Nhật Bản có thể vượt mặt Trung Quốc ở kỳ Asiad năm nay - Ảnh: REUTERS
Đã có tổng cộng 19 kỳ Asiad được tổ chức. Trong 8 kỳ đầu tiên - từ 1951 đến 1978, Nhật Bản luôn đứng đầu bảng tổng sắp huy chương, trước khi Trung Quốc chiếm giữ vị trí này suốt 11 kỳ tiếp theo.
Cuộc đấu Trung Quốc - Nhật Bản
Nhờ lợi thế sân nhà, Trung Quốc hoàn toàn áp đảo trong cuộc đua ở Asiad Hàng Châu, với 201 HCV (383 huy chương tổng cộng), gấp 4 lần so với đoàn hạng nhì là Nhật Bản (52 HCV, tổng 188 huy chương).
Trước đó tại Asiad 2018, Trung Quốc giành 132 HCV, vẫn bỏ khá xa Nhật Bản (75 HCV). Và ngay cả tại Hiroshima 1994, Trung Quốc vẫn có số lượng HCV gấp đôi đối thủ, 126 so với 64.
Nhìn chung khi thể thao ngày càng được phát triển rộng rãi ở đất nước tỉ dân, việc Trung Quốc - với dân số đông hơn gấp 10-12 lần so với Nhật Bản trong hầu hết các giai đoạn, áp đảo được đối thủ tại Á vận hội là điều dễ hiểu.
Và trong hàng nhiều thập niên, lãnh đạo ngành thể thao Trung Quốc còn có sách lược đẩy mạnh ở các môn thể thao Olympic, đặc biệt ở nhóm môn đa nội dung như điền kinh, bơi lội, thể dục dụng cụ, các môn võ...
Các nước đứng đầu bảng tổng sắp huy chương Asiad, xuyên suốt lịch sử - Đồ họa: HUY ĐĂNG
Nếu đặt cạnh tương quan về tỉ lệ dân số, việc Nhật Bản vẫn duy trì được thành tích bằng khoảng 25% đến 50% của Trung Quốc ở các kỳ Asiad, Olympic cho thấy thực lực đáng nể của họ.
Không chỉ đối đầu trong cuộc đua huy chương, Trung Quốc - Nhật Bản còn dần dà hình thành một cuộc đối đầu về cách thức xây dựng nền thể thao, hệ thống đào tạo và triết lý phát triển thể thao nhà nghề.
Khoảng 2 thập niên trước, Trung Quốc được xem là biểu tượng của hệ thống đào tạo thể thao kiểu luyện "gà chọi", còn Nhật Bản đi từ mô hình thể thao học đường.
Nhưng đến khoảng 10 năm qua, Trung Quốc đã hoàn thiện hệ thống thể thao của mình, với sắc thái thể thao học đường ngày càng được đẩy mạnh, và một hệ thống thể thao nhà nghề chẳng hề kém cạnh các nước phương Tây.
Cuộc đua giữa 2 cường quốc đứng đầu châu Á vì thế lại càng hấp dẫn hơn.
Thời cơ cho Nhật Bản
Asiad không phải là SEA Games - đấu trường thường bị điều tiếng về tình trạng "lạm phát huy chương" của nước chủ nhà. Hiroshima 1994 là ví dụ, khi Nhật Bản không quá tận dụng lợi thế chủ nhà của mình để rút ngắn khoảng cách với Trung Quốc.
Nếu tính theo kỳ Asiad địa điểm "trung lập" gần nhất là Jakarta-Palembang 1998, Trung Quốc vẫn bỏ khá xa Nhật Bản (132 HCV so với 75 HCV). Thành tích này cũng gần tương ứng khi bước ra Olympic, với 40 HCV cho Trung Quốc, 20 HCV cho Nhật Bản ở Paris 2024.
Vậy có cơ may nào để Nhật Bản lật ngược tình thế ở Aichi-Nagoya 2026, khi họ sắm vai chủ nhà? Cơ hội là không nhiều, nhưng vẫn tồn tại về lý thuyết.
Nhật Bản ngày càng vươn lên ở những môn Trung Quốc vốn thống trị như bóng bàn - Ảnh: WTT
Nhìn từ Paris 2024, Nhật Bản đang dần ngược dòng trước Trung Quốc ở một số môn thể thao mà người đại lục vốn là "ông vua".
Điển hình nhất là thể dục dụng cụ. Trên đất Pháp hè năm 2024, Nhật Bản giành đến 3 HCV, trong đó có 2 HCV là đánh bại trực tiếp Trung Quốc. Thành tích này đến từ sự vươn mình của siêu sao Shinnosuke Oka.
Ở bóng bàn, Trung Quốc vẫn giữ thế thống trị tại Paris 2024. Nhưng ở rất nhiều giải đấu lớn thuộc Liên đoàn Bóng bàn thế giới trong 2 năm qua, họ lại thường xuyên để mất ngôi vị đứng đầu nhiều nội dung vào tay người Nhật.
Cả ở cầu lông, các tay vợt Trung Quốc như Shi Yuqi (số 1 đơn nam), hay Wang Zhiyi (số 2 đơn nữ) cũng thường xuyên bại trận trước những ngôi sao Nhật Bản.
Cần phải nể trọng sự công tâm của người Nhật Bản, khi họ không hề gia tăng số nội dung cho các môn "quốc võ" của mình như karate hay judo tại kỳ Asiad mà mình chủ nhà.
Tương quan Trung Quốc - Nhật Bản ở Asiad năm nay - Đồ họa: HUY ĐĂNG
Nhưng tất nhiên trên sân nhà, các võ sĩ judo hay karate của Nhật Bản sẽ nỗ lực giành tối đa số huy chương có thể. Ở Asiad Hàng Châu, Nhật Bản thậm chí chỉ giành 3 HCV trên tổng số 15 bộ huy chương.
Với điền kinh và bơi lội, lợi thế chủ nhà thường không có ý nghĩa gì. Nhưng ở những môn đấu đối kháng, người Nhật đã duy trì thế "một 9 một 10" với Trung Quốc từ nhiều năm qua.
Đó là bóng chuyền, bóng rổ, cầu lông, bóng bàn, các môn võ... Nếu tận dụng tốt ưu thế của mình, dàn ngôi sao Nhật Bản hoàn toàn có thể vượt mặt Trung Quốc để giành HCV ở khoảng 30-50 nội dung thi đấu của các môn này.
Sau rất nhiều thập niên cô đơn trên đỉnh bảng xếp hạng, đoàn thể thao Trung Quốc sẽ chịu sự cạnh tranh lớn từ Nhật Bản ở Asiad năm nay.
Trung Quốc - nền thể thao số 1 trong lịch sử AsiadLịch sử của 19 kỳ Á vận hội (hay còn được gọi là Asiad) ghi nhận thành tích cực kỳ ấn tượng của thể thao Trung Quốc với hơn 3.500 huy chương các loại.