Sáng sớm, khi sương mù còn bao phủ dưới chân núi Ba Vì, chúng tôi đã có mặt tại xóm Mom, xã Thịnh Minh, tỉnh Phú Thọ để tìm hiểu về cuộc sống của người dân vùng đệm, sau khi có chủ trương đề xuất sáp nhập về Hà Nội.
Trước đó, người dân và chính quyền địa phương đã khẩn trương tổ chức họp lấy ý kiến về đề án điều chỉnh địa giới hành chính giữa TP Hà Nội và tỉnh Phú Thọ. Theo kế hoạch, diện tích dự kiến điều chỉnh từ tỉnh Phú Thọ về Hà Nội là hơn 4.006ha, bao gồm hơn 2.529ha thuộc Vườn quốc gia Ba Vì và 1.477ha vùng đệm.
Cụ thể, vùng đệm sẽ bao gồm 664ha của xã Thịnh Minh, 481ha của xã Lương Sơn và 332ha của phường Kỳ Sơn (tỉnh Phú Thọ).
"Một tiếng gà gáy 2 xã cùng nghe", đó là câu nói quen thuộc của người dân xóm Mom, xóm Bu Chằm (xã Thịnh Minh) bao đời nay.
Chỉ cách nhau một ngọn đồi nhỏ, con đường bê tông liên xóm chạy giữa cánh đồng về sát chân đồi, cũng là ranh giới phân chia địa phận giữa hai xã Ba Vì và xã Thịnh Minh. Bên phải đường là địa phận xóm Mom, xã Thịnh Minh (tỉnh Phú Thọ), bên trái đường là địa phận xã Ba Vì (Hà Nội).
Trước khi chính thức có phương án sáp nhập về Hà Nội, cuộc sống sinh hoạt của bà con xóm Mom, xóm Bu Chằm (xã Thịnh Minh) vẫn diễn ra bình yên, chậm rãi như bao đời nay.
Sáng sớm ở xóm nhỏ, tiếng cười đùa rôm rả của những đứa trẻ len lỏi giữa những ngôi nhà nằm tựa mình vào chân đồi, những người phụ nữ đã dậy từ sớm, tất bật chuẩn bị cho công việc trong gia đình.
Khi những tia nắng đầu ngày chiếu tan đi màn sương sớm ở xóm Mom, những căn nhà khang trang, những con đường bê tông liên xóm uốn lượn dần hiện ra.
Phóng viên Dân trí đã có mặt tại nhà ông Nguyễn Văn Truyền, Trưởng xóm Mom (xã Thịnh Minh) để tìm hiểu về đời sống, kế sinh nhai của bà con nơi đây.
Theo ông Truyền, bao đời nay, người dân xóm Mom vẫn sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp, chăn nuôi gia đình. Chủ yếu vẫn là trồng lúa nước, bên cạnh đó, bà con sẽ trồng thêm lượng lớn diện tích cây dong riềng để lấy củ bán cho thương lái các nơi. Ngoài ra, một số chị em phụ nữ trong xóm còn làm thêm một số "nghề tay trái" như làm chổi đót, may gia công quần áo.
Những cánh đồng dong riềng xanh mướt bao phủ quanh xóm Mom. Hàng năm, người dân bắt đầu gieo giống từ đầu mùa xuân và thu hoạch củ vào khoảng tháng 10 Âm lịch.
"Những năm trước đây giá cây dong riềng có khi gần 3.000 đồng/kg, nhưng 2 năm trở lại đây giá thấp đi nhiều, hiện chỉ khoảng 1.800 đồng/kg, thậm chí thương lái còn hạn chế thu mua, nên nguồn thu nhập phụ này cũng trở nên bấp bênh hơn", ông Nguyễn Văn Truyền, Trưởng xóm Mom chia sẻ.
Nằm giữa xóm là một xưởng làm chổi đót, hiện có khoảng 10 người đang làm việc. Toàn bộ nhân công đều là các chị em phụ nữ ở xóm Mom.
Chị Nguyễn Thị Quyên (xóm Mom, xã Thịnh Minh) cho hay, xưởng chổi đót là một người ở địa phương khác tới mở, sau đó thuê các chị em trong xóm làm. Xưởng cũng không quá lớn, thời gian cao điểm sẽ có khoảng 12 đến 15 nhân công tham gia làm.
"Công việc này cũng chỉ là nghề tay trái của các chị em thôi, nghề chính vẫn là làm nông, trồng lúa, trồng dong riềng. Một năm trừ đi 5 - 6 tháng làm nông, sau khi hết mùa màng, thì chị em tranh thủ đi làm chổi đót này để kiếm thêm thu nhập. Làm ăn theo sản phẩm nên rảnh khi nào thì ra làm khi đó. Mỗi ngày cũng kiếm thêm được 50-70 ngàn đồng", chị Quyên cho hay.
Cách đó không xa là xưởng may của gia đình chị Nguyễn Thị Trang, xưởng chuyên nhận may gia công quần áo cho các công ty khu vực lân cận.
"Ở đây tôi chỉ mở quy mô gia đình, nên thời điểm nhiều nhất cũng có khoảng 15 đến 20 nhân công làm thôi. Thu nhập không quá cao, nhưng cũng có thêm nghề tay trái cho chị em trong xóm mỗi khi hết mùa vụ", chị Tranh nói.
"Trong xóm hiện giờ phần lớn là người già và trẻ nhỏ, thanh niên, những người còn sức khỏe thì đa số tìm đường đi làm ăn xa, đi làm công nhân ở các khu công nghiệp cả rồi. Số còn lại lớn tuổi thì chủ yếu làm nông, chăn nuôi nhỏ lẻ. Vài năm nữa, khi lớp trẻ đi xa hết chắc ruộng lúa cũng chả có ai làm nữa đâu", bà Đinh Thị Vân (73 tuổi, xóm Mom, xã Thịnh Minh) chia sẻ.
Cách xóm Mom khoảng 4km là xóm Bu Chằm (xã Thịnh Minh), cũng nằm trong diện đề xuất sáp nhập với xã Ba Vì (Hà Nội) sau khi lấy ý kiến người dân.
Những ngày này, cánh đồng lúa quanh xóm đã gặt xong, người dân cũng thảnh thơi việc mùa màng hơn.
Cũng như người dân xóm Mom, tại xóm Bu Chằm, đa số bà con cũng sinh sống bằng nghề nông, trồng lúa, chăn nuôi gia súc, gia cầm quy mô gia đình. Một số ít hộ gia đình trồng thêm cây keo tràm để bán gỗ.
Bà Nguyễn Thị Sửu (xóm Bu Chằm), cho biết gia đình bà chủ yếu sinh sống bằng nghề nông, làm ruộng, chăn nuôi gia súc là chính.
"Trồng lúa một năm cũng chỉ vài tháng là bận rộn, khi thu hoạch xong rồi thì tôi chủ yếu nuôi bò, nhận làm thêm mây tre đan tại nhà. Xưởng người ta sẽ mang nguyên vật liệu đến cho ai có nhu cầu làm thêm, mình đan và nhận thù lao theo số lượng sản phẩm. Nếu làm liên tục cả ngày thì cũng sẽ kiếm được khoảng 200.000 đồng. Nghề này đa số phụ nữ trong xóm đều biết làm và làm gần 10 năm nay rồi", bà Sửu cho hay.
Tại xóm Bu Chằm, diện tích đồi núi quanh xóm đa số được người dân phủ xanh bằng cây keo tràm, đây cũng là nguồn thu nhập đáng kể cho bà con ở mảng lâm nghiệp.
Trước đề án sáp nhập về Hà Nội, đa số các hộ dân của xóm Mom, xóm Bu Chằm (xã Thịnh Minh, tỉnh Phú Thọ) đều ủng hộ và chờ đợi ngày có kết quả chính thức. Những ngày này, cuộc sống bà con nơi đây vẫn diễn ra chậm rãi, yên bình như bao đời nay vẫn vậy.
Sơ đồ dự kiến mở rộng địa giới hành chính 2 xã Ba Vì, Yên Xuân trên cơ sở sáp nhập một phần địa giới hành chính của 3 xã, phường thuộc tỉnh Phú Thọ (Ảnh: UBND TP Hà Nội).
Hà Nội hiện có diện tích tự nhiên khoảng 335.984ha, tỉnh Phú Thọ có diện tích tự nhiên khoảng 936.138ha.
Phương án điều chỉnh hơn 4.006ha có ưu điểm là thống nhất đầu mối quản lý Vườn quốc gia Ba Vì, giảm tầng nấc phối hợp liên tỉnh, tạo điều kiện tổ chức hạ tầng bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy và không gian phát triển sinh thái. Đồng thời, phương án này không làm thay đổi số lượng đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã, cũng như không thay đổi tên gọi, trung tâm hành chính của xã Ba Vì, xã Yên Xuân, xã Thịnh Minh, xã Lương Sơn và phường Kỳ Sơn.