Sau khi nghỉ việc, tôi chuyển sang cộng tác với một số công ty du lịch. Do thời gian làm việc trong tháng không cố định, chủ yếu nhận làm theo từng tour nên tôi không ký hợp đồng lao động mà ký hợp đồng cộng tác mỗi tour.
Hai bên cũng không có thỏa thuận về thời gian làm việc cố định hay việc tôi phải làm việc thường xuyên cho công ty.
Gần đây, tôi nghe một số người trong ngành nói rằng từ trước đến nay, cứ ký hợp đồng cộng tác là có thể phải đóng BHXH bắt buộc, nếu không doanh nghiệp sẽ bị xử phạt. Thông tin này khiến tôi khá hoang mang.
Tôi vẫn nghĩ rằng chỉ người ký hợp đồng lao động mới thuộc diện đóng BHXH bắt buộc, còn người làm việc theo từng tour, nhận tiền theo từng hợp đồng cộng tác như tôi thì không.
Xin hỏi, trường hợp của tôi có thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc không? Việc hai bên gọi là "hợp đồng cộng tác" có quyết định nghĩa vụ đóng BHXH hay không?
Độc giả Minh Phúc
Thạc sĩ luật Nguyễn Trúc Anh tư vấn:
Đứng trước bối cảnh cơ quan BHXH đang tăng cường rà soát tình hình tham gia BHXH tại các đơn vị hiện nay, tôi thấu hiểu những thắc mắc và trăn trở mà bạn đang gặp phải khi ký hợp đồng cộng tác với các công ty du lịch, nhưng để xác định có phải đóng BHXH không, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, cần làm rõ các yếu tố sau đây:
Thứ nhất, kể cả khi giữa bạn và công ty du lịch thỏa thuận bằng tên gọi khác, nhưng hợp đồng có nội dung thể hiện liên quan đến việc làm, có trả công, tiền lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì cũng được xem là hợp đồng lao động.
Thứ hai, theo Điểm a Khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên cũng thuộc đối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc.
Thứ ba, theo Khoản 5 Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định nếu người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, mà không hưởng tiền lương từ đủ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì người lao động không phải đóng BHXH của tháng đó, trừ khi giữa hai bên có thỏa thuận về việc đóng BHXH với căn cứ đóng bằng căn cứ đóng BHXH gần nhất.
Như vậy, trong trường hợp bạn ký hợp đồng cộng tác nhưng có thời hạn hợp đồng chưa đủ 01 tháng hoặc có thời hạn hợp đồng đủ 01 tháng nhưng tổng thời gian không hưởng lương từ đủ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không phải đóng BHXH của tháng đó, trừ khi các bên có thỏa thuận về việc đóng BHXH.
Với các trường hợp còn lại, người lao động và người sử dụng lao động cùng có trách nhiệm tham gia BHXH bắt buộc. Trong trường hợp vi phạm, tùy đối tượng thực hiện và hành vi cụ thể sẽ áp dụng mức phạt khác nhau theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng có hiệu lực áp dụng từ ngày 10/09/2026. Cụ thể:
- Trường hợp người lao động thỏa thuận với người sử dụng lao động không tham gia BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp hoặc tham gia không đúng đối tượng hoặc tham gia không đúng mức quy định hoặc tham gia không đúng thời hạn quy định thì bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng, theo Điểm a Khoản 2 Điều 48 Nghị định 283.
- Trường hợp người sử dụng lao động không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia BHXH bắt buộc trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết hạn thì bị phạt từ 5.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng tùy theo số lượng người lao động bị vi phạm, theo Khoản 2 Điều 43 Nghị định 283.