Đại biểu Nguyễn Vũ Trung - Ảnh: QUỐC HỘI
Chiều 2-11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).
Nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị hoàn thiện các quy định theo hướng lấy lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trung tâm, đồng thời tăng cường kiểm soát quy trình cho, nhận con nuôi, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ.
Không thể để thủ tục nhận nuôi con nuôi trở thành cánh cửa cho hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ em
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP.HCM) nêu rõ nhận con nuôi là để mở cửa một mái ấm cho trẻ em. Nhưng không thể để thủ tục nhân văn ấy trở thành cánh cửa cho hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ em.
Theo vị đại biểu, với lĩnh vực liên quan trực tiếp đến thân thể, nhân thân và tương lai của trẻ, pháp luật cần có cơ chế phát hiện nguy cơ ngay từ trước khi trẻ được giao nhận, đưa khỏi nơi cư trú hoặc rơi vào tay người có mục đích bất hợp pháp.
"Không nên suy diễn rằng mọi trường hợp nhận nuôi đều có nguy cơ bị lợi dụng, nhưng luật phải lường trước kịch bản xấu nhất bởi hậu quả với một đứa trẻ có thể không khắc phục được", ông Trung nêu.
Đại biểu đề nghị bổ sung quy định yêu cầu lập hồ sơ đánh giá cụ thể đối với từng trường hợp cho, nhận con nuôi, trong đó làm rõ hoàn cảnh, nhu cầu, ý kiến của trẻ, thông tin về người thân đã được xác minh, các hỗ trợ dành cho gia đình gốc và những phương án chăm sóc thay thế đã được xem xét.
Đối với trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, hồ sơ cần ghi nhận kết quả tìm kiếm gia đình phù hợp tại Việt Nam và thời hạn tìm kiếm hợp lý, bảo đảm nguyên tắc ưu tiên bố trí trẻ trong nước theo Công ước La Hay.
Một kiến nghị đáng chú ý khác là bổ sung rõ các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có việc lợi dụng cho, nhận con nuôi để tuyển mộ, chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển hoặc đưa trẻ em đi nhằm mục đích mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể.
Nghiêm cấm gắn việc nhận nuôi với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc can thiệp y tế trái pháp luật.
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng đề nghị quy định rõ người từng bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không được nhận con nuôi.
Việc thẩm tra cần thực hiện đối với cả hai người trong cặp vợ chồng và những người có vai trò thực tế trong chăm sóc trẻ.
Đặc biệt, việc xác minh nguồn gốc, danh tính, người thân và sự tự nguyện cần được thực hiện trong mọi trường hợp có dấu hiệu bất thường, không chỉ giới hạn ở trẻ bị bỏ rơi.
Cũng liên quan đến cơ chế bảo vệ trẻ em, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng khi phát hiện sai phạm và phải hủy bỏ, thu hồi quyết định nuôi con nuôi, cần bảo đảm trẻ được chuyển đến nơi ở an toàn, có người chăm sóc, hỗ trợ tâm lý và cơ chế xem xét độc lập.
Theo đại biểu, trẻ em không thể phải gánh chịu hậu quả từ hành vi của người lớn hoặc sai sót của cơ quan giải quyết hồ sơ.
Hồ sơ nuôi con nuôi cần được lưu trữ đầy đủ, trung thực
Đồng quan điểm về yêu cầu bảo vệ trẻ sau khi được nhận làm con nuôi, đại biểu Cil Bri (đoàn Lâm Đồng) đề nghị việc tư vấn, giải thích và lấy ý kiến phải được thực hiện bằng ngôn ngữ, phương thức mà người được lấy ý kiến có thể hiểu.
Đại biểu đề nghị lựa chọn gia đình nhận nuôi căn cứ vào nhu cầu cụ thể của từng trẻ, chú trọng khả năng hỗ trợ về ngôn ngữ, văn hóa và duy trì mối liên hệ phù hợp với người thân.
Hồ sơ nuôi con nuôi cần được lưu trữ đầy đủ, trung thực để trẻ có thể tìm hiểu nguồn gốc khi trưởng thành.
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Danh Tú (đoàn An Giang) đề nghị rà soát điều kiện của người nhận con nuôi, bổ sung quy định đối với người đang chấp hành biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc biệt là những trường hợp có hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, gây thương tích hoặc ngược đãi người thân.
Đại biểu cũng kiến nghị làm rõ hệ quả pháp lý trong trường hợp cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi, tránh việc chấm dứt hoàn toàn quyền thăm nom của cha đẻ, mẹ đẻ nếu điều đó không phù hợp với lợi ích của trẻ...
Đại biểu: Không để tình cảm, trách nhiệm gia đình trở thành sức ép buộc người dưới 18 tuổi phải hiến mô, tạngĐại biểu Trịnh Xuân An đề xuất bổ sung cơ chế ghi nhận ý kiến của người dưới 18 tuổi theo khả năng nhận thức, không lấy mô khi người đó có khả năng nhận thức, thể hiện sự phản đối.