Ismael "El Mayo" Zambada García đã lãnh đạo băng đảng Sinaloa - một trong những băng đảng ma túy lớn nhất Mexico - trong gần bốn thập kỷ, xây dựng tổ chức này thành đế chế tội phạm toàn cầu.
Khả năng giữ kín danh tính và tránh sự chú ý của El Mayo, trái ngược với cộng sự cũ - ông trùm Joaquín "El Chapo" Guzmán Loera, giúp hắn liên tục nằm ngoài tầm với của lực lượng thực thi pháp luật.
Từ nông dân nghèo đến ông trùm
Khi bào chữa cho thân chủ, luật sư Frank Perez cố gắng khắc họa El Mayo như một người chịu ảnh hưởng từ môi trường sống xung quanh.
Phát biểu trước tòa, El Mayo cũng tiếp tục lập luận này. Hắn nói mình "lớn lên trong một môi trường mà bạo lực và tội phạm dường như là điều bình thường", nhưng thừa nhận: "Tôi biết đó không phải lời bào chữa. Đến một thời điểm, mỗi người đều phải chịu trách nhiệm về những quyết định của mình".
El Mayo sinh ra trong một gia đình nông dân tự cung tự cấp ở vùng nông thôn bang Sinaloa. Hắn nghỉ học sau khi hết lớp 6, cha qua đời vì ung thư não khi 12 tuổi. El Mayo sau đó tiếp quản trang trại của gia đình và chịu trách nhiệm chu cấp cho 6 chị em vì là con trai cả.
Năm 19 tuổi, El Mayo bắt đầu biết đến hoạt động buôn bán ma túy thông qua một người bạn lớn tuổi. Người này đưa hắn lên vùng núi cách ngôi làng khoảng một giờ đi đường, trồng cần sa và ngụy trang bằng cách xen kẽ với những hàng ngô trên cùng một mảnh đất.
Vụ thu hoạch đầu tiên, sản lượng khoảng 27 kg cần sa chỉ mang lại cho hắn chưa đến 400 USD. Vì vậy, trong năm tiếp theo, El Mayo mở rộng diện tích trồng cần sa, tăng sản lượng qua từng năm.
Từ khởi đầu đó, El Mayo dần xây dựng quan hệ với những người khác trong hoạt động buôn bán cần sa và thuốc phiện. Băng đảng Sinaloa, ban đầu được biết đến với tên gọi Liên đoàn Mexico (Mexican Federation), từng bước hình thành.
"Qua nhiều năm, El Mayo dần vươn lên trở thành một trong những nhân vật quyền lực nhất trong hoạt động buôn bán ma túy", bản ghi nhớ bào chữa nêu.
Ông trùm khét tiếng Ismael "El Mayo" Zambada García. Ảnh: Insightcrime
Theo chính phủ Mỹ, từ cuối những năm 1980 cho đến khi El Mayo bị bắt, băng đảng Sinaloa đã đưa vào Mỹ lượng lớn ma túy chết người, trong đó có cocaine, heroin, methamphetamine và fentanyl; đồng thời rửa hàng tỷ USD lợi nhuận từ hoạt động buôn bán ma túy và chuyển số tiền này trở lại Mexico.
Băng đảng còn sản xuất hàng nghìn kg fentanyl tại các phòng thí nghiệm ở cả vùng nông thôn lẫn những thành phố lớn của Mexico, sau đó đưa số ma túy này vào Mỹ tiêu thụ.
Kế hoạch bắt cóc El Mayo
Theo lời khai của El Mayo được luật sư công bố tháng 8/2024, ông trùm được Joaquín Guzmán López mời đến một cuộc gặp tại khu nghỉ dưỡng kiêm địa điểm tổ chức sự kiện ở ngoại ô Culiacán, thủ phủ bang Sinaloa. Cuộc gặp dự kiến diễn ra lúc 11h ngày 25/7/2024, với sự tham gia của một số chính trị gia địa phương.
Joaquín, một trong 4 con trai của El Chapo, là thủ lĩnh chủ chốt của nhóm Los Chapitos, phụ trách các hoạt động hậu cần, tài chính và mạng lưới phân phối ma túy quốc tế của băng Sinaloa.
El Mayo tin mình sẽ gặp Thống đốc bang Sinaloa Rubén Rocha Moya và cựu thị trưởng Culiacán Héctor Melesio Cuén để giải quyết bất đồng liên quan đến việc điều hành Đại học Tự trị Sinaloa. Hắn cũng nói đã biết Joaquín từ nhỏ và vẫn duy trì liên lạc với nhóm Los Chapitos, dù hai phe trong băng đảng Sinaloa có những bất đồng quyền lực.
Khi đến nơi, El Mayo nhìn thấy nhiều người mang súng, mặc quân phục màu xanh lá cây. Hắn cho rằng đây là những tay súng thuộc phe Los Chapitos. Theo lời kể, sau khi chào cựu thị trưởng, El Mayo được Joaquín đề nghị đi theo vào một phòng riêng.
Tuy nhiên, cuộc gặp thực chất là cái bẫy đã được chuẩn bị trước.
Theo nội dung thỏa thuận nhận tội của Joaquín được Bộ Tư pháp Mỹ công bố, trước cuộc gặp, Joaquín đã cho tháo phần kính của một cửa sổ lớn sát trần trong căn phòng được chọn. Khi El Mayo đi vào, Joaquín đóng và khóa cửa.
Ngay sau đó, nhiều người đàn ông có vũ trang do Joaquín bố trí trèo qua cửa sổ đã tháo kính, khống chế El Mayo. Họ còng tay, trùm túi lên đầu ông trùm rồi đưa ra ngoài qua chính ô cửa này.
El Mayo bị đặt nằm ngang trên đùi những người đàn ông ngồi ở ghế sau một chiếc xe bán tải đang chờ sẵn. Joaquín cũng lên xe. Nhóm này di chuyển khoảng 10-15 phút đến một đường băng gần đó, nơi một chiếc máy bay cỡ nhỏ đã đợi sẵn.
Những người đàn ông đưa El Mayo lên máy bay, sau đó Joaquín và phi công cũng lên khoang. El Mayo bị trói bằng dây rút nhựa vào ghế. Sau khi máy bay cất cánh, Joaquín pha một loại đồ uống có chứa thuốc an thần, đưa cho El Mayo và tự uống một phần. Máy bay sau đó bay từ Mexico vào Mỹ, hạ cánh tại bang New Mexico.
Mưu tính phía sau màn phản bội
Theo công tố viên Mỹ, Joaquín tổ chức vụ bắt cóc một phần với hy vọng được chính phủ Mỹ ghi nhận sự hợp tác, qua đó có lợi cho bản thân và em trai. Tuy nhiên, công tố viên khẳng định Washington không yêu cầu, xúi giục, chấp thuận hay ủng hộ hành động này. Joaquín sẽ không được ghi nhận là người hợp tác vì vụ bắt cóc, và em trai hắn cũng không được hưởng lợi từ việc đó.
Thực tế, Joaquín đã có những cuộc đàm phán kéo dài với giới chức Mỹ về khả năng tự ra đầu thú. Theo Reuters, các đặc vụ Mỹ chỉ nhận được thông báo vào phút chót rằng hắn sẽ bay đến cùng một nhân vật cấp cao mà Washington đã truy lùng suốt khoảng bốn thập kỷ. Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) và Cơ quan Điều tra An ninh Nội địa (HSI) phải huy động nhân viên từ các văn phòng tại El Paso đến sân bay gần đó. Họ gần như chỉ kịp có mặt khi máy bay hạ cánh.
Hai người đàn ông bước xuống máy bay và bị các đặc vụ liên bang bắt giữ. Bộ Tư pháp Mỹ xác nhận cả El Mayo và Joaquín bị bắt ngày 25/7/2024 tại El Paso.
Tin tức về vụ bắt El Mayo tràn ngập trên báo Mexico. Ảnh: Reuters
Đại sứ Mỹ tại Mexico Ken Salazar sau đó khẳng định El Mayo bị đưa sang Mỹ trái ý muốn. Ông nhấn mạnh đây là một chiến dịch giữa các phe trong băng đảng, trong đó một phe giao nộp phe còn lại; phía Mỹ không sử dụng máy bay, phi công, nhân lực hay nguồn lực nào để thực hiện chuyến bay.
Vụ bắt giữ gây chấn động nội bộ băng đảng Sinaloa, làm bùng phát cuộc chiến giữa phe của El Mayo và nhóm Los Chapitos. Tại Mexico, giới chức cũng điều tra khả năng Joaquín phạm tội phản quốc vì tổ chức đưa El Mayo ra khỏi nước này mà không thông qua cơ quan chức năng.
Ngày tàn của El Mayo
Để được khoan hồng, El Mayo nhận tội, giúp chính phủ Mỹ không phải tiến hành một phiên tòa kéo dài và tốn kém.
Ngày 20/7/2026, Bộ Tư pháp Mỹ thông báo El Mayo, 76 tuổi, bị kết án tù chung thân và phải nộp 15 tỷ USD tài sản tịch thu do vai trò lãnh đạo băng đảng Sinaloa cùng các tội danh liên quan đến hoạt động tội phạm có tổ chức.
Bản án đánh dấu "sự kết thúc triều đại của hắn đối với băng đảng Sinaloa, một trong những tổ chức buôn bán ma túy bạo lực và chết chóc nhất lịch sử", người đứng đầu Ban Hình sự thuộc Bộ Tư pháp Mỹ A. Tysen Duva tuyên bố.
Hồ sơ tòa án liên bang cho thấy El Mayo đang bị giam tại Trung tâm Giam giữ Metropolitan (MDC) ở Brooklyn.
Trong khi đó, Joaquín nhận tội với cáo buộc âm mưu buôn bán ma túy và tham gia tổ chức tội phạm vào ngày 1/12/2025, đối mặt với mức án tối thiểu 10 năm tù và tối đa là tù chung thân.
Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA) cho biết băng đảng Sinaloa "vẫn là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với an toàn công cộng, sức khỏe cộng đồng và an ninh quốc gia". Cơ quan này xác định tổ chức có hàng chục nghìn thành viên và đã điều tra các hoạt động của băng đảng Sinaloa tại ít nhất 40 quốc gia.
Tuệ Anh (theo AETV, Justicegov, AP)