Đầu tháng 10, anh Dương Đình Tuấn (30 tuổi, trú xã Thạch Xuân, Hà Tĩnh) nhận chở P. (14 tuổi, trú phường Hà Huy Tập) ra Phú Thọ. Khi biết bé gái này đi một mình để gặp người quen qua mạng, anh Tuấn kiểm tra điện thoại của khách đã phát hiện bất thường.
Kẻ xấu gửi các đường link độc hại, dụ bé gái gửi ảnh, video nhạy cảm. Nhận thấy nguy hiểm, nam tài xế đưa bé gái đến cơ quan công an trình báo, giúp em trở về gia đình an toàn.
Môi trường mạng tiềm ẩn nhiều rủi ro
Trao đổi với phóng viên Dân trí, Tiến sĩ Lê Thị Lâm, giảng viên Khoa Tâm lý - Giáo dục - Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, cho rằng đây chỉ là một trong số nhiều nguy cơ mà tuổi vị thành niên có thể gặp khi sử dụng mạng xã hội và thiết bị công nghệ.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Bé gái 14 tuổi suýt gặp nguy hiểm vì người quen qua mạng và được ngăn chặn kịp thời (Ảnh: Công an cung cấp).
Theo bà, thanh thiếu niên, đặc biệt ở lứa tuổi dậy thì, có nhu cầu giao tiếp, kết nối với bạn bè và thế giới xung quanh rất lớn. Đây cũng là hoạt động có ảnh hưởng mạnh đến sự phát triển tâm lý của các em.
"Nếu các em có những mối quan hệ tích cực trong đời sống thực, nhu cầu giao tiếp sẽ được đáp ứng lành mạnh. Nhưng nếu khó hòa nhập, thiếu kỹ năng hoặc các mối quan hệ thực tế không đáp ứng được nhu cầu, các em có thể tìm đến một nơi khác, đó là thế giới ảo", Tiến sĩ Lâm phân tích.
Đáng chú ý, theo Tiến sĩ Lâm, khoảng cách giao tiếp giữa cha mẹ và con cái cũng có thể làm tăng nguy cơ này.
Tiến sĩ Lâm dẫn một khảo sát do bà cùng nhóm nghiên cứu thực hiện với học sinh THCS. Khi được hỏi lần gần nhất trò chuyện với cha mẹ, một số em cho biết đã một tháng không có cuộc trò chuyện thực sự nào.
"Nếu thế giới thực nghèo nàn, nhàm chán, gặp khó khăn trong hòa nhập, khi đó, các em có xu hướng sử dụng thiết bị màn hình và mạng xã hội nhiều hơn", bà nói.
Tiến sĩ Lâm cho rằng môi trường mạng tiềm ẩn nhiều rủi ro, thậm chí có những kẻ chủ động tìm kiếm và khai thác điểm yếu của các em.
Để con dám nói khi gặp nguy hiểm
Theo Tiến sĩ Lâm, gia đình vẫn là điểm tựa quan trọng nhất để giúp các con ứng phó với rủi ro trên môi trường số. Tuy nhiên, cách đồng hành cần thay đổi khi các em bước vào tuổi dậy thì.
Nếu cha mẹ vẫn giao tiếp theo kiểu áp đặt, quản lý quá chặt, trẻ có thể phản ứng hoặc thu hẹp giao tiếp với người lớn. Thay vào đó, cha mẹ cần dành thời gian, lắng nghe và tạo những cuộc trò chuyện cởi mở, bình đẳng. Từ đó, con có thể chia sẻ cả niềm vui, khó khăn và những điều khiến mình sợ hãi.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Trẻ có xu hướng sử dụng thiết bị màn hình và mạng xã hội nhiều (Ảnh minh họa: Đoàn Thủy).
Gia đình cũng nên thống nhất quy tắc sử dụng thiết bị như thời điểm được dùng, không gian nào hạn chế thiết bị và thời lượng sử dụng. Cha mẹ đồng thời phải làm gương cho con.
Một nguyên tắc quan trọng là khuyến khích con của mình thông báo ngay khi gặp rủi ro trên mạng. Cha mẹ cần cam kết không đánh mắng, đổ lỗi hoặc lập tức thu điện thoại khi con chia sẻ sự cố.
"Trẻ sẽ có nỗi sợ rằng nếu thông báo sự việc cho cha mẹ, sẽ bị mắng hoặc bị thu điện thoại. Vì vậy, cha mẹ cần tạo cho con cảm giác rằng khi gặp nguy hiểm, nói ra luôn là lựa chọn an toàn", Tiến sĩ Lâm nói.
Với nhà trường, Tiến sĩ Lâm cho rằng giáo dục an toàn số cần gắn với việc hình thành năng lực số cho học sinh. Các em cần được trang bị kỹ năng nhận diện nguy cơ, bảo vệ thông tin cá nhân, ứng phó khi bị đe dọa và biết tìm kiếm sự trợ giúp.
Cơ quan công an khuyến cáo trẻ em thường chưa đủ khả năng nhận diện và đánh giá các nguy cơ trên không gian mạng.
Người xấu có thể bắt đầu bằng những lời hỏi han, trò chuyện để tạo sự tin tưởng, sau đó chuyển sang nội dung nhạy cảm, yêu cầu hình ảnh riêng tư hoặc gửi đường link độc hại. Từ đó, các đối tượng có thể từng bước tác động, hướng dẫn trẻ thực hiện những hành vi không phù hợp, thậm chí dụ dỗ rời khỏi gia đình.
Vì thế, cơ quan công an đề nghị phụ huynh nên quan tâm thời gian con sử dụng điện thoại. Phụ huynh thay vì ngăn cấm, hãy đồng hành cùng con để sử dụng mạng xã hội an toàn.