Cuộc đua AI Mỹ - Trung: Loạt tỷ phú cảnh báo nguy cơ phương Tây tụt hậu

Cuộc họp trù bị của nhóm G20 về công nghệ và đổi mới tại khuôn viên Đại học North Carolina (Chapel Hill, Mỹ) vừa qua đã chứng kiến màn lên tiếng hiếm hoi và đồng loạt của những nhân vật quyền lực nhất thung lũng Silicon.

Trong bối cảnh cuộc cạnh tranh phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) và xây dựng hạ tầng vận hành giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng khốc liệt, giới lãnh đạo công nghệ Mỹ lại nhìn thấy một mối đe dọa nội tại lớn hơn: tư duy quản lý quá mức từ chính các chính phủ phương Tây.

Rào cản quy định: Mối lo "tự trói chân" trước đối thủ

Mở màn cho loạt lập luận phản đối siết chặt quản lý, CEO Nvidia Jensen Huang đã chia sẻ thẳng thắn trong phiên họp cùng Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick. Ông cho rằng các nhà hoạch định chính sách cần tập trung xử lý các "tác hại thực tế và mang tính thực tiễn", thay vì ban hành quy định để đối phó với những rủi ro chỉ mang tính "giả định, lý thuyết" trong tương lai.

Theo người đứng đầu hãng chip đồ họa hàng đầu thế giới, tâm lý e ngại quá mức cùng các hàng rào pháp lý nghiêm ngặt sẽ ngăn cản các nền kinh tế khai thác tối đa lợi ích to lớn mà làn sóng AI mang lại. “Kết cục tồi tệ nhất là bạn không tận dụng được nó và bị bỏ lại phía sau”, ông Jensen Huang nhấn mạnh trước các đại biểu G20.

Cùng chung góc nhìn này, tỷ phú Elon Musk nhận định các quốc gia cần kiến tạo một môi trường “tương đối tự do khỏi các quy định”. Ông đề xuất phương pháp tiếp cận mở, nơi các công nghệ mới được mặc định là hợp pháp thay vì mặc định bị kiểm soát hoặc cấm đoán.

Nhà sáng lập Tesla đặc biệt chỉ trích mức độ quản lý can thiệp sâu của Liên minh châu Âu (EU), cho rằng chính các quy định nặng nề tại khu vực này đã kìm hãm tiến bộ công nghệ so với phần còn lại của thế giới. Musk dự báo AI cuối cùng có thể giúp quy mô kinh tế toàn cầu tăng trưởng thêm 20-30%, trong đó hệ thống robot tích hợp AI sẽ là chìa khóa nâng cao năng suất đột phá cho mọi ngành sản xuất.

Về phía Washington, chính quyền Mỹ cũng đang thể hiện quan điểm cởi mở tương đồng với các tập đoàn công nghệ. Bộ trưởng Howard Lutnick, cùng các cố vấn AI Nhà Trắng như David Sacks và Michael Kratsios, đều lên tiếng bảo vệ định hướng hạn chế các quy định bắt buộc nhằm giúp doanh nghiệp trong nước duy trì vị thế dẫn đầu trên trường quốc tế.

"Vũ khí" nguồn mở và áp lực bám đuổi công nghệ

Một trong những tâm điểm tranh cãi gay gắt nhất tại hội nghị là số phận của các mô hình AI có trọng số mở (open-weight) - lĩnh vực mà các phòng thí nghiệm của Trung Quốc đang thúc đẩy rất mạnh mẽ. Trước việc một số nhà làm chính sách Mỹ cân nhắc hạn chế hoặc cấm các mô hình này vì lý do an ninh, CEO Meta Mark Zuckerberg đã kiên quyết phản đối.

Zuckerberg lập luận rằng việc phổ biến rộng rãi công nghệ mở không hề làm suy giảm an toàn mà ngược lại, còn giúp ngăn chặn việc các hệ thống AI mạnh mẽ bị tập trung độc quyền trong tay một số ít doanh nghiệp hay chính phủ. “Chúng tôi hoàn toàn ủng hộ việc không hạn chế hay khóa chặt nguồn mở”, CEO Meta phát biểu và khẳng định AI nguồn mở là mắt xích thiết yếu để kiến tạo tương lai phát triển rộng mở cho tất cả mọi người.

Nhằm hiện thực hóa định hướng này, các doanh nghiệp Mỹ đang tăng tốc mở rộng hệ sinh thái mở để cạnh tranh tầm ảnh hưởng. Tháng trước, Meta đã ra mắt Muse Glimmer - mô hình gọn nhẹ có thể chạy trực tiếp trên các thiết bị cá nhân bên cạnh dòng Llama. Nvidia cũng lập tức mở rộng vùng phủ với mô hình Nemotron 3.5 Lightning.

Áp lực từ sự tiến bộ kỹ thuật đang hiển hiện rõ rệt trên các bảng xếp hạng hiệu năng toàn cầu. Anthropic vừa trình làng mô hình Claude Fable 5.1 dành cho lập trình và tác vụ phức tạp, đạt 66 điểm trên thang đo Intelligence Index của Artificial Analysis. Con số này đứng đầu thế giới nhưng chỉ nhỉnh hơn 6 điểm so với hai đại diện trọng số mở nổi bật của Trung Quốc là Kimi K3 (Moonshot AI) và GLM-5.3 (Z.ai).

Cùng lúc đó, OpenAI hé lộ mô hình Astra với khả năng tự phát hiện và khai thác lỗ hổng an ninh mạng ở cấp độ cao mà không cần con người can thiệp. Đứng trước sự phát triển thần tốc này, CEO OpenAI Sam Altman và nhà khoa học trưởng Demis Hassabis của Alphabet dù kêu gọi xây dựng các tiêu chuẩn an ninh mạng quốc tế, song Altman vẫn lưu ý rằng việc từ chối AI lúc này vì lo ngại sẽ chẳng khác nào từ chối sử dụng điện cách đây hơn một thế kỷ.

Phép thử hạ tầng và cuộc giằng co chính sách

Không chỉ là cuộc cạnh tranh về mặt thuật toán, cuộc đua công nghệ giữa hai bờ Thái Bình Dương đang tạo ra những va chạm trực tiếp về mặt quản lý thể chế và tài nguyên thực tế.

Nhằm tạo điều kiện tối đa cho các công ty công nghệ gia tăng tốc độ, chính quyền Tổng thống Donald Trump hồi tháng 6 đã ban hành quyết định rút ngắn thời gian đánh giá tự nguyện trước khi phát hành các mô hình AI tiên tiến từ 90 ngày xuống chỉ còn 30 ngày. Động thái này ngay lập tức vấp phải phản ứng từ truyền thông nhà nước Trung Quốc. Tài khoản Yuyuan Tantian thuộc đài CCTV cho rằng việc Washington nới lỏng các tiêu chuẩn quản trị là nhằm duy trì ưu thế vượt trội về mặt công nghệ.

Ngay tại phiên họp G20, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Trung Quốc Yin Hejun khẳng định các nước cần nhanh chóng hợp tác để cùng giải quyết các cơ hội và rủi ro từ AI. Phía Trung Quốc đã ký kết các nguyên tắc đổi mới chung với các nước thành viên G20, trong khi Mỹ tích cực thúc đẩy các quốc gia đối tác lựa chọn hệ sinh thái AI của mình thay vì các giải pháp thay thế có giá rẻ hơn.

Ở cấp độ thực địa, thách thức với phương Tây còn đến từ chính bài toán tài nguyên. Ngay bên ngoài địa điểm diễn ra cuộc họp G20, các cuộc biểu tình của người dân địa phương phản đối việc xây dựng các trung tâm dữ liệu AI ngốn quá nhiều điện và nước đã nổ ra. Chính quyền hạt nơi tổ chức sự kiện thậm chí đã áp đặt lệnh tạm dừng một năm đối với các dự án trung tâm dữ liệu mới.

Trước nguy cơ gián đoạn dòng chảy công nghệ, Bộ trưởng Howard Lutnick đã phải trực tiếp lên tiếng bác bỏ những lo ngại tiêu cực về việc tiêu thụ nước, đồng thời cảnh báo các rào cản mang tính cấm đoán sẽ tước đi cơ hội thu hút vốn đầu tư và tạo việc làm của địa phương trong dài hạn.

Những tranh luận gay gắt giữa giới kinh doanh và cơ quan quản lý tại North Carolina là bước chuẩn bị quan trọng cho Hội nghị Thượng đỉnh G20 tại Miami vào cuối năm nay, nơi bức tranh quản trị và bài toán duy trì đà tăng trưởng kinh tế từ AI sẽ tiếp tục được phân định.