Anne Carson là một trong những tiếng nói đặc biệt của văn chương đương đại, với những tác phẩm thường vượt lên trên ranh giới giữa thơ, văn xuôi, đối thoại, dịch thuật và phê bình. Viện Hàn lâm Thụy Điển nhận định ở tác phẩm của Carson có sự giao thoa giữa niềm say mê ngôn từ của một nhà ngữ văn học và khát vọng tìm kiếm những khả năng mới của một nhà thơ.
Được đào tạo chuyên sâu về văn chương cổ điển, Carson đặc biệt gắn bó với văn chương Hy Lạp cổ. Bà đã dịch các tác phẩm của Sappho, Euripides và Sophocles, nhưng với Carson, dịch thuật không đơn thuần là chuyển ngữ một văn bản từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. Những chất liệu cổ điển thường tiếp tục được bà diễn giải, biến đổi và đưa vào những cấu trúc sáng tác mới.
Một ví dụ là Norma Jeane Baker of Troy (2019), tác phẩm trình diễn bằng lời nói và âm nhạc, lấy cảm hứng từ Helen của Euripides, đồng thời đặt hình tượng nàng Helen thành Troy bên cạnh Marilyn Monroe. Hai phụ nữ cách nhau hàng nghìn năm được Carson đặt vào cùng một không gian nghệ thuật để suy ngẫm về vẻ đẹp, sự quyến rũ, chiến tranh và cái giá mà con người phải trả cho những hình ảnh được tạo dựng quanh họ.
Nhà thơ - nhà văn Anne Carson
ẢNH: REUTERS
Nét đặc biệt ở Carson là bà không xem ranh giới giữa các thể loại như những đường biên cố định. Trong Decreation (2005), thơ được đặt cạnh tiểu luận, kịch bản, oratorio và libretto opera. Ở đây, hình thức không chỉ là cách kể một câu chuyện mà trở thành một phần của quá trình khám phá ý tưởng.
Hay trong Autobiography of Red (1998), Carson lại tìm đến thần thoại Hy Lạp để tạo nên một câu chuyện rất hiện đại. Geryon, nhân vật quái vật có cánh trong thần thoại, được bà biến thành một thiếu niên với những trải nghiệm về tình yêu, ham muốn, tổn thương và trưởng thành. Tác phẩm thường được gọi là một "tiểu thuyết bằng thơ", vừa dựa trên chất liệu cổ điển vừa phá vỡ những quy ước quen thuộc của tiểu thuyết và thơ.
Carson cũng đưa những trải nghiệm riêng tư vào các thử nghiệm hình thức của mình. Nox (2010) là một trường hợp đặc biệt. Sau cái chết của người anh trai Michael, Carson tạo nên một tác phẩm tưởng niệm dưới hình thức một cuốn sách được gấp như đàn accordion, đặt trong hộp, kết hợp thơ, bản dịch, thư từ, ảnh gia đình, ghi chép và những mảnh ký ức. Tác phẩm được xây dựng dựa trên bài thơ số 101 của nhà thơ La Mã Catullus, viết về người anh đã mất, qua đó nối nỗi đau riêng của Carson với truyền thống thơ tưởng niệm cổ điển.
Từ thần thoại Hy Lạp, thơ Sappho đến những mất mát riêng tư, Anne Carson liên tục đặt quá khứ và hiện tại vào một cuộc đối thoại mới. Nobel Văn chương 2026 vì thế không chỉ ghi nhận một nhà thơ, nhà văn Canada, mà còn tôn vinh một quan niệm rộng mở về văn chương: khi những hình thức quen thuộc không còn đủ sức chứa một ý tưởng mới, nhà văn phải tự mình tìm ra hình thức ấy.