Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, thiên tai đang dần trở nên bất thường, cực đoan hơn cả về tần suất và mức độ. Những cơn siêu bão, mưa lớn cực đoan, lũ chồng lũ vượt dự báo ngày càng xuất hiện thường xuyên hơn, ảnh hưởng lớn tới tính mạng, thiệt hại về nhà cửa, phương tiện sản xuất và nhiều yếu tố khác trong cuộc sống của người dân.
Chỉ tính từ đầu năm đến ngày 14/9, cả nước đã xảy ra 20/22 loại hình thiên tai. Trong đó, xuất hiện 6 đợt lũ tại khu vực Bắc Bộ, Trung Bộ. Đặc biệt, từ ngày 15 đến 19/7, mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất tại tỉnh Lai Châu; từ ngày 21 đến 26/8, nhiều sông tại Lạng Sơn, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Hà Nội và Thanh Hóa đã xuất hiện lũ lớn.
Mới đây nhất, áp thấp nhiệt đới đi vào đất liền tỉnh Quảng Trị gây ra đợt mưa lũ lớn, phức tạp, phạm vi rộng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống người dân trong khu vực. Từ đầu năm đến nay, thiên tai đã làm 63 người chết, mất tích. Ước tính thiệt hại vật chất khoảng 2.221 tỷ đồng.
Mặc dù thiên tai ngày càng phức tạp, khốc liệt và khó lường hơn, nhưng những thiệt hại trong năm 2026 đã giảm 58,8% thiệt hại về người, 84,9% thiệt hại về kinh tế so cùng kỳ năm 2025.
Để có được bước giảm đáng kể như vậy phải kể đến việc thực hiện nghiêm Quyết định số 553/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng, đến năm 2030”. Mục tiêu chung của đề án là nâng cao nhận thức về thiên tai, năng lực ứng phó thiên tai, hình thành văn hóa phòng ngừa, chủ động và tích cực tham gia vào công tác phòng chống thiên tai của đại đa số người dân nhằm góp phần thực hiện tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới.
Thực tế cho thấy, giảm rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng là quá trình người dân chủ động tham gia phân tích, lập kế hoạch và ứng phó nhằm giảm thiệt hại do thiên tai gây ra. Đồng thời, người dân đóng vai trò trung tâm trong mọi giai đoạn từ phòng ngừa, ứng phó đến khắc phục hậu quả. Khi người dân vùng bị ảnh hưởng nhận thức được đầy đủ mức độ thiên tai sẽ tự chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, từ đó hình thành văn hóa an toàn trước thiên tai trong cộng đồng.
Để người dân hiểu rõ vai trò, trách nhiệm của mình, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai đã biên soạn cuốn tài liệu Hướng dẫn quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng trên cơ sở kế thừa kinh nghiệm thực tiễn của các cơ quan phòng chống thiên tai các cấp, các tổ chức, các nhà quản lý, các chuyên gia trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, các chương trình giáo dục về phòng, chống thiên tai tại trường học và địa phương sẽ giúp nâng cao kỹ năng về lĩnh vực này cho cộng đồng.
Việc khuyến khích cộng đồng dân cư sử dụng các phương pháp canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển rừng phòng hộ và bảo vệ nguồn nước sẽ giúp giảm tác động tiêu cực của thiên tai. Các mô hình nông nghiệp bền vững như nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái cần được đẩy mạnh để giảm áp lực lên môi trường.
Đặc biệt, để giúp người dân yên tâm phát triển sản xuất, việc xây dựng quỹ dự phòng thiên tai và phát triển các cơ chế bảo hiểm rủi ro thiên tai là một giải pháp quan trọng giúp giảm bớt áp lực tài chính khi thảm họa xảy ra. Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc thực hiện các biện pháp giảm rủi ro thiên tai. Có cơ chế khuyến khích khu vực tư nhân tham gia công tác xây dựng cơ sở hạ tầng, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực phòng chống thiên tai.
Việc áp dụng công nghệ hiện đại, nâng cao nhận thức cộng đồng và mở rộng hợp tác quốc tế sẽ giúp Việt Nam đối phó tốt hơn với thiên tai, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân, đồng thời hướng tới một nền kinh tế phát triển bền vững.
TIẾN ĐẠT