Cư dân hòn đảo biệt lập chưa từng nhìn thấy ô tô và cuộc sống hiện đại

Tiếng đất nứt và cuộc sơ tán chưa từng có

Nằm giữa Đại Tây Dương, đảo Tristan da Cunha được xem là một trong những hòn đảo có người sinh sống xa xôi nhất hành tinh. Đây là lãnh thổ hải ngoại của Anh. Nơi này gần như cách biệt với phần còn lại của thế giới. 

Hòn đảo nằm gần giữa Cape Town (Nam Phi) và Rio de Janeiro (Brazil), cách vùng đất có dân cư gần nhất hơn 2.400km. Muốn đến đảo, du khách phải đi tàu trong khoảng 7 ngày.

Cuộc sống của cư dân trên đảo từng diễn ra theo nhịp điệu riêng suốt nhiều thế hệ. Họ đánh cá, trồng khoai tây, chăn nuôi gia súc và tự cung tự cấp phần lớn nhu yếu phẩm.

Tiền gần như không được sử dụng trong sinh hoạt thường ngày, còn những phương tiện và tiện nghi phổ biến ở các đô thị lớn trên thế giới lại là điều xa lạ với họ.

Trên đảo có một núi lửa vốn ngủ yên khoảng 150 năm kể từ khi Tristan da Cunha hình thành khu dân cư ổn định. Nhưng vào tháng 10/1961, những trận động đất liên tiếp xuất hiện. Mặt đất bắt đầu nứt toác cách ngôi làng chính Edinburgh of the Seven Seas chỉ vài trăm mét. Khói, lửa và dung nham trào lên từ lòng đất, đe dọa khu dân cư.

Một nhân chứng sống sót trên đảo từng kể lại với BBC trong bộ phim tài liệu năm 1998. Người này cho biết, đầu tiên, họ nghe thấy tiếng rung chuyển, sau đó mặt đất tự nhiên nứt ra. Rồi khói và lửa bắt đầu phun lên từ lòng đất.

Trước nguy cơ dung nham tràn vào khu dân cư, người dân vội vã đưa thuyền đánh cá xuống biển, sơ tán đến đảo Nightingale gần đó. Một phóng viên BBC khi ấy mô tả khu vực đang rung chuyển vì động đất, phần phía Đông của hòn đảo nứt vỡ và sụp xuống.

Ngày hôm sau, một tàu chở khách của Hà Lan tình cờ có mặt trong khu vực đã đến hỗ trợ. Chỉ trong vài giờ, toàn bộ 264 cư dân được đưa lên tàu, rời khỏi hòn đảo đang bị núi lửa đe dọa.

Họ gần như phải bỏ lại mọi thứ. Những vật dụng ít ỏi được mang theo chỉ là một số đồ dùng thiết yếu. Những chiếc thuyền đánh cá cũng được đưa sang Anh, sau đó cất trong vườn nhà nơi họ được bố trí sinh sống.

Nhiều tuần sau, cộng đồng này được đưa đến một căn cứ không quân cũ gần Southampton, thành phố cảng ở bờ Nam nước Anh.

Lần đầu nhìn thấy ô tô, tivi và cuộc sống phải dùng tiền

Việc đặt chân đến Anh khiến người dân Tristan da Cunha choáng ngợp. Trước đó, nhiều người chưa từng nhìn thấy ô tô, xe đạp, tivi, cửa hàng hay những con đường đông đúc. Họ cũng chưa từng phải điền vào các biểu mẫu thuế thu nhập.

Trong một chương trình của BBC năm 1963, phóng viên Tim Brinton nhận xét những điều tưởng như bình thường với người Anh lại hoàn toàn xa lạ với cộng đồng này. Trên hòn đảo, tiền không được sử dụng phổ biến. Thuyền là phương tiện kiếm sống, còn sinh kế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và đánh bắt.

Trước khi được sơ tán sang Anh, trong khoảng 150 năm, cư dân nơi đây duy trì lối sống tự cung tự cấp, gần như đứng ngoài những biến đổi của thế giới công nghiệp.

Sự khác biệt không chỉ nằm ở những phương tiện hiện đại mà còn ở cách tổ chức cuộc sống. Người dân vốn quen làm việc theo mùa vụ, thời tiết và điều kiện tự nhiên, nay phải thích nghi với giờ giấc lao động cố định.

Ông Gerald - cha của Joey Repetto - cho biết, việc làm theo lịch trình từ 9h đến 17h là điều khó khăn. Ông mô tả cảm giác phải thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi sáng, đến một nơi cố định và lặp lại một công việc suốt cả tuần, khác hẳn nhịp sống linh hoạt trước đây. Trong cuộc phỏng vấn với BBC vào năm 1963, ông cho biết từng bị ho liên tục khi tới nơi ở mới vì nhiều khói.

Một người dân khác có tên Mary Swain cũng bị mệt mỏi bởi áp lực tài chính. Bà cho biết, với cuộc sống tại Anh, người dân cần tiền để trang trải cuộc sống, trong khi trên đảo, nếu không có tiền, họ vẫn có thể tự trồng khoai tây và đi đánh cá để có thức ăn.

“Ở Tristan, nếu không có tiền, chúng tôi cũng chẳng bận tâm. Tôi vẫn có thể ra ngoài lấy khoai tây của mình, vẫn có thể đi bắt cá”, bà chia sẻ.

Sự khác biệt về nếp sống còn thể hiện qua cách người dân nhìn nhận vấn đề an ninh. Trên đảo, dù chỉ có một cảnh sát mặc đồng phục Anh, tội phạm gần như không xảy ra.

Dù vậy, cuộc sống ở Anh cũng mang đến những trải nghiệm thú vị, nhất là với người trẻ. Một số thanh thiếu niên thích mặc vest Italia, nghe nhạc qua máy hát đĩa và say mê nhạc đồng quê.

Trở về quê nhà sau 2 năm xa cách

Dù có cơ hội tiếp xúc với nhiều tiện nghi hiện đại, phần lớn người dân Tristan da Cunha vẫn mong muốn trở về hòn đảo quê hương.

Năm 1962, chính quyền Anh cử một đoàn khảo sát đến đánh giá tình hình. Dù núi lửa vẫn còn bốc khói, các nhà địa chất nhận định nó đã trở lại trạng thái ngủ yên.

Điều bất ngờ là ngôi làng Edinburgh of the Seven Seas không bị phá hủy nghiêm trọng như lo ngại ban đầu. Dòng dung nham đổi hướng vào phút cuối và chảy ra biển.

Một số mái nhà tranh bị cháy, nhưng phần lớn những ngôi nhà nhỏ vẫn còn nguyên vẹn. Tuy nhiên, trong thời gian cư dân vắng mặt, một số căn nhà bị lục soát, gia súc bị những thủy thủ đi ngang qua lấy trộm.

Nhiều vật nuôi vẫn sống sót. Số lượng gà thậm chí tăng lên, trong khi đàn chó đi hoang và giết chết cừu. Đàn bò vẫn có thể tự kiếm ăn trên những bãi cỏ xanh tốt, thậm chí còn có thêm bê con. Dù dung nham đã phủ lên các bãi biển, việc trở về sinh sống được đánh giá là khả thi.

Tham gia cuộc bỏ phiếu kín, 148 người ủng hộ việc trở về. Một nhóm đi trước được cử về đảo để gieo trồng vụ khoai tây. Đến tháng 11/1963, phần lớn cư dân đã trở lại Tristan da Cunha, khép lại hơn hai năm sống xa quê nhà.

Elaine Repetto, người sinh ra trên đảo nhưng rời đi vào năm 1984, lý giải sức gắn bó đặc biệt ấy với BBC trong một cuộc phỏng vấn năm 1998. Bà cho rằng cư dân Tristan da Cunha có tính độc lập mạnh mẽ, quen đối mặt với thiên nhiên khắc nghiệt và dựa vào nhau để tồn tại.

Theo bà Elaine, vụ phun trào năm 1961 đã trở thành dấu mốc định hình cách cộng đồng nhìn nhận bản thân cũng như mối quan hệ với thế giới bên ngoài.

Ngọn núi lửa vẫn còn bốc khói trên đảo là lời nhắc nhở về biến cố từng khiến toàn bộ cư dân phải rời bỏ quê hương, nhưng cũng cho thấy sức mạnh gắn kết của một cộng đồng nhỏ bé giữa đại dương.

Theo BBC