Nghệ nhân Bế Thị Bích Dơ đang hướng dẫn chơi đàn tính cho các bạn nhỏ.
Trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, những nghệ nhân dân gian chính là những “người giữ hồn” di sản, đóng vai trò then chốt trong việc lưu giữ và trao truyền giá trị văn hóa truyền thống. Giữa nhịp sống hiện đại len lỏi đến từng xóm bản, tại mảnh đất lịch sử xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng, tiếng đàn tính và câu hát Then vẫn vang lên trầm bổng nhờ tâm huyết của những con người nặng lòng với cội nguồn.
Tiêu biểu cho hành trình thầm lặng ấy là nghệ nhân Bế Thị Bích Dơ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) dân ca Xuân Hòa. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật, từ năm 14 tuổi, bà Dơ đã thấm đượm những làn điệu dân ca Tày qua lời dạy của bác ruột - nghệ nhân Bế Hòa Hưng từng công tác tại đoàn văn công tỉnh Cao Bằng lúc bấy giờ.
Dù bận rộn công tác, niềm đam mê ấy chưa từng tắt. Đến khi về hưu vào năm 2010, bà bắt đầu hiện thực hóa khát vọng bảo tồn văn hóa bằng việc thành lập đội văn nghệ gia đình, rồi sau đó lan rộng ra toàn thôn xóm.
Ông Tô Vũ Ninh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng chụp ảnh lưu niệm cùng CLB hát Then.
Năm 2020, được sự đồng hành của chính quyền địa phương và Hội LHPN huyện Hà Quảng, CLB dân ca Xuân Hòa chính thức ra đời. Từ 20 thành viên ban đầu, đến nay CLB đã quy tụ 50 hội viên.
Không chỉ trực tiếp truyền dạy qua hơn 30 lớp học cho khoảng 230 học viên, bà Dơ còn tích cực sáng tác thêm nhiều lời bài hát mới theo các làn điệu cổ như tàng nặm, tàng bốc, điệu ẻn, phong sư, nàng ới… nhằm làm phong phú thêm kho tàng nghệ thuật dân tộc.
Dưới sự dẫn dắt của bà, CLB không chỉ gìn giữ di sản mà còn tích cực tham gia nhiều hội diễn lớn, góp phần đưa tiếng hát then vươn xa đến các vùng miền trong cả nước.
Với những đóng góp cho việc gìn giữ và phát huy văn hóa dân tộc, năm 2024, bà Bế Thị Bích Dơ được tỉnh Cao Bằng lựa chọn và hoàn thiện hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú.
Chương trình giao lưu văn nghệ “Về với cội nguồn” tại xã Trường Hà, Cao Bằng để lại nhiều cảm xúc cho khán giả.
Điều đáng quý ở bà Dơ là ý thức rất rõ về trách nhiệm của người “giữ lửa”, người thay mặt thế hệ đi trước gìn giữ, nâng niu và trao truyền những giá trị dân ca cho thế hệ sau.
Bởi mỗi câu hát, mỗi làn điệu Then là văn hóa, cần được tiếp nối bằng sự kiên trì, tâm huyết: “Tôi mong rằng sau này CLB sẽ phát triển rộng và lớn hơn, chính quyền địa phương, cơ quan chức năng và đặc biệt là các giới chuyên môn quan tâm hơn nữa về công tác tổ chức đào tạo và hỗ trợ… để các làn điệu di sản được gìn giữ và phát triển”, bà Dơ chia sẻ
Từ những hạt nhân tiêu biểu như nghệ nhân Bế Thị Bích Dơ, công tác bảo tồn văn hóa tại địa phương đang được lan tỏa mạnh mẽ.
Chia sẻ với VTCNews, bà Linh Thanh Tuyền, Chủ tịch UBND xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng, cho biết, nhằm giữ gìn và phát huy điệu hát Then, đàn tính, xã đã triển khai nhiều kế hoạch thiết thực để người dân học tập, lưu giữ và trao truyền cho các thế hệ.
Nhiều câu lạc bộ hát Then, đàn tính biểu diễn tại suối Lê Nin, Cao Bằng.
Thực hiện Dự án 6 thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã Trường Hà đã triển khai đề án “Bảo tồn văn hoá truyền thống thực hiện truyền dạy hát Then đàn tính, hát dân ca dân vũ gắn với du lịch tại xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng năm 2026”.
Theo đó, địa phương đã thành lập lớp truyền dạy hát Then, đàn tính tại xóm Xuân Đại và CLB hát Then tính, dân ca dân vũ tại xóm Đôn Chương.
Đặc biệt, các hoạt động trình diễn đã được tổ chức thành công trong dịp lễ Quốc khánh 2/9 tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó, kết hợp giao lưu văn nghệ với CLB hát Then xã Nam Dong (Lâm Đồng).
Địa phương cũng tích cực thực hiện các MV, video tham gia hội thi “Sắc màu văn hóa Cao Bằng” với tiết mục tốp Then “Bác Hồ về Pác Bó”, đồng thời chuẩn bị tổ chức Liên hoan tiếng hát dân ca và trình diễn trang phục vào cuối tháng 11/2026.
Theo Chủ tịch xã Trường Hà, việc gắn kết nhịp nhàng giữa bảo tồn văn hóa truyền thống với phát triển du lịch không chỉ giúp các làn điệu hát Then, đàn tính sống mãi trong đời sống đồng bào các dân tộc, mà còn tạo thêm điểm nhấn thu hút du khách khi đến với Cao Bằng. Qua đó, những giá trị lịch sử và bản sắc văn hóa cha ông để lại sẽ tiếp tục được nuôi dưỡng, lan tỏa và phát huy mạnh mẽ trong thời kỳ hội nhập.