Đã tìm ra cách giải mã các cuộn giấy cói Herculaneum

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Những cuộn giấy cói Herculaneum được phát hiện vào thập niên 1700, và phải mất vài thế kỷ để các nhà nghiên cứu đọc được một trong số đó, nhưng cách tiếp cận mới sẽ giúp đẩy nhanh tốc độ giải mã này.

Các cuộn giấy cói Herculaneum là bộ sưu tập gồm khoảng 800 văn bản cổ bằng tiếng Hy Lạp bị cháy thành than khi núi lửa Vesuvius phun trào vào năm 79 sau công nguyên.

Cũng như Pompeii, Herculaneum nằm trong số nhiều thành phố La Mã bị phá hủy khi ngọn núi lửa trên bất ngờ hoạt động, theo Tạp chí Smithsonian.

Các nhà nghiên cứu vào thế kỷ 18 đã phát hiện những tài liệu ghi chép trên giấy cói, nhưng liên tiếp những nỗ lực giải mã đều bất thành vì những cuộn giấy cói giờ chỉ còn là than dễ bị hư hại nếu chạm đến.

Đến năm 2024, một nhóm sinh viên đã giành được giải thưởng trị giá 700.000 USD nhờ vào việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giải mã những dòng đầu tiên của một cuộn giấy cói trong bộ sưu tập.

Giờ đây, một đội ngũ các nhà khoa học đã đề xuất cách tiếp cận mới cho phép nhân loại cuối cùng có thể đọc được những văn bản cổ xưa: dựa trên chì của mực viết.

Theo báo cáo đăng trên Tạp chí PLOS ONE, nhóm nghiên cứu do chuyên gia Leah Packard-Grams của Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm cố vấn, cho biết chì trong mực viết, dù ở hàm lượng ít ỏi, vẫn cho phép các ký tự dễ dàng được phát hiện bằng biện pháp chụp CT.

Để kiểm tra cách tiếp cận mới, đồng tác giả báo cáo Douglas Seiler đã tự tạo ra một cuộn giấy cói theo kỹ thuật làm giấy cổ xưa ở Ai Cập, và dùng mực truyền thống của Nhật Bản để viết lên giấy trước khi để toàn bộ cuộn giấy vào lò nung nhiệt độ cao.

Kế đến, các nhà nghiên cứu chụp CT cuộn giấy này, và chứng minh được giả thuyết trên.

Làm sao đọc được cuộn giấy cháy đen vì núi lửa 2.000 năm trước?

Việc giải mã khoảng 800 cuộn giấy cói cổ bằng tiếng Hy Lạp bị thiêu rụi trong thảm họa núi lửa Vesuvius năm 79 sau Công nguyên tại Herculaneum đang ghi nhận bước tiến mang tính đột phá. Dù được phát hiện từ thế kỷ 18, các văn bản cổ này hầu như không thể tiếp cận suốt hàng trăm năm do chất liệu giấy đã biến thành than và cực kỳ dễ vỡ khi chạm vào. Sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo và công nghệ chụp chiếu hiện đại đang mở ra triển vọng đọc toàn bộ bộ sưu tập vô giá này. Đồng tác giả Douglas Seiler đã kiểm chứng giả thuyết bằng cách tự làm cuộn giấy cói theo kỹ thuật Ai Cập cổ đại, viết bằng mực truyền thống Nhật Bản rồi nung trong lò nhiệt độ cao. Kết quả chụp CT cuộn giấy thực nghiệm đã chứng minh tính khả thi hoàn toàn của phương pháp ghi hình dựa trên nguyên tố chì. Kỹ thuật tiên tiến này hứa hẹn đẩy nhanh tốc độ phục dựng các di sản tri thức La Mã cổ đại bị chôn vùi suốt hơn hai thiên kỷ.