Nhiều tiểu thương sang lại sạp khi lượng khách đến chợ ngày càng sụt giảm - Ảnh: NHẬT XUÂN
"Thay áo mới" cho chợ truyền thống không chỉ là sửa sang hạ tầng, mà còn là bài toán giữ sinh kế tiểu thương và "hồn chợ".
Làm sao để chợ thích ứng với cách mua sắm mới mà không mất bản sắc? Tuổi Trẻ trao đổi với ông Nguyễn Phúc Khoa, Phó chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR).
Chợ truyền thống luôn có giá trị riêng
* Thưa ông, nhiều chợ truyền thống tại TP.HCM đang rơi vào cảnh ế ẩm. Trong khi thương mại điện tử, siêu thị mini và cửa hàng tiện lợi ngày càng phát triển. Điều gì khiến người tiêu dùng vẫn muốn quay lại chợ?
- Không chỉ ở TP.HCM, chợ truyền thống tại nhiều địa phương cũng đang thay đổi. Năm ngoái tôi có dịp đi khá nhiều chợ ở miền Trung và miền Tây, trong đó có những chợ nổi tiếng như chợ Đầm, chợ Đông Ba, chợ nổi ở Long Xuyên... tình hình nhìn chung cũng tương tự.
Trong khi thương mại điện tử, siêu thị mini và cửa hàng tiện lợi phát triển mạnh, hành vi tiêu dùng cũng thay đổi, nhất là ở người trẻ, họ yêu cầu cao hơn về sự tiện lợi, minh bạch giá, tốc độ và trải nghiệm.
Vì vậy, sự giảm sút của chợ truyền thống là xu hướng khó tránh khỏi. Nhưng tôi cho rằng chợ vẫn có những giá trị cốt lõi mà các mô hình bán lẻ hiện đại khó thay thế, trước hết là thực phẩm tươi sống. Người tiêu dùng vẫn có nhu cầu trực tiếp lựa chọn những sản phẩm tươi ngon.
Quan trọng hơn là tính cộng đồng, sự kết nối và văn hóa bản địa. Người ta đến chợ không chỉ để mua hàng. Việc trả giá, thêm một chút hành, thêm trái ớt... cũng là những trải nghiệm không thể tìm thấy ở cửa hàng tiện lợi.
Nhưng chợ phải thích ứng. Muốn làm được điều đó phải có sự tham gia của người dân, người kinh doanh và Nhà nước, trong một chiến lược tổng thể.
* Ông có thể chia sẻ rõ hơn những giải pháp gì để "cứu" chợ truyền thống và giúp chợ thích ứng với thị trường mới?
- Theo tôi, trước hết phải nhìn chợ theo nhiều phân khúc thị trường, không thể áp dụng một mô hình duy nhất cho tất cả các chợ. Tôi đề xuất 5 nhóm giải pháp chiến lược.
Thứ nhất là tái định vị vai trò của từng chợ. Có thể chia thành nhóm chợ du lịch, di sản, văn hóa và nhóm chợ dân sinh phục vụ đời sống người dân.
Với nhóm chợ du lịch, văn hóa, cần phát triển thành không gian trải nghiệm văn hóa, ẩm thực và điểm đến. Có thể tập trung vào sản phẩm OCOP, sản phẩm chất lượng cao, niêm yết giá rõ ràng và đào tạo tiểu thương kỹ năng giao tiếp với du khách.
Còn chợ dân sinh phải tập trung vào thực phẩm tươi sống, nông sản an toàn và hàng hóa thiết yếu, những lợi thế mà thương mại điện tử khó thay thế.
Chợ ế ẩm, người bán nhiều hơn khách mua - Ảnh: NHẬT XUÂN
Thứ hai, phải chuẩn hóa nguồn hàng, kiểm soát đầu vào, nhất là an toàn thực phẩm và nguồn gốc xuất xứ. Đây là điểm yếu khiến nhiều người tiêu dùng còn e ngại mua hàng ở chợ.
Thứ ba, số hóa tiểu thương theo hướng đơn giản, thiết thực. Trước mắt có thể triển khai thanh toán QR, sau đó mở rộng bán hàng đa kênh qua Zalo, Facebook để duy trì khách quen. Chuyển đổi số phải dễ làm, thấy được hiệu quả, không nên biến thành chương trình quá phức tạp.
Thứ tư, nâng cấp hạ tầng và trải nghiệm đi chợ. Cần khắc phục tình trạng nóng, ẩm, thoát nước kém; tổ chức lại các khu vực chợ khô, chợ ướt, thực phẩm tươi sống, ăn uống. Các tiện ích như nhà vệ sinh, bãi giữ xe, lối đi, phòng cháy chữa cháy cũng phải được bảo đảm. Song song đó, tiểu thương cần được đào tạo về giao tiếp và phục vụ khách hàng.
Thứ năm, đổi mới quản trị và cơ chế đầu tư. Có thể nghiên cứu mô hình doanh nghiệp hoặc xã hội hóa quản lý chợ để chuyên nghiệp hóa vận hành. Nhà nước cũng cần có chính sách hỗ trợ về phí, thuế trong giai đoạn chuyển đổi. Nếu chi phí cao trong khi sức mua giảm, tiểu thương sẽ tiếp tục có nguy cơ bỏ chợ.
Chợ vắng, tiểu thương chơi điện thoại giết thời gian - Ảnh: NHẬT XUÂN
Người trẻ đến với chợ
* Nếu chợ không thể bán hàng bằng cách của 20 năm trước thì theo ông, chợ của 10 năm tới cần bán gì và mang lại giá trị gì cho người tiêu dùng?
- Nhìn ra nước ngoài, ngay cả ở những quốc gia phát triển như Singapore, Hàn Quốc... chợ truyền thống vẫn tồn tại như một điểm giao lưu văn hóa, một phần của đời sống đô thị và nông thôn.
Với Việt Nam cũng vậy. Chúng ta cần phục hồi chợ nhưng phải giữ được những giá trị cốt lõi của chợ. Nếu chợ sạch sẽ, văn minh, giá cả hợp lý và tạo được trải nghiệm, người trẻ vẫn có lý do để quay lại. Họ có thể đi siêu thị, mua hàng online nhưng lâu lâu vẫn muốn đi chợ.
Ngay cả việc trả giá cũng có thể được giữ lại như một nét văn hóa, một trải nghiệm thú vị, thay vì chỉ là câu chuyện cố mua được hàng với giá thấp nhất.
Thăm dò ý kiến
Cách nào để cứu chợ truyền thống thoát cảnh "chết lâm sàng"
Bạn có thể chọn 1 mục. Bình chọn của bạn sẽ được công khai.
1. Tiểu thương cần bỏ phong cách bán hàng nói thách giá, niêm yết giá bán và bán theo giá niêm yết, đảm bảo chất lượng hàng hóa, rõ nguồn gốc xuất xứ, văn minh trong ứng xử.
2. Chợ truyền thống cần được đầu tư, chỉnh trang hiện đại, tránh để nhếch nhác, xập xệ.
3. Cứ để thị trường tự điều tiết
Đáp án khác
Bình chọnXem kết quả
Chợ 'chết lâm sàng': Vì sao vẫn có tiểu thương bán đắt hàng?Nhờ những video trải nghiệm làm guốc mộc truyền thống, lượng khách tìm đến các sạp guốc tại chợ Tân Định có thời điểm tăng tới 200%.