Liên hợp quốc xác định già hóa dân số là một trong những xu hướng nổi bật của thế kỷ 21, có tác động sâu rộng đến mọi khía cạnh xã hội.
Tại Đức, trong năm 2025, quốc gia châu Âu này ghi nhận khoảng 650.000 trẻ được sinh ra, giảm so với 677.000 trẻ của năm trước đó, trong khi số người qua đời ở cả hai năm đều xấp xỉ một triệu người.
Theo số liệu được công bố hồi cuối tháng 7/2026, Hàn Quốc là một trong số các quốc gia châu Á cũng đang chịu tác động bởi tốc độ già hóa dân số nhanh chóng với số người từ 65 tuổi trở lên nhiều gấp hơn hai lần số trẻ em dưới 15 tuổi, trong khi tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động lần đầu tiên giảm xuống dưới ngưỡng 70%.
Già hóa dân số cùng với tỷ lệ sinh thấp còn đang đặt các nước trước “quả bom hẹn giờ” của suy giảm dân số.
Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) dự báo, dân số Liên minh châu Âu (EU) sẽ bắt đầu giảm từ năm 2029 do tỷ lệ sinh duy trì ở mức thấp trong thời gian dài và quá trình già hóa dân số, trong khi lượng người di cư không đủ để bù đắp mức suy giảm tự nhiên.
Theo dự báo, dân số EU sẽ đạt đỉnh khoảng 453,3 triệu người vào năm 2029 trước khi bước vào giai đoạn suy giảm kéo dài. Đến năm 2100, dân số toàn khối có thể giảm xuống còn khoảng 399 triệu người.
Lý do tỷ lệ sinh thấp là bởi nhiều người trẻ trì hoãn hoặc từ bỏ kế hoạch sinh con do lo ngại tình trạng thiếu nhà ở, giá thuê tăng cao, dịch vụ trông trẻ thiếu ổn định, tài chính khó khăn khi phải giảm giờ làm sau sinh…
Không thể phủ nhận rằng, số người cao tuổi gia tăng là minh chứng cho sự hiệu quả của các chương trình chăm sóc y tế ở các nước, giúp tăng tuổi thọ của người dân.
Tuy vậy, nền kinh tế già hóa cũng đối mặt nhiều thách thức, như sự thiếu hụt lực lượng lao động hay những áp lực gia tăng với hệ thống y tế, phúc lợi xã hội.
Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đã thay đổi cách tiếp cận vấn đề, nỗ lực phát triển “kinh tế bạc” với các sản phẩm, dịch vụ dành cho người cao tuổi để đưa họ trở thành một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.
Pháp hiện chú trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đưa các giải pháp vào ứng dụng rộng rãi, tạo ra nền kinh tế-xã hội thích ứng quá trình già hóa dân số.
Theo Bộ Kinh tế Pháp, “kinh tế bạc” bao gồm toàn bộ các hoạt động kinh tế và công nghiệp phục vụ người từ 60 tuổi trở lên, với mục tiêu không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người cao tuổi, mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống, giúp họ duy trì khả năng tự chủ và sống khỏe mạnh lâu hơn.
Pháp đã triển khai phát triển “kinh tế bạc” từ năm 2013 với việc thành lập Ủy ban Kinh tế bạc quốc gia. Ở châu Á, Malaysia cũng đang hướng tới khai thác mạnh mẽ nền “kinh tế bạc”.
Diễn đàn Kinh tế bạc được Malaysia tổ chức nhằm thu hút các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo doanh nghiệp, học giả, đại diện các tổ chức xã hội và chuyên gia chăm sóc sức khỏe ở trong và ngoài Malaysia tham gia, cùng thảo luận về các chiến lược chuyển đổi từ già hóa dân số thành cơ hội kinh tế.
Các nhà phát triển công nghệ tại một số quốc gia châu Á cũng đang nghiên cứu thế hệ robot mới nhằm hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi và người khuyết tật trong đời sống hằng ngày.
Với nguồn tri thức và kinh nghiệm quý báu, người cao tuổi hoàn toàn có thể tích cực đóng góp vào sự phát triển chung của toàn xã hội.
Thông qua đẩy mạnh phát triển “kinh tế bạc” với các chính sách về chăm sóc sức khỏe, phát triển công nghệ, các nước đang thể hiện năng lực chủ động thích ứng, biến thách thức từ già hóa dân số thành cơ hội cho phát triển.
PHƯƠNG NAM