Thanh Niên • 10/09/2026 06:10

Cuộc chiến Iran leo thang toàn diện, giá dầu thêm bi đát

Không chỉ Mỹ - Iran leo thang "ăn miếng trả miếng" bằng lửa đạn, chiến sự còn lan rộng hơn và cả ở mặt trận kinh tế khiến cho giá dầu tiếp tục tăng cao khó lường.

Hôm qua (9.9), Reuters dẫn thông báo từ Bộ Tài chính Mỹ thông báo ban hành 36 biện pháp trừng phạt liên quan Iran. Theo Bộ Tài chính Mỹ, các biện pháp trừng phạt nhằm khiến hãng hàng không Mahan Air (Iran) - vốn đang bị phương Tây trừng phạt - phải ngừng hoạt động.

Nhiều bước ngoặt mới

Các biện pháp trừng phạt mới của Washington còn hướng đến các hãng hàng không Iran khác, đồng thời nhằm vào các công ty liên doanh bí mật, các nhà cung cấp hàng hóa, các bên trung gian nước ngoài và các tuyến chuyển hàng mà Washington cho rằng Tehran đang dựa vào đó để có thêm nguồn lực về công nghệ cho phát triển vũ khí.

Loạt biện pháp trừng phạt trên là bước ngoặt mới trong sách lược của Washington nhằm gia tăng áp lực về kinh tế đối với Tehran. Gần đây, Mỹ cũng liên tục tấn công các tàu chở dầu của Iran để hạn chế nguồn thu của nước này. Mới nhất, cũng hôm qua, Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo ngày 8.9 đã tấn công 5 tàu chở dầu thô liên quan Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhằm đáp trả việc IRGC tấn công tàu chiến Mỹ. Theo CENTCOM, 4 trong số các tàu đã bị tấn công ở vịnh Oman và 1 tàu bị đánh gần đảo Kharg của Iran. Trước đó, quân đội Mỹ ngày 5.9 cũng đã tấn công 3 tàu chở dầu của Iran, khiến nước này đáp trả bằng cách tập kích các cơ sở của Mỹ ở khu vực.

Trước khi tấn công các tàu dầu của Tehran, Washington cũng đã ra sức phong tỏa các cảng biển của Iran trên vịnh Oman.

Bên cạnh đó, hệ quả từ cuộc chiến Iran đang kéo theo leo thang xung đột giữa lực lượng Houthi ở Yemen và Ả Rập Xê Út trong những ngày qua. Giới chức Ả Rập Xê Út thông báo khoảng 70 người ở miền nam nước này đã bị thương do các vụ tấn công của Houthi vào ngày 8.9. Các cuộc tấn công diễn ra sau nhiều tuần giao tranh leo thang giữa Houthi và lực lượng chính phủ Yemen được Ả Rập Xê Út hậu thuẫn. Việc Houthi và Ả Rập Xê Út leo thang giao tranh khiến cho thỏa thuận ngừng bắn giữa 2 bên chính thức đổ vỡ sau 4 năm. Không những vậy, tình hình này đe dọa sự an toàn của tuyến hàng hải qua eo biển Bab al-Mandeb vốn đóng vai trò cửa ngõ nối đến biển Đỏ và kênh đào Suez. Vào các thời điểm xung đột leo thang, Houthi đã từng tập kích tàu thương mại qua biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb gây ảnh hưởng không nhỏ đến vận chuyển đường biển toàn cầu.

Giá dầu gặp khó

Giữa tình hình trên, giá dầu Brent hôm qua đã vượt mức 100 USD/thùng, còn giá dầu WTI thì lên mức 95,6 USD/thùng. Đây là phản ứng của thị trường khi rủi ro tăng cao.

Thời gian qua, trong bối cảnh eo biển Hormuz - từng là nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu - bị đình trệ, các nước Ả Rập đang rót hàng tỉ USD để xây dựng các đường ống mới, khôi phục những tuyến đường ống cũ, cũng như chấp nhận các hành trình dài và tốn kém hơn nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào Hormuz. Giờ đây, Iran đã tấn công đường ống dẫn dầu Đông - Tây của Ả Rập Xê Út, trong khi các tay súng thân Houthi tấn công tàu thuyền đi qua eo biển Bab el-Mandeb. Tình trạng này khiến cho nguồn dầu xuất khẩu của các nước Ả Rập không thể tận dụng biển Đỏ để qua Bab el-Mandeb rồi ra biển Ả Rập. Điều này đồng nghĩa với việc các lối thoát thêm khó khăn.

Trong khi đó, nỗ lực gia tăng sức ép kinh tế của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với Iran không được kỳ vọng sẽ khiến Tehran lùi bước. Trả lời Thanh Niên gần đây, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy tại ĐH Hawaii - Thái Bình Dương) đánh giá việc Nhà Trắng gia tăng biện pháp trừng phạt kinh tế Iran khó có thể sớm phát huy tác dụng. Theo vị chuyên gia, một trong các lý do là vì "Mỹ không còn giữ vị thế cường quốc kinh tế thống trị như trước đây. Trung Quốc sở hữu tiềm lực và tầm ảnh hưởng kinh tế đủ để mang lại cho Iran một "phao cứu sinh" thay thế về mặt thương mại và kinh tế. Mỹ không còn nắm thế độc quyền gần như tuyệt đối với các giao dịch ngân hàng".

Không những vậy, theo một số báo cáo tình báo của Mỹ mới đây mà tờ The New York Times thu thập được, Tehran đã trở nên tự tin hơn trong khả năng tấn công các mục tiêu ở Trung Đông và có thể đang quyết tâm kéo dài cuộc chiến trong nhiều tháng để làm khó Mỹ. Iran được cho là đang nhận thức rõ ràng hơn năng lực quân sự để đáp ứng mục tiêu kéo dài cuộc chiến.

Từ những phân tích trên, có thể thấy cuộc chiến Iran đang ngày càng khó lường hơn, gây sức ép lớn hơn cho giá dầu.

Reuters ngày 9.9 dẫn thông báo từ IRGC tuyên bố lực lượng này đã thu giữ một tàu ngầm không người lái của Mỹ tại lối vào eo biển Hormuz. Theo truyền thông Iran, chiếc tàu trên là dòng Dive-LD được sản xuất bởi Công ty Anduril Industries. Theo website công ty này công bố, Dive-LD dài 5,8 m và có khả năng thực hiện các nhiệm vụ như rà phá thủy lôi, lập bản đồ đáy biển, thu thập thông tin tình báo và kiểm tra cơ sở hạ tầng dưới nước như cáp ngầm và đường ống dẫn.

Trong khi đó, một phát ngôn viên của Bộ Chiến tranh Mỹ thông báo một thiết bị lặn không người lái đã "gặp sự cố kỹ thuật từ hơn một ngày trước".

Ngày 9.9, Reuters dẫn thông báo của Bộ Tài chính Mỹ cho biết Washington đã ban hành 36 biện pháp trừng phạt mới liên quan Iran, trong bối cảnh xung đột khu vực tiếp tục mở rộng. Các biện pháp này nhằm gây sức ép lên Mahan Air, hãng hàng không Iran vốn đã chịu nhiều lệnh trừng phạt từ phương Tây, với mục tiêu khiến hãng phải ngừng hoạt động. Washington đồng thời nhắm đến những hãng hàng không Iran khác, các công ty liên doanh bí mật, nhà cung cấp hàng hóa, bên trung gian nước ngoài và những tuyến vận chuyển bị cho là hỗ trợ Tehran phát triển vũ khí. Động thái mới cho thấy Mỹ đang chuyển sang giai đoạn siết chặt hơn áp lực kinh tế đối với Iran, thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp ngoại giao hoặc cảnh báo chính trị. Theo thông tin được công bố, Washington cho rằng mạng lưới hàng không, thương mại và vận tải liên quan Iran đang giúp nước này duy trì nguồn lực công nghệ cần thiết cho chương trình vũ khí. Các lệnh trừng phạt cũng tạo thêm sức ép lên những tổ chức nước ngoài bị cáo buộc hỗ trợ Tehran né tránh hạn chế tài chính và thương mại do Mỹ áp đặt. Cùng ngày, Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ, tức CENTCOM, thông báo quân đội nước này đã tấn công năm tàu chở dầu thô liên quan Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran, gọi tắt là IRGC. Hoạt động quân sự diễn ra ngày 8.9, trong đó bốn tàu bị tấn công tại vịnh Oman, còn một tàu bị đánh gần đảo Kharg của Iran. CENTCOM nói các cuộc tấn công nhằm đáp trả việc IRGC trước đó tấn công tàu chiến Mỹ, khiến căng thẳng trên các tuyến hàng hải quanh Iran tiếp tục gia tăng. Trước đó, ngày 5.9, quân đội Mỹ cũng tấn công ba tàu chở dầu của Iran, sau đó Tehran đáp trả bằng các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở Mỹ trong khu vực. Trước khi nhắm tới các tàu dầu, Washington đã tăng cường phong tỏa những cảng biển Iran nằm bên vịnh Oman nhằm hạn chế nguồn thu quan trọng của Tehran. Chuỗi hành động qua lại giữa hai bên làm nguy cơ đối đầu trực tiếp tăng lên, đồng thời khiến hoạt động vận chuyển năng lượng qua vùng biển chiến lược trở nên khó đoán hơn. Hệ quả từ cuộc chiến Iran không dừng ở quan hệ Mỹ và Tehran, mà còn lan sang xung đột giữa lực lượng Houthi tại Yemen với Ả Rập Xê Út. Giới chức Ả Rập Xê Út cho biết khoảng 70 người ở miền nam nước này bị thương trong các cuộc tấn công của Houthi ngày 8.9, sau nhiều tuần giao tranh giữa Houthi và lực lượng chính phủ Yemen được Riyadh hậu thuẫn. Diễn biến này khiến thỏa thuận ngừng bắn giữa Houthi và Ả Rập Xê Út chính thức đổ vỡ sau bốn năm, mở ra nguy cơ bất ổn mới tại bán đảo Ả Rập. Đáng lo hơn, giao tranh đe dọa tuyến hàng hải qua eo biển Bab al-Mandeb, cửa ngõ kết nối biển Đỏ với kênh đào Suez và các tuyến vận tải quốc tế. Trong những giai đoạn xung đột trước đây, Houthi từng tập kích tàu thương mại đi qua biển Đỏ và Bab al-Mandeb, gây ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động vận chuyển đường biển toàn cầu. Khi rủi ro an ninh cùng lúc xuất hiện tại Hormuz và Bab al-Mandeb, các hãng vận tải có thể phải lựa chọn những hành trình xa hơn, tốn kém hơn. Thị trường dầu lập tức phản ánh những lo ngại đó, khi giá dầu Brent ngày 9.9 vượt 100 USD mỗi thùng, còn dầu WTI tăng lên 95,6 USD mỗi thùng. Eo biển Hormuz vốn đảm nhận việc trung chuyển khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu, nhưng tuyến này đang đình trệ vì chiến sự và các hoạt động quân sự liên tiếp. Các nước Ả Rập vì thế phải chi hàng tỉ USD để xây đường ống mới, khôi phục tuyến cũ, đồng thời chấp nhận những chặng vận chuyển dài hơn nhằm giảm phụ thuộc vào Hormuz. Tình hình càng phức tạp khi Iran tấn công đường ống dẫn dầu Đông Tây của Ả Rập Xê Út, còn các tay súng thân Houthi nhắm vào tàu thuyền qua Bab el-Mandeb. Những diễn biến này khiến dầu xuất khẩu từ các nước Ả Rập khó đi qua biển Đỏ, vượt Bab el-Mandeb rồi tiến ra biển Ả Rập, trong lúc các lối thoát thay thế đều chịu chi phí và rủi ro cao hơn. Theo Thanh Niên, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster, đang giảng dạy tại ĐH Hawaii - Thái Bình Dương, nhận định các biện pháp trừng phạt mới của Washington khó sớm khiến Tehran lùi bước, bởi Trung Quốc vẫn có thể cung cấp một “phao cứu sinh” thương mại và kinh tế, còn Mỹ không còn độc quyền gần như tuyệt đối trong giao dịch ngân hàng.

Xem thêm tại Thanh Niên