Số liệu của Cục Thống kê cho thấy, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân chín tháng năm 2026 đã tăng 4,52%, tương đương mục tiêu cả năm (mục tiêu Quốc hội giao là kiềm chế lạm phát ở mức 4,5%); lạm phát cơ bản tăng 4,26%. Đáng lưu ý, một số địa phương có CPI cao hơn mức bình quân cả nước, trong đó có các địa bàn trọng điểm như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh…
Dư địa kiểm soát giá không còn rộng
Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam nhận định: Khi khoảng cách giữa CPI chung và lạm phát cơ bản không còn lớn, sức ép giá đã có dấu hiệu lan tỏa rộng hơn trong nền kinh tế.
Ông cũng lưu ý về cơ cấu nhóm hàng tăng giá trong chín tháng qua: Tăng giá mạnh nhất là các nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%, tác động làm CPI chung tăng 1,69 điểm phần trăm; nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%, làm CPI chung tăng 1,52 điểm phần trăm; giao thông tăng 6,06%, làm CPI chung tăng 0,6 điểm phần trăm, trong đó riêng giá nhiên liệu tăng 10,89%, tác động làm CPI tăng 0,52 điểm phần trăm. Đây đều là những nhóm hàng hóa có khả năng truyền dẫn chi phí sang sản xuất, vận tải và tiêu dùng.
Bên cạnh đó, áp lực lạm phát còn đến từ chi phí đầu vào khi chỉ số giá nguyên, nhiên liệu, vật liệu dùng cho sản xuất; giá nhập khẩu hàng hóa… đều tăng cao và kéo dài. Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ kiểm soát lạm phát cả năm ở mức 4,5% không dễ dàng, tuy chưa nằm ngoài tầm với nhưng dư địa điều hành đã thu hẹp rõ rệt.
Bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê Giá và Dịch vụ (Cục Thống kê) cho biết, ngoài ba nhóm trên, trong rổ hàng hóa còn có nhóm dịch vụ y tế, giáo dục, hàng hóa và dịch vụ khác tăng giá, tác động làm tăng CPI. Điều này thể hiện rõ trong mức tăng CPI tháng 9/2026: CPI tháng 9 tăng 0,62% so với tháng trước và tăng 5,08% so với cùng kỳ năm trước.
Nguyên nhân do việc điều chỉnh giá xăng dầu trong nước tăng theo giá nhiên liệu thế giới làm nhóm giao thông tăng 3,97%, kéo theo CPI chung tăng khoảng 0,4 điểm phần trăm; nhóm giáo dục tăng 1,41%, làm CPI chung tăng 0,08 điểm phần trăm. Như vậy lạm phát bình quân chín tháng và lạm phát tháng 9 đều tăng cao nhất so với cùng kỳ kể từ năm 2016 đến nay, với sự kết hợp của cả yếu tố cầu kéo và chi phí đẩy.
Áp lực lạm phát trong những tháng cuối năm thể hiện rất rõ từ rủi ro giá năng lượng và giá nguyên, nhiên, vật liệu thế giới trước bối cảnh tình hình địa chính trị gia tăng, các tuyến vận tải quốc tế tiếp tục bị gián đoạn. Bên cạnh đó, quy luật tiêu dùng tăng trưởng mạnh vào dịp cuối năm cùng yếu tố mùa vụ trong sản xuất, kinh doanh cũng gây áp lực đáng kể lên lạm phát. Đáng lưu ý, để thúc đẩy tăng trưởng hai con số, năm 2026, tăng trưởng tín dụng và đầu tư công đều ở mức cao so với những năm trước, sẽ tác động rõ nét hơn đến mặt bằng giá trong quý IV và kéo dài sang năm 2027 do có độ trễ.
Nhiều thách thức trong công tác điều hành giá cuối năm
Tại phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 9, Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương phải kiên định mục tiêu tăng trưởng cao; giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát chặt chẽ giá cả, phấn đấu giữ mức tăng CPI bình quân cả năm 2026 như mục tiêu Quốc hội giao.
Nhằm hóa giải sức ép gia tăng lạm phát vào những tháng cuối năm, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các cơ quan chức năng không tăng giá điện; tiếp tục có các giải pháp điều tiết phù hợp đối với giá xăng dầu, bảo đảm nguồn cung thông suốt cho các mặt hàng thiết yếu như vật liệu xây dựng, lương thực, thực phẩm, thuốc chữa bệnh… và tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp đầu cơ, găm hàng trục lợi.
Trả lời câu hỏi của cử tri trong hội nghị tiếp xúc cử tri trước kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI diễn ra ở Quảng Ninh vừa qua, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh áp lực kiểm soát lạm phát hiện nay rất lớn. Trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động mạnh, việc kiểm soát giá xăng dầu có ý nghĩa rất quan trọng đối với kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Ngay từ đầu năm, Chính phủ đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp liên quan giảm thuế nhập khẩu xăng dầu, sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, góp phần hạn chế mức tăng giá trong nước, qua đó giảm áp lực đối với người dân và doanh nghiệp. Đối với giá điện, Bộ Tài chính cũng đang tính toán các giải pháp nhằm hạn chế tác động đến người dân, nhất là giá điện sinh hoạt, đồng thời giữ cân đối giữa yêu cầu ổn định giá và yêu cầu bảo đảm nguồn cung.
Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp, vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người dân. Mục tiêu cuối cùng là giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh, bảo đảm đời sống Nhân dân và phấn đấu hoàn thành cao nhất các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội năm 2026.
Theo chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, kiểm soát lạm phát không đơn thuần là giữ CPI dưới ngưỡng mục tiêu. Quan trọng hơn, đằng sau mỗi phần trăm tăng của giá cả là sức mua, thu nhập thực tế của người lao động, chi phí của doanh nghiệp và đời sống của hàng triệu gia đình. Ba tháng cuối năm 2026 sẽ là giai đoạn thử thách năng lực phối hợp chính sách, đòi hỏi công tác điều hành phải đi trước diễn biến thị trường. Theo đó, cần tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng nhưng không tạo sức ép quá mức lên tổng cầu; mở rộng tín dụng nhưng hướng vốn vào sản xuất; đẩy nhanh đầu tư nhưng đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn phía cung; điều chỉnh giá theo cơ chế thị trường nhưng có lộ trình và lựa chọn thời điểm phù hợp.
Nếu làm tốt những việc đó, Việt Nam không chỉ có cơ sở kiểm soát lạm phát cả năm quanh mục tiêu đề ra mà còn củng cố niềm tin vào môi trường kinh tế vĩ mô ổn định. Đó là điều kiện quan trọng để bảo vệ thành quả tăng trưởng, tạo dư địa cho phát triển nhanh, bền vững hơn trong năm 2027 và những năm tiếp theo.
PHƯƠNG ANH