Chưa quen dùng smartphone, nông dân Thủ đô băn khoăn việc chuyển đổi số

Sáng 14/10, tại Hội nghị Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đối thoại với nông dân Thủ đô năm 2026, câu chuyện ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp nhận được nhiều sự quan tâm.

Một trong những vấn đề được các hợp tác xã đặt ra là công nghệ có thể giúp minh bạch quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng. Tuy nhiên, không ít nông dân vẫn gặp khó ngay từ khâu sử dụng.

"Cầm tay chỉ việc" cho nông dân

Đại diện Hợp tác xã sản xuất tinh bột nghệ và tinh dầu Bà Bé (xã Gia Lâm) cho biết, nhiều hội viên lớn tuổi chưa quen sử dụng điện thoại thông minh, phần mềm quản lý hay các nền tảng số.

Bên cạnh đó, chi phí đầu tư thiết bị, phần mềm, mã QR cũng trở thành trở ngại đối với những cơ sở sản xuất quy mô nhỏ.

Hợp tác xã đề nghị thành phố có chương trình hướng dẫn trực tiếp, đơn giản, dễ thực hiện; đồng thời hỗ trợ lựa chọn thiết bị, phần mềm phù hợp. Các dữ liệu như nhật ký điện tử, vùng sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc cũng cần được kết nối để hạn chế việc kê khai nhiều lần.

Trả lời kiến nghị, ông Cù Ngọc Trang, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, cho rằng với các hợp tác xã nhỏ, chuyển đổi số cần bắt đầu từ nhu cầu thực tế.

Thay vì đầu tư những hệ thống phức tạp, công nghệ trước hết cần giúp người dân giải quyết những công việc thường ngày như ghi chép quá trình sản xuất, quản lý lô hàng, truy xuất nguồn gốc, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm.

"Giải pháp phải phù hợp với điện thoại, điều kiện sản xuất và khả năng sử dụng của người dân, tránh đầu tư những công cụ vượt quá nhu cầu thực tế", ông Trang cho biết.

Đối với HTX Bà Bé, sau hội nghị, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ cử đầu mối chuyên môn phối hợp với UBND xã Gia Lâm và Hội Nông dân khảo sát trực tiếp.

Từ thực tế sản xuất, các đơn vị sẽ xác định công cụ cần thiết, những thiết bị có thể tận dụng, chi phí dự kiến và chính sách hỗ trợ phù hợp.

Theo ông Trang, việc hướng dẫn sẽ thực hiện theo cách "cầm tay chỉ việc", thao tác ngay trên sản phẩm của hợp tác xã, từ ghi nhật ký sản xuất đến xây dựng hồ sơ truy xuất cho từng lô tinh bột nghệ, tinh dầu.

Về kinh phí, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội cho biết Nghị quyết số 59/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi số thông qua phiếu hỗ trợ sử dụng sản phẩm, dịch vụ số thay vì cấp tiền mặt trực tiếp.

Mức hỗ trợ tối đa là 70% chi phí hoặc tối đa 100% trong trường hợp thành phố thực hiện bằng hình thức xã hội hóa, đối với sản phẩm, dịch vụ thuộc danh mục và đáp ứng các điều kiện quy định.

Theo Kế hoạch số 277/KH-UBND, 13 doanh nghiệp công nghệ số cũng cam kết cung cấp miễn phí sản phẩm, dịch vụ phục vụ chuyển đổi số cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, làng nghề.

Tuy nhiên, ông Trang lưu ý "miễn phí" không đồng nghĩa người sử dụng sẽ không phát sinh chi phí trong toàn bộ quá trình sử dụng.

Người dân cần được thông tin rõ thời gian miễn phí, mức phí duy trì sau giai đoạn hỗ trợ, trách nhiệm của đơn vị cung cấp cũng như khả năng chuyển dữ liệu nếu thay đổi phần mềm.

Một thông tin không phải khai nhiều lần

Một vấn đề khác được đặt ra là tình trạng cùng một thông tin nhưng người sản xuất phải khai báo trên nhiều nền tảng khác nhau.

Theo ông Cù Ngọc Trang, nếu mỗi nền tảng yêu cầu một tài khoản, một bộ hồ sơ và cách nhập liệu riêng, chuyển đổi số không những không giảm thủ tục mà còn có thể làm tăng khối lượng công việc cho nông dân.

Do đó, hướng đi của thành phố là chuẩn hóa dữ liệu ngay từ nguồn và tái sử dụng thông tin cho nhiều mục đích khác nhau.

Sở Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường chuẩn hóa thông tin về hợp tác xã, vùng nguyên liệu, sản phẩm và từng lô hàng. Nhật ký sản xuất cũng sẽ từng bước được kết nối với hồ sơ kiểm nghiệm, chứng nhận và mã QR truy xuất nguồn gốc trên cơ sở tận dụng các nền tảng hiện có.

Khi người tiêu dùng quét mã QR, những dữ liệu được phép công khai có thể hiển thị. Cơ quan quản lý cũng khai thác thông tin theo thẩm quyền.

Những dữ liệu đã có như tên, địa chỉ hợp tác xã, vùng sản xuất hay giấy tờ còn hiệu lực sẽ được tái sử dụng. Người sản xuất chủ yếu cập nhật hoạt động mới hoặc những nội dung phát sinh thay đổi.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội cũng nhấn mạnh mã QR chỉ là công cụ phục vụ truy xuất, không thể thay thế hoạt động kiểm nghiệm hay chứng nhận chất lượng.

Giá trị của truy xuất nguồn gốc nằm ở việc dữ liệu phía sau mã QR có chính xác, được cập nhật thường xuyên và xác định rõ người chịu trách nhiệm hay không.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, hiệu quả của chương trình vì thế sẽ không chỉ được đánh giá bằng số phần mềm được đưa vào sử dụng.

Quan trọng hơn là người dân có thực sự sử dụng được công cụ, các lô hàng có hồ sơ truy xuất đầy đủ, số lần phải nhập lại thông tin có giảm và thời gian dành cho ghi chép, quản lý có được rút ngắn.