Việc bà Nguyễn yêu cầu hủy hôn nhân trái pháp luật của người chồng quá cố là ông Huỳnh với bà Lê (69 tuổi, người liên quan) đã được TAND TP HCM giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.
Theo bản án có hiệu lực pháp luật vừa được công bố, dù ông Huỳnh có đăng ký kết hôn với bà Lê tại UBND xã nhưng quan hệ này theo quy định là trái pháp luật nên tòa tuyên hủy, bởi hôn nhân thực tế của ông Huỳnh với người vợ đầu đang có hiệu lực.
Theo nội dung vụ kiện, bà Nguyễn và ông Huỳnh chung sống với nhau từ trước năm 1975, có một con chung, nay 50 tuổi.
Bà Nguyễn trình bày do điều kiện chiến tranh, loạn lạc và một số lý do khác, hai người không thể đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền. Việc chung sống được gia đình hai bên chứng kiến, đồng thuận. Họ cùng chăm sóc, nuôi dạy con và xây dựng gia đình.
Khoảng năm 2001-2002, bà Nguyễn chuyển sang sống với con trai để tiện phụ giúp. Tuy nhiên, bà và ông Huỳnh vẫn thường xuyên qua lại, chăm sóc nhau, không yêu cầu tòa án giải quyết ly hôn.
Sau này, bà Nguyễn phát hiện ông Huỳnh đã đăng ký kết hôn với bà Lê, 69 tuổi, tại UBND xã nơi ông bà sinh sống và đăng ký khai sinh cho con trai. Cho rằng cuộc hôn nhân này trái pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình, năm 2023 bà yêu cầu tòa tuyên hủy.
Con trai của bà Nguyễn xác nhận mình là con trai duy nhất của ông Huỳnh, đồng thời cho biết không biết cha đăng ký kết hôn với bà Lê. Theo anh, lúc sinh thời, cha mình không biết chữ. Ông đề nghị tòa xem xét hủy cuộc hôn nhân này.
Những người làm chứng là các anh chị em của bà Nguyễn và ông Huỳnh cũng xác nhận hai người từng tổ chức cưới hỏi với sự chứng kiến của gia đình hai bên và chung sống từ trước năm 1975. Từ trước đến nay các sự kiện hiếu hỉ, đám giỗ trong gia đình bà Nguyễn đều là người tổ chức.
Trình bày với tòa, bà Lê cho biết đã yêu và chung sống với ông Huỳnh từ khoảng năm 1999, đến năm 2006 thì đăng ký kết hôn. Cả hai không có con chung. Bà không đồng ý với yêu cầu của bà Nguyễn, cho rằng mình không biết và cũng không quan tâm việc ông Huỳnh có con hay không.
Theo bà Lê, người yêu cầu hủy kết hôn phải có nghĩa vụ chứng minh cuộc hôn nhân trái pháp luật.
Vì sao hôn nhân sau bị hủy?
Cuối năm ngoái, TAND khu vực 8, TP HCM, mở phiên họp sơ thẩm, chấp nhận yêu cầu của bà Nguyễn, tuyên hủy việc kết hôn trái pháp luật giữa ông Huỳnh và bà Lê.
Theo HĐXX, dù không đăng ký kết hôn, bà Nguyễn và ông Huỳnh từng tổ chức bữa cơm ra mắt hai họ, được gia đình hai bên thừa nhận và chứng kiến. Hàng xóm cũng biết rõ mối quan hệ này, thể hiện qua các văn bản trình bày ý kiến có xác nhận chữ ký của địa phương nơi cư trú. Họ cũng có con chung.
Đây là những điều kiện được pháp luật xác định là hôn nhân thực tế theo quy định tại Nghị quyết 35/2000 của Quốc hội và Thông tư liên tịch 01/2001 của TAND Tối cao - VKSND Tối cao - Bộ Tư pháp và Án lệ 53/2022.
Tại thời điểm đăng ký kết hôn với bà Lê, ông Huỳnh vẫn có quan hệ hôn nhân với bà Nguyễn. Việc kết hôn sau đó vì thế vi phạm quy định của Luật Hôn nhân và gia đình về các hành vi bị cấm, trong đó có kết hôn khi đang có vợ hoặc có chồng.
Không đồng ý với quyết định này, bà Lê kháng cáo. Bà cho rằng lúc sinh thời, ông Huỳnh từng nói chưa kết hôn với ai, nên bà tin mình là vợ hợp pháp. Theo bà, việc hủy hôn nhân sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích của mình.
Xem xét kháng cáo, TAND TP HCM xác định cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu của bà Nguyễn là có căn cứ, đúng pháp luật nên giữ nguyên.
Việc bà Lê cho rằng ông Huỳnh nói chưa kết hôn với ai, tòa giải thích có những trường hợp quan hệ chung sống được công nhận là hôn nhân thực tế. Vì vậy, việc một người không đăng ký kết hôn không đồng nghĩa chắc chắn người đó không có quan hệ hôn nhân được pháp luật công nhận với người khác.
Bình Nguyên
* Tên nhân vật đã thay đổi