Trước khi bố mẹ chuyển đến, tôi từng nghĩ việc sống chung khá đơn giản: thêm một chiếc giường, thêm vài bộ bát đũa, sắp xếp lại một phòng ngủ là đủ.
Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, tôi mới nhận ra vấn đề không nằm ở việc nhà có đủ rộng hay không, mà ở chỗ căn nhà vốn được thiết kế hoàn toàn theo thói quen của người trẻ.
Những động tác như cúi xuống lấy đồ, ngồi xổm, nhón chân lấy gia vị hay bước qua một bậc cửa cao vài centimet vốn chẳng đáng để chúng ta chú ý. Nhưng với người lớn tuổi, đó có thể là những thao tác tốn sức, khó giữ thăng bằng và tiềm ẩn nguy cơ té ngã.
Sau khi quan sát sinh hoạt hằng ngày của bố mẹ, tôi quyết định sửa lại một số chi tiết trong nhà. Không phải cải tạo lớn, không đập phá nhiều, nhưng chỉ sau khoảng nửa tháng, căn nhà đã trở nên dễ sử dụng hơn rất nhiều.
1. Lối vào: Thêm chỗ ngồi thay giày
Trước đây, khu vực cửa ra vào chỉ có một tủ giày. Người trẻ đứng thay giày rất nhanh nên chúng tôi chưa từng nghĩ cần thêm ghế.
Nhưng với người lớn tuổi, đặc biệt khi đầu gối không còn khỏe, động tác cúi xuống rồi đứng lên lại khá khó khăn. Có lần, bố mẹ phải vịn vào tường mới đứng dậy được.
Vì vậy, tôi lắp thêm một chiếc ghế gấp có tay vịn ngay cạnh tủ giày. Khi cần thay giày có thể ngồi xuống, còn lúc đứng lên cũng có điểm tựa.
Những đôi giày thường xuyên sử dụng cũng được chuyển tới vị trí vừa tầm tay, tránh việc phải cúi quá thấp hoặc với quá cao.
Một thay đổi rất nhỏ nhưng gần như ngày nào cũng phát huy tác dụng.
2. Phòng khách: Ít đồ hơn lại dễ sống hơn
Trước kia, bàn trà trong phòng khách thường chất đủ thứ: điều khiển, giấy ăn, thuốc, kính, cốc nước, đồ linh tinh.
Với chúng tôi, việc tìm món đồ mình cần không quá khó. Nhưng khi thị lực của bố mẹ giảm đi, một mặt bàn nhiều vật dụng lại khiến mọi thứ trở nên rối mắt.
Tôi quyết định dọn sạch bàn trà, chỉ giữ lại những món thường xuyên sử dụng như điều khiển và giấy ăn. Các vật dụng khác được gom vào giỏ riêng.
Những nút thường dùng trên điều khiển cũng được đánh dấu để người lớn tuổi có thể dễ nhận biết hơn.
Bên cạnh ghế sofa, tôi đặt thêm một chiếc bàn nhỏ để bố mẹ để kính, cốc nước và những vật dụng cần dùng thường xuyên. Khi ngồi xuống, mọi thứ đều nằm trong tầm tay, không phải đứng lên đi tìm nhiều lần.
Đến lúc này tôi mới hiểu, với người lớn tuổi, một căn phòng dễ sử dụng đôi khi quan trọng hơn một căn phòng trông thật gọn theo tiêu chuẩn của người trẻ.
3. Ban công: Chỉ 3cm cũng có thể là một bậc quá cao
Giữa phòng khách và ban công nhà tôi có một bậc nhỏ, chênh khoảng 3cm.
Từ trước đến nay, cả gia đình chưa ai từng vấp nên gần như không để ý tới nó. Nhưng với người lớn tuổi, thị lực và khả năng giữ thăng bằng giảm dần, ngay cả một độ chênh nhỏ cũng có thể trở thành điểm dễ vấp.
Tôi dùng một tấm thảm dốc để xử lý phần chuyển tiếp giữa hai mặt sàn.
Sau khi làm xong, việc đi lại giữa phòng khách và ban công thuận tiện hơn hẳn. Điều thú vị là robot hút bụi cũng có thể di chuyển qua khu vực này dễ dàng hơn.
4. Nhà bếp: Đưa những thứ hay dùng về đúng tầm tay
Nhà bếp là nơi tôi thay đổi khá nhiều.
Trước kia, nồi chảo được cất trong tủ dưới, gia vị lại nằm trong tủ treo tường. Cách bố trí này giúp mặt bếp trông gọn, nhưng lại buộc người sử dụng phải liên tục cúi xuống hoặc nhón chân.
Khi nhìn bố mẹ loay hoay lấy một chiếc nồi hoặc với lọ gia vị, tôi mới nhận ra cách cất đồ trước đây không còn phù hợp.
Tôi chuyển những chiếc nồi, chảo thường dùng lên giá gần bếp; gia vị cũng được đặt trên kệ mặt bàn. Các tủ cao và tủ thấp chỉ dùng để cất những món ít sử dụng.
Giá dao gắn nam châm trên tường cũng được thay bằng giá dao đặt trên mặt bàn để việc lấy và cất dao dễ kiểm soát hơn.
Nguyên tắc rất đơn giản: đồ sử dụng thường xuyên nên nằm trong khoảng từ ngang thắt lưng tới ngang vai. Những vị trí quá cao hoặc quá thấp chỉ nên dành cho đồ ít dùng.
5. Phòng tắm: Đây mới là nơi cần ưu tiên nhất
Nếu phải chọn một khu vực cần cải tạo đầu tiên cho gia đình có người lớn tuổi, tôi sẽ chọn phòng tắm.
Sàn ẩm, trơn, nhiều thao tác đứng lên – ngồi xuống khiến nơi này dễ xảy ra sự cố hơn những khu vực khác.
Tôi lắp thanh vịn chắc chắn cạnh bồn cầu và khu vực vòi sen. Việc lắp đặt được giao cho thợ chuyên nghiệp để đảm bảo thanh vịn chịu lực tốt, bởi đây không phải món đồ trang trí mà là điểm tựa thực sự.
Sàn được bổ sung thảm chống trượt, dép đi trong nhà cũng đổi sang loại có độ bám tốt hơn.
Bàn chải đánh răng, khăn mặt và những vật dụng bố mẹ thường dùng được lấy khỏi tủ gương rồi đặt vào một chiếc giỏ riêng trên mặt bàn.
Thay vì bắt người lớn tuổi phải nhớ món đồ nằm ở ngăn nào, tôi chọn cách để mọi thứ dễ nhìn thấy và dễ lấy nhất có thể.
6. Phòng ngủ: Ánh sáng và điểm tựa quan trọng hơn đồ trang trí
Bố mẹ không yêu cầu thay đổi nhiều trong phòng ngủ. Điều họ phàn nàn rõ nhất là ánh sáng quá tối.
Tôi thay đèn trần sáng hơn, đồng thời đặt thêm đèn ngủ bên cạnh giường.
Một tay vịn cũng được lắp ở phía giường thường nằm, giúp người lớn tuổi có điểm tựa khi ngồi dậy hoặc nằm xuống.
Đáng tiền nhất có lẽ là những chiếc đèn cảm biến chuyển động được đặt dọc lối đi từ giường tới phòng tắm.
Ban đêm, khi thức dậy đi vệ sinh, ánh sáng tự động bật ở tầm thấp, đủ nhìn đường nhưng không quá chói. Bố mẹ không còn phải mò mẫm tìm công tắc trong bóng tối.
Sau khi sửa nhà, tôi rút ra 3 nguyên tắc
Nhìn lại toàn bộ những thay đổi, tôi nhận ra việc cải tạo nhà cho người lớn tuổi thực ra không quá phức tạp.
Thứ nhất, những vật dụng thường xuyên sử dụng nên được đặt ở nơi dễ nhìn, dễ lấy.
Người trẻ thường thích giấu mọi thứ vào tủ để căn nhà trông gọn gàng. Nhưng khi thị lực và trí nhớ giảm, việc mở nhiều ngăn tủ để tìm đồ lại trở thành bất tiện.
Thứ hai, hạn chế tối đa việc phải cúi người, ngồi xổm hoặc nhón chân.
Những món thường dùng nên được đặt trong khoảng từ ngang thắt lưng đến ngang vai. Những vị trí thấp hơn đầu gối hoặc cao hơn vai chỉ nên dùng cho đồ ít sử dụng.
Thứ ba, ưu tiên phòng chống té ngã.
Những chiếc ghế thấp, thảm nhỏ, dây điện, đồ vật đặt dưới sàn hoặc những bậc cao thấp tưởng như vô hại đều có thể trở thành nguy cơ với người lớn tuổi. Phòng tắm, lối đi ban đêm và những vị trí chuyển tiếp giữa các mặt sàn càng cần được chú ý.
Điều đáng nói là toàn bộ việc thay đổi này không cần một khoản tiền quá lớn. Bản gốc cho biết tổng chi phí chỉ hơn 1.000 nhân dân tệ, chủ yếu dành cho đèn cảm biến, tay vịn, ghế gấp, thảm chống trượt và một số đồ dùng nhỏ.
Sau cùng, thứ thay đổi nhiều nhất không phải căn nhà mà là cách tôi nhìn về chuyện sống cùng cha mẹ già.
Khi còn trẻ, chúng ta thường thiết kế nhà theo tiêu chí đẹp, gọn và tiện cho chính mình. Nhưng khi cha mẹ lớn tuổi, một căn nhà tốt lại cần thêm vài tiêu chuẩn khác: bước đi không phải dè chừng, đứng lên có chỗ vịn, lấy đồ không cần cúi quá thấp, và thức dậy giữa đêm vẫn có ánh sáng dưới chân.
Đó đều là những chi tiết rất nhỏ.
Nhưng đôi khi, cảm giác an tâm của tuổi già lại được tạo nên từ chính những điều nhỏ như vậy.