ông đến hết tuyến kênh, thuộc địa bàn các phường Chánh Hưng và Bình Đông có tổng chiều dài khoảng 8,8km sẽ được đầu tư đồng bộ các hạng mục gồm kè bờ kênh, mở rộng đường Phạm Thế Hiển theo quy hoạch, xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật, công viên cây xanh cùng các công trình giao thông phục vụ chỉnh trang đô thị.
Bên cạnh đó các lợi ích kinh tế-xã hội cụ thể như giảm thiệt hại do ngập, cải thiện môi trường, giao thông và giá trị khai thác đất đai cùng việc nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng đất dọc tuyến được xem là lợi ích mang lại lớn hơn.
Dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách thành phố với tổng kinh phí 49.000 tỷ đồng. Tổng diện tích đất thu hồi thực hiện dự án khoảng 20,85ha tương ứng với khoảng 1.723 trường hợp bị ảnh hưởng, trong đó 1.627 trường hợp giải tỏa toàn phần.
Theo Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, việc chia toàn tuyến thành các dự án thành phần độc lập phù hợp với quy định của Luật Đầu tư công, đồng thời thuận lợi cho quá trình chuẩn bị đầu tư, bồi thường, giải phóng mặt bằng và tổ chức thi công.
Cụ thể, dự án đoạn từ cầu Rạch Ông đến cầu Mật, thuộc phường Chánh Hưng, dài khoảng 1,2km, có tổng mức đầu tư hơn 6.870 tỷ đồng. Dự kiến dự án thu hồi khoảng 6,13ha đất, giải tỏa toàn phần 860 trường hợp và giải tỏa một phần 84 trường hợp.
Đoạn từ cầu Mật đến cầu Hiệp Ân (phường Chánh Hưng) dài khoảng 2,1km, có tổng mức đầu tư hơn 13.608 tỷ đồng. Dự án dự kiến thu hồi khoảng 11,01ha đất, ảnh hưởng 2.060 trường hợp, trong đó 2.042 trường hợp phải di dời toàn phần.
Tại phường Bình Đông, đoạn từ cầu Hiệp Ân đến cầu Bà Tàng dài khoảng 2,6km, có tổng mức đầu tư hơn 10.634 tỷ đồng. Dự án dự kiến thu hồi 11,19ha đất, ảnh hưởng 1.434 trường hợp, trong đó 1.278 trường hợp bị giải tỏa toàn phần.
Đoạn từ cầu Bà Tàng đến hết bờ Nam kênh Đôi dài khoảng 2,9km, có tổng mức đầu tư lớn nhất, hơn 17.902 tỷ đồng. Dự án dự kiến thu hồi 20,85ha đất, ảnh hưởng 1.723 trường hợp, trong đó 1.627 trường hợp phải giải tỏa toàn phần.
Bên cạnh di dời nhà ven kênh, các dự án sẽ xây dựng tuyến kè phía bờ nam và mở rộng đường Phạm Thế Hiển lên lộ giới 30m. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật, chiếu sáng, công viên cây xanh và khu thể dục thể thao dọc kênh cũng được đầu tư đồng bộ.
Ghi nhận nhà ở tại khu vực phần lớn nhà có diện tích nhỏ hẹp, tạm bợ, nằm trên lòng kênh, thiếu hạ tầng; đặc biệt là điều kiện vệ sinh, môi trường và an toàn chưa bảo đảm, ngập lụt vào mùa mưa. Bà Nguyễn Thị Lan, nhà ở hẻm 541 Phạm Thế Hiển, phường Chánh Hưng cho biết: “Lúc thành phố chỉnh trang phía bờ bắc là tôi nghe ở bờ nam chúng tôi trước sau gì cũng giải tỏa, di dời. Nếu chính sách bồi thường hợp lý, người dân được bố trí tái định cư đàng hoàng thì không có cớ gì người dân không đồng tình chủ trương”.
Qua khảo sát, tuyến bờ nam kênh Đôi dọc đường Phạm Thế Hiển, thuộc phường Chánh Hưng và phường Bình Đông, có chiều dài khoảng 8,8km và tập trung khoảng 5.807 trường hợp nhà ven kênh, rạch.
Số trường hợp nêu trên chiếm 38,8% số nhà ven kênh, rạch trên địa bàn Quận 8 (cũ), tương đương khoảng 29% chỉ tiêu di dời 20.000 căn và 14,5% mục tiêu di dời 40.000 căn trong giai đoạn 2025-2030.
Kinh nghiệm từ bờ bắc
Một hình ảnh rất đáng để so sánh là sự đổi thay nhanh chóng ở phía bờ bắc kênh Đôi.
Tại đây, dự án cải tạo dài khoảng 4,7km đang từng bước hình thành diện mạo mới. Các đoạn kè, đường giao thông, hệ thống thoát nước, cây xanh và chiếu sáng được triển khai tại những khu vực đã có mặt bằng. Khi bờ bắc từng bước thay đổi, bờ nam vẫn còn hình ảnh của những căn nhà san sát mép nước.
Sự tương phản này cho thấy rõ hơn yêu cầu phải chỉnh trang đồng bộ hai phía dòng kênh. Một bên là không gian đô thị mới đang hình thành; bên kia vẫn tồn tại những khu dân cư thiếu hạ tầng. Nếu bờ Nam được đầu tư đồng bộ, kênh Đôi có điều kiện trở thành một trục không gian đô thị liên tục, thay vì bị chia cắt bởi những khu dân cư cũ, tồn tại dọc bờ kênh nhiều thập niên qua.
Quan sát dọc tuyến đường Nguyễn Duy, phường Phú Định không khí thi công tại các gói thầu của dự án cải tạo, chỉnh trang bờ bắc kênh Đôi diễn ra nhộn nhịp. Nhất là hạng mục kè được hình thành rất nhanh, chạy dọc ven kênh. Những căn nhà còn sót lại chưa bàn giao mặt bằng cũng đang tích cực bàn giao cho chính quyền địa phương.
Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị Thành phố, Dự án cải tạo, chỉnh trang bờ bắc kênh Đôi là một trong những dự án di dời, cải tạo nhà trên và ven kênh rạch mà thành phố đang được tập trung triển khai. Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 7.300 tỷ đồng, thực hiện trong giai đoạn 2023-2028.
Trong đó gói xây lắp 1 đạt khoảng 55% khối lượng, gói xây lắp 2 đạt khoảng 75%, gói xây lắp 3 đạt khoảng 20%. Dự án sẽ xây dựng khoảng 4,3km kè phía bờ Bắc kênh Đôi; mở rộng đường Hoài Thanh, đường Nguyễn Duy có lộ giới khoảng 12m, xây dựng mới cầu Hiệp Ân 2; xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật trên tuyến; xây dựng 1 bến thủy hành khách.
Cùng với những công trình chỉnh trang đô thị đang thi công, thành phố cũng lên kế hoạch thực hiện chương trình chỉnh trang đô thị quy mô lớn trong giai đoạn 2026-2030, hướng đến di dời hơn 41.000 căn nhà ven kênh, rạch mang lại không gian sống văn minh, xanh sạch cho hàng nghìn hộ dân.
Mục tiêu quan trọng đi kèm là thành phố thực hiện chỉnh trang và chống ngập, từ đó khai thông toàn bộ dòng chảy các trục kênh rạch nội đô, tăng khả năng thoát nước, kết hợp bờ kè, công viên cây xanh và phát triển giao thông-du lịch đường thủy.
QUÝ HIỀN