Cuộc bầu cử tổng thống Brazil đã chính thức bước vào giai đoạn quyết định khi kết quả vòng một công bố sáng 5/10 xác định hai cái tên bước vào vòng knock-out: Thượng nghị sỹ Flávio Bolsonaro của đảng Tự do (PL) theo đường lối cánh hữu và đương kim Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva, đại diện đảng Lao động (PT) cánh tả. Vòng hai dự kiến diễn ra vào ngày 25/10 tới.
Bất ngờ từ những con số
Kết quả chính thức cho thấy ông Flávio Bolsonaro (45 tuổi) vươn lên dẫn đầu với 47,1% số phiếu hợp lệ (hơn 56 triệu phiếu). Tổng thống Lula da Silva (80 tuổi) bám đuổi sát sao với 45,1% (hơn 53 triệu phiếu). Vì không ứng cử viên nào đạt quá 50% số phiếu cần thiết, hai đối thủ sẽ phải phân định thắng bại ở vòng hai. Đây là kết quả gây bất ngờ lớn đối với giới quan sát.
Trước ngày bầu cử, hầu hết các cuộc khảo sát - tiêu biểu như khảo sát của CNT/MDA - đều dự báo ông Lula sẽ dẫn trước (dự báo đạt 47,8% so với 42,1% của ông Flávio). Việc đại diện phe cánh hữu bứt phá vượt lên cho thấy diễn biến thực tế tại các điểm bỏ phiếu đã chênh lệch đáng kể so với dự báo.
Dù vậy, khoảng cách vỏn vẹn 2 điểm phần trăm cho thấy cuộc đua mới chỉ bắt đầu. Thách thức lớn nhất của cả hai ứng cử viên với chiến dịch vận động cử tri trong 3 tuần tới là điều chỉnh thông điệp, mở rộng liên minh và chinh phục nhóm cử tri trung lập.
Đáng chú ý, tỷ lệ cử tri vắng mặt đạt mức kỷ lục 21,07% (hơn 33 triệu người) - con số cao nhất kể từ năm 1998. Trong một thế trận giằng co, khả năng thuyết phục nhóm cử tri vắng mặt này đi bầu sẽ là chìa khóa then chốt quyết định chiến thắng.
Hai lựa chọn đối lập
Theo giới quan sát tại chỗ, cuộc vận động tranh cử vòng hai sẽ là cuộc đối đầu trực diện giữa hai định hướng phát triển hoàn toàn trái ngược. Một bên là Tổng thống Lula da Silva tiếp tục đề cao vai trò của Nhà nước trong đảm bảo an sinh xã hội, giảm bất bình đẳng, tăng trưởng gắn với bảo vệ môi trường và duy trì chính sách đối ngoại đa phương. Ông cam kết thúc đẩy hợp tác với các nước đang phát triển, củng cố vị thế của Brazil trong các cơ chế như Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu BRICS, đồng thời coi giáo dục và công nghệ là nền tảng phát triển.
Bên kia là Thượng nghị sỹ Flávio Bolsonaro, con trai cả của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, chủ trương tập trung vào chương trình nghị sự bảo thủ: siết chặt an ninh, chống tội phạm, giảm bớt sự can thiệp của Nhà nước vào kinh tế và tăng cường quan hệ thân thiện với Mỹ. Chiến thắng ở vòng một của ông phản ánh mối lo ngại sâu sắc của cử tri về chi phí sinh hoạt, an ninh, đồng thời khẳng định sức ảnh hưởng bền bỉ của phe bảo thủ.
Phát biểu sau khi kết quả vòng một được xác định, Tổng thống Lula thừa nhận kết quả là “bất ngờ”, bởi ông từng kỳ vọng có thể giành chiến thắng ngay trong vòng đầu. Tuy nhiên, ông khẳng định từ ngày 5/10 sẽ bắt đầu một “chiến dịch mới”, khi cuộc đua chỉ còn hai ứng cử viên, qua đó cử tri có điều kiện so sánh rõ hơn các chương trình và định hướng phát triển đất nước. Ông Lula nhấn mạnh vòng hai sẽ là cuộc cạnh tranh về “các kế hoạch” cho Brazil, đồng thời cho rằng kinh nghiệm từ những cuộc đua trước sẽ giúp ông bước vào chặng đua mới với quyết tâm giành chiến thắng.
Trong khi đó, ông Flávio Bolsonaro cho rằng kết quả vòng một phản ánh mong muốn thay đổi của cử tri Brazil. Sau cuộc bỏ phiếu, ông tuyên bố “Brazil muốn thay đổi” và coi kết quả này là dấu hiệu cho thấy một bộ phận lớn cử tri muốn chấm dứt thời kỳ cầm quyền của PT.
Tuy nhiên, kết quả vòng một cũng đặt ra những thách thức không nhỏ cho cả hai. Ông Flávio cần mở rộng sự ủng hộ vượt ra ngoài cơ sở cử tri trung thành với gia đình Bolsonaro, trong khi ông Lula phải thuyết phục những cử tri không hài lòng với chính phủ hiện tại nhưng cũng không nhất thiết muốn trở lại với mô hình chính trị của thời kỳ Bolsonaro.
Sự phân cực sâu sắc
Trong khi đó, cuộc bầu cử quốc hội diễn ra song song ngày 4/10 cũng ghi nhận thắng lợi lớn của lực lượng cánh hữu. Cử tri đã bầu toàn bộ 513 ghế Hạ viện và 54/81 ghế Thượng viện. Kết quả cho thấy phe bảo thủ tiếp tục chi phối mạnh mẽ, đặc biệt là tại Thượng viện.
Tương quan lực lượng này đặt ra hai kịch bản: nếu ông Flávio đắc cử, chính quyền mới sẽ có lợi thế lớn để thực thi chính sách; ngược lại, nếu ông Lula tái đắc cử, chính phủ sẽ đối mặt với thách thức lớn và phải tăng cường thương lượng để thông qua các đạo luật tại Quốc hội.
Tại các bang trọng điểm, cánh hữu cũng áp đảo. Thống đốc Tarcísio de Freitas (đảng Cộng hòa) tái đắc cử ngay vòng một tại São Paulo - bang đông dân và giàu có nhất Brazil - với 62,8% số phiếu. Tại bang đông dân thứ hai Minas Gerais, Thượng nghị sỹ Cleitinho Azevedo cũng giành chiến thắng áp đảo (55,41%).
Dù lựa chọn cuối cùng thuộc về cử tri Brazil, kết quả ngày 4/10 cho thấy một thực tế đáng chú ý: sự phân cực chính trị vẫn là đặc điểm nổi bật của đời sống chính trị tại nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh. Lực lượng cánh hữu đã củng cố vị thế tại nhiều cấp độ, nhưng cánh tả vẫn duy trì một cơ sở ủng hộ rộng lớn. Điều này khiến vòng hai trở thành cuộc cạnh tranh không chỉ giữa hai ứng cử viên, mà còn về định hướng phát triển và vai trò của Brazil trong khu vực cũng như trên trường quốc tế.
Ở góc độ khu vực, kết quả bầu cử tại Brazil diễn ra trong bối cảnh chính trường Mỹ Latinh tiếp tục có sự đan xen giữa các lực lượng cánh tả, trung tả và cánh hữu. Thắng lợi của phe cánh hữu tại Brazil nằm trong làn sóng trỗi dậy của các lực lượng bảo thủ tại Mỹ Latinh thời gian gần đây. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định đây không phải là sự dịch chuyển đồng nhất sang cánh hữu của toàn khu vực, mà phản ánh thực tế cử tri tại mỗi quốc gia đang bỏ phiếu dựa trên các bài toán dân sinh cụ thể như kinh tế, an ninh và chất lượng quản trị.
Với quy mô dân số, kinh tế và vị thế địa chính trị của Brazil, kết quả vòng hai vì thế sẽ có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi cuộc bầu cử trong nước. Một chính phủ do ông Flávio lãnh đạo nhiều khả năng sẽ chuyển hướng sang chính sách thân Mỹ và bảo thủ. Nếu ông Lula tiếp tục tại vị, Brazil sẽ kiên định với chính sách đối ngoại đa phương và ưu tiên hợp tác Nam-Nam và củng cố hơn nữa vai trò của Brazil trong các cơ chế như BRICS.
Vòng một đã khép lại, nhưng cuộc chiến vào Điện Planalto mới chính thức bắt đầu. Ba tuần tới sẽ là thời gian quyết định để hai ứng cử viên giành giật từng lá phiếu còn bỏ ngỏ trước ngày chót 25/10./.
(TTXVN/Vietnam+)