Đây là sự kiện nghệ thuật chuyên nghiệp quy mô lớn do Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) chủ trì tổ chức nhằm tôn vinh, bảo tồn và phát huy giá trị âm nhạc truyền thống Việt Nam.
Sức sống mới cho âm nhạc truyền thống
Tại gặp gỡ báo chí, NSND Xuân Bắc - Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn khẳng định, với quy mô rất lớn, hội tụ âm sắc 3 miền, cuộc thi nhằm tạo môi trường giao lưu, nâng cao chất lượng nghệ thuật biểu diễn và trao truyền di sản âm nhạc; cũng là điểm hẹn lớn của các nghệ sĩ, đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp và các cơ sở đào tạo trên toàn quốc.
Với slogan Âm sắc Việt, hội tụ, tỏa sáng, ngày hội âm nhạc truyền thống năm nay khẳng định tinh thần tôn vinh những nét đặc trưng độc đáo của từng vùng, miền và dân tộc. Từ tiếng đàn bầu sâu lắng, đàn tranh trong trẻo, đàn nguyệt trữ tình cho đến những âm thanh rộn ràng của không gian văn hóa Tây Nguyên, Nam Bộ hay vùng cao phía Bắc... tất cả cùng hòa quyện tạo nên một bức tranh âm nhạc đa sắc màu.
Sự tham gia đông đảo của các đoàn nghệ thuật từ Bắc, Trung, Nam không chỉ khẳng định uy tín của cuộc thi mà còn thể hiện sự quan tâm sâu rộng của các địa phương đối với việc bảo tồn và phát triển âm nhạc dân tộc trong đời sống đương đại.
Thách thức chuyển đổi số và những đột phá mở rộng không gian sáng tạo
Một trong những vấn đề thu hút sự quan tâm lớn của giới chuyên môn tại cuộc thi năm nay là việc đưa công nghệ số và sự pha trộn dòng nhạc mới vào sân khấu truyền thống.
Trả lời về vấn đề này, NSND Xuân Bắc cho biết, đối với các loại hình nghệ thuật có tính trình diễn cao, việc ứng dụng hiệu ứng ánh sáng, công nghệ màn hình LED, visual... được khuyến khích để tăng trải nghiệm khán giả. Tuy nhiên, với những nhạc cụ mang tính bác học hoặc đặc thù, yếu tố mộc mạc và chuyên sâu chuyên môn vẫn được đặt lên hàng đầu.
Đặc biệt, bên cạnh việc khai thác các bài bản cổ nhạc, làn điệu dân ca truyền thống, BTC cho phép một số bảng thi trình diễn các tác phẩm âm nhạc nước ngoài được chuyển soạn, phối khí cho nhạc cụ dân tộc Việt Nam. Thực tế thời gian qua, nhiều chương trình hòa tấu nhạc cụ dân tộc trình diễn tác phẩm kinh điển thế giới đã chinh phục các nguyên thủ quốc gia và các đoàn khách quốc tế. Việc giao thoa giữa âm hưởng dân tộc với các chất liệu hiện đại như Rock, Pop hay giao hưởng phương Tây được xem là hướng đi tất yếu để đưa di sản âm nhạc đan xen hài hòa vào dòng chảy đương đại.
Nhìn thẳng vào khoảng trống khủng hoảng thiếu nhạc công trẻ
Dù bức tranh tổng thể cho thấy sự chuẩn bị công phu, BTC cho biết thực trạng thiếu hụt lực lượng kế cận trầm trọng tại hầu hết các đơn vị nghệ thuật.
Theo đánh giá từ Cục Nghệ thuật biểu diễn, hầu hết các đơn vị kịch hát truyền thống (tuồng, chèo, cải lương...) cho đến các đoàn ca múa nhạc hiện nay đều không đủ biên chế dàn nhạc dân tộc, việc thu hút đầu vào tại các cơ sở đào tạo vô cùng khó khăn. Nhiều nhạc công đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng vẫn phải "gánh vác" dàn nhạc vì không có người thay thế. Do cơ chế đãi ngộ còn nhiều bất cập, không ít tài năng trẻ dù yêu nghề nhưng không thể sống thuần túy bằng lương cơ quan, buộc phải bươn chải chạy show bên ngoài để trang trải cuộc sống.
Vì thế, theo BTC, không chỉ dừng lại ở một cuộc tranh tài nghệ thuật thuần túy, Cuộc thi độc tấu và hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2026 còn là cơ hội phát hiện, khuyến khích các tài năng trẻ, tạo động lực để đội ngũ nghệ sĩ tìm tòi những phương thức biểu đạt mới.