Da đã lành, cơn đau sau zona thần kinh vẫn gây mất ngủ, trầm cảm

Đau dai dẳng, dẫn đến mất ngủ, tăng huyết áp

Từ cảm giác châm chích ở lưng, chị B.N. (31 tuổi) dần xuất hiện những cơn đau buốt sâu bên trong. Sau 2 ngày đau âm ỉ, chị nhờ người nhà kiểm tra và phát hiện các nốt mụn nước li ti đang nhanh chóng lan thành một vệt dài đỏ ửng trên da.

Điều ám ảnh nhất với chị là những cơn đau nhức nhối như kim châm vào tận dây thần kinh, khiến mọi sinh hoạt trở nên khổ sở, gần như mất ngủ hoàn toàn. Sau khi được bác sĩ thăm khám và kê thuốc uống, tình trạng zona thần kinh của chị dần thuyên giảm sau gần 2 tuần.

Trong khi đó, một cụ ông 72 tuổi bị zona vùng lưng - ngực trái, đau dai dẳng suốt 3 tháng, mức độ đau lên đến 8/10, khiến ông mất ngủ và huyết áp tăng 150 - 160 mmHg mỗi khi đau nhiều. 

Dù đã phối hợp hai loại thuốc giảm đau, trong đó có thuốc giảm đau thần kinh, tình trạng vẫn chưa được kiểm soát. Do tuổi cao, việc tiếp tục tăng liều thuốc cũng làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Điều trị tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM, cụ ông được bác sĩ phối hợp chiếu laser He-Ne, thực hiện tổng cộng 15 buổi. Sau điều trị, mức độ đau giảm còn 3/10, giấc ngủ cải thiện, huyết áp ổn định, vùng da tổn thương lành hoàn toàn, không để lại thâm sẹo và người bệnh hài lòng với kết quả điều trị.

BS.CKII Đoàn Văn Lợi Em - Trưởng khoa khám bệnh Bệnh viện Da liễu TP.HCM - cho biết số người bệnh zona và đau sau zona đến bệnh viện ngày càng nhiều.

Cụ thể vào năm 2023, Bệnh viện Da liễu TP.HCM tiếp nhận hơn 3.800 lượt khám zona mới và 3.104 lượt khám vì đau bán cấp và đau sau zona. Đến năm 2025, con số này là 5.657 lượt khám zona và 4.483 lượt khám điều trị đau thần kinh sau zona.

Hàng loạt biến chứng đau sau zona thần kinh, gây lo âu - trầm cảm

Bác sĩ Lợi Em nhận định việc điều trị còn khó khăn khi thuốc hiện chỉ giúp giảm đau một phần. Y văn cũng ghi nhận chưa đến một nửa số người bệnh đạt mức giảm triệu chứng đáng kể.

Trong khi đó, người bệnh phần đông lớn tuổi, nhiều bệnh nền, dùng nhiều thuốc (các thuốc giảm đau thần kinh dễ gây chóng mặt, buồn ngủ, phù; phải chỉnh liều theo chức năng thận; nhóm thuốc giảm đau opioid có nguy cơ lệ thuộc). Do đó, nhiều người không tăng được đến liều có hiệu quả.

Một khó khăn khác là người bệnh thường nghĩ da lành đồng nghĩa với khỏi bệnh, nên chỉ đến khám khi cơn đau đã kéo dài, khiến việc điều trị càng trở nên khó khăn hơn.

• Zona thần kinh có lây không, cách nào phòng tránh?

Trước suy nghĩ của nhiều người rằng zona chỉ là bệnh ngoài da và sau khi các tổn thương da lành thì bệnh cũng kết thúc, bác sĩ Lợi Em lưu ý điều này hoàn toàn chưa đúng.

Zona là bệnh do vi rút thủy đậu (varicella-zoster) tái hoạt động. Sau lần mắc thủy đậu, vi rút ngủ yên trong các hạch thần kinh cảm giác. Nhiều năm sau, khi miễn dịch suy giảm, vi rút tái hoạt và đi dọc theo dây thần kinh ra da, tạo thành mụn nước thành chùm ở da.

Biến chứng thường gặp nhất của zona là đau thần kinh sau zona. Khoảng 10 - 18% người mắc zona sẽ bị đau sau zona và tỉ lệ này tăng theo tuổi. Một nghiên cứu theo dõi tiến cứu ghi nhận 24% người bệnh còn đau quá 90 ngày.

Ngoài biến chứng đau thần kinh sau zona còn có các biến chứng khác như zona mắt (có thể gây viêm giác mạc, tăng nhãn áp, thậm chí giảm thị lực), liệt mặt khi zona ở vùng tai và hiếm hơn là các biến chứng thần kinh, mạch máu. Vì vậy, khi da lành tổn thương dây thần kinh có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Bác sĩ Lợi Em cho biết đau sau zona ảnh hưởng rất lớn đến giấc ngủ, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Đau kéo dài làm người bệnh mất ngủ, chán ăn, sụt cân, mệt mỏi, có thể dẫn tới trầm cảm, giảm khả năng tự chăm sóc và sống độc lập.

Một nghiên cứu tiến cứu tại Canada cho thấy ngay trong giai đoạn zona cấp, bệnh đã ảnh hưởng đến mọi mặt sức khỏe, nhiều nhất là giấc ngủ (64% người bệnh), niềm vui sống (58%) và hoạt động chung (53%). 

Ở giai đoạn đau sau zona, các mặt bị ảnh hưởng nhiều nhất là lo âu - trầm cảm, niềm vui sống, tâm trạng và giấc ngủ.

Thời gian gần đây, nhiều người dân tại Hà Nội gặp tình trạng da đỏ rát, nổi mụn nước, phồng rộp sau khi tiếp xúc với kiến ba khoang. Bác sĩ cảnh báo tổn thương dễ bị nhầm với zona thần kinh, dẫn đến xử trí không phù hợp.